Кіріспе
Шотланд социалисі және саясаткер Томас Джонстон (2 қараша 1881 жыл – 5 қыркүйек 1965 жыл) – 20 ғасырдың басындағы көрнекті шотланд социалистік журналисі, саясаткер, Еңбек партиясының мүшесі, парламент депутаты және үкімет министрі – көбінесе Шотландия істеріне жауапты министр ретінде. Ол сонымен қатар Шотландиядағы өзара көмек қоғамдары қозғалысының белгілі бір тұлғасы болды.
Thomas Johnston (2 November 1881 – 5 September 1965) was a prominent Scottish socialist journalist who became a politician of the early 20th century, a member of the Labour Party, a member of parliament (MP) and government minister – usually with Cabinet responsibility for Scottish affairs. He was also a notable figure in the Friendly society movement in Scotland.
Қызыл клейдесидер
Джонстон – бақшашы Дэвид Джонстон мен оның әйелі Мэри Блэквудтың ұлы еді. Ол 1881 жылы Киркинтиллохта дүниеге келді және Киркинтиллох мектебінде, содан кейін Лензи академиясында білім алды. Глазго университетінде моральдық философия мен саяси экономиканы оқыды, бірақ бітіре алмады. 1906 жылы солшыл «Forward» журналының құрылуына көмектесті, кейін сол қалада «Қызыл Клайдсайдтар» деп аталатын социалистік топтастырмаға, оның ішінде Джеймс Макстон мен Мэнни Шинвеллге қатысты. 1909 жылы «Біздің шотланд ақсүйек отбасылары» атты кітабын жариялады, оның мақсаты жер иелері аристократиясын қаралау еді. 1922 жылғы қарашада өткен жалпы сайлауда Стирлинг және Клэкманнан-Уэст сайлау округінен парламент депутаты болып сайланды, бірақ 1924 жылғы қазан айында өткен жалпы сайлауда мандатын жоғалтты. Ол тез Парламентке оралып, желтоқсандағы қосымша сайлауда Дундиден жеңіске жетті. 1929 жылғы жалпы сайлауда Стирлинг және Клэкманнан Вестерн округінен қайта сайланды, сол кезде Премьер-министр Рамзи Макдональд оны Шотландия мемлекеттік хатшысының орынбасары етіп тағайындады. Бұл қиын үкіметтің мерзімі салыстырмалы түрде қысқа болды; Макдональдтың коалициялық үкімет құру туралы ұсынысын тек бірқатар Еңбек министрлері қолдады, ал Джонстон және басқа «Қызыл Клайдсайдтар» оған қарсы күшті оппозиция жасады. Ұзақ жылдар бойы Тәуелсіз Еңбек партиясының мүшесі болған ол оның Еңбек партиясынан бөлінуіне қарсы болды. 1931 жылғы жалпы сайлауда мандатын жоғалтты және 1932 жылы Данбартонширде өткен қосымша сайлауда қайта сайлана алмады, бірақ Лейбористермен біріккен жаңа Шотландия социалистік партиясына қосылды. 1935 жылғы жалпы сайлауда (Стирлинг пен Клэкманнан Весттің өкілі ретінде) Палатаға оралды және 1945 жылғы жалпы сайлауда зейнетке шыққанға дейін депутат болып қалды. Джонстон 1930 жылы Шотландиядағы Сент-Килда аралын эвакуациялауға қатысқан маңызды үкіметтік тұлға еді. Бұл оқиғаға қатысты құжаттар Шотландия Ұлттық мұрағатында сақтаулы.
Соғыс уақытындағы рөлдері
1939 жылғы сәуірде Екінші дүниежүзілік соғысқа дайындық кезінде Джон Андерсон, Ішкі істер министрі, Джонстонды Шотландиядағы Азаматтық қорғаныс комиссары етіп тағайындады. Осы қызметте Джонстон әуе шабуылдары мен мүмкін болатын басқындыққа дайындыққа, сондай-ақ баспана мен көмек жұмыстарын ұйымдастыруға жауапты болды. Премьер-министр Уинстон Черчилль 1941 жылдың 12 ақпанында Джонстонды Шотландияның мемлекеттік хатшысы етіп тағайындады, және Джонстон 1945 жылдың мамырына дейін осы лауазымды сақтап қалды. Девин (1999) былай қорытындылайды: «Джонстон шотланд саясатындағы алып тұлға болды және осы күнге дейін ғасырдың ең ұлы шотланд хатшысы ретінде құрметпен еске алынады. Шын мәнінде, Джонстонға мейірімді диктатордың өкілеттіктері уәде етілген». Джонстон Шотландияны ілгерілету үшін көптеген бастамаларды іске қосты. Англияның орталық аймақтарындағы өнеркәсіптің тым көп шоғырлануына қарсы болған ол, жаңа Шотландиялық өнеркәсіп кеңесі арқылы 700 кәсіпорынды және 90 000 жаңа жұмыс орнын тартты. Ол түрлі әлеуметтік және экономикалық мәселелерді – жасөспірімдердің қылмыстық әрекеттерінен мал шаруашылығына дейін – шешу үшін 32 комитет құрды. Ол пәтерлердің жалдау бағасын реттеді және неміс бомбалаудан көптеген адамдар зардап шегуі мүмкін деген болжаммен салынған жаңа ауруханаларды пайдалана отырып, ұлттық денсаулық сақтау жүйесінің прототипін (Төтенше жағдай аурухана қызметі) құрды. Оның ең табысты жобасы – Шотландияның таулы аймағындағы су энергиясын пайдалана отырып, гидроэлектр станцияларын салу болды. Ұзақ жылдар бойы «Үй билігі» қозғалысын қолдаған ол, Черчилльді шекараның солтүстігіндегі шотланд ұлтшылдарының қаупіне тойтарыс беру қажеттігіне көндіре алды және Уайтхоллдан биліктің бір бөлігін беру мақсатында Шотландия мемлекеттік кеңесі мен өнеркәсіп кеңесін құрды.
Соғыстан кейінгі іс-әрекет
1945 жылы ол саясаттан шығып, Гидро басқармасын басқарды. Кейіннен Джонстон түрлі шотландиялық ұйымдардың төрағасы болды, оның ішінде Шотландия туристік кеңесі, Шотландия Ұлттық Орман шаруашылығы комиссиясы (1945–1948) және Шотландияның Солтүстік Гидроэлектрлік Кеңесі (1946–1959). Ол 1951 жылғы Ұлыбритания фестивалін жоспарлауға тағайындалған кеңесте Шотландияның мүдделерін қорғады. 1948 жылы ол Абердин қаласының құрметті азаматы атанды. Сондай-ақ, ол 1951 жылдан өмірінің соңына дейін, 1965 жылға дейін Абердин университетінің канцлері болды.
Глендерге күш
Оның ең маңызды мұрасы, әрине, Солтүстік Шотландия гидроэлектрлік тақтасын құру еді.
Жеке өмір
1920 жылы ол «Шотландиядағы жұмысшы сыныптарының тарихы» деген кітабын жариялады. 1914 жылы Маргарет Ф. Кокрейнге (1977 жылы қайтыс болған) үйленді және олар 50 жылдан астам бірге өмір сүрді. 1950 жылдан 1952 жылға дейін Шотландия тарих қоғамының президенті қызметін атқарды. 1965 жылдың 5 қыркүйегінде Милнгавидеде қайтыс болды.
Негізгі дереккөздер
Джонстон, Том. Естеліктер (1952)