Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шотланд мұғалімі және революциялық социалист (1879–1923)
Scottish schoolteacher and revolutionary socialist (1879–1923)
Джон Маклин (24 тамыз 1879 – 30 қараша 1923) – Қызыл Клайдсайд дәуірінің шотланд мұғалімі және революциялық социалисі. Ол Бірінші дүниежүзілік соғысқа қарсы айқын оппозициясымен танымал болды, бұл оның Корольдікті қорғау заңы бойынша тұтқындалуына және оқытушылық қызметінен айырылуына әкелді, содан кейін ол толық уақытты марксистік лекция оқып, ұйымдастырушы болып жұмыс істеді. 1918 жылдың сәуір айында ол бүлік қозғауға қатысқандығы үшін тұтқындалды, ал сотта сөйлеген 75 минуттық сөзі шотландтық солшылдар үшін маңызды мәтінге айналды. Ол бес жылға қатаң түрмеге кесілді, бірақ қарашадағы келісімге қол жеткеннен кейін босатылды. Маклин шотланд жұмысшыларының революцияны жетектеуге ерекше қабілетті екеніне сенді және кландық рухтағы "кельт коммунизмі" туралы айтты. Алайда, оның Шотландия жұмысшыларының республикалық партиясын және Шотландия коммунистік партиясын құру әрекеттері көп нәтиже бермеді. Ол Шотландиядағы большевиктердің өкілі болып тағайындалғанмен, Ұлыбритания Коммунистік партиясымен келіспеді, тіпті ол бұрын мүше болған Британдық социалистік партиясы оның құрамына енгенімен. Тұтқында болған кезде Маклин аштық жариялады, ал ұзаққа созылған күштеп тамақтандыру оның денсаулығына қайтымсыз зиян келтірді. Ол сөз сөйлеу кезінде құлап, 44 жасында пневмониядан қайтыс болды.
John Maclean (24 August 1879 – 30 November 1923) was a Scottish schoolteacher and revolutionary socialist of the Red Clydeside era. He was notable for his outspoken opposition to World War I, which caused his arrest under the Defence of the Realm Act and loss of his teaching post, after which he became a full time Marxist lecturer and organiser. In April 1918 he was arrested for sedition, and his 75 minute speech from the dock became a celebrated text for Scottish left wingers. He was sentenced to five years' penal servitude, but was released after the November armistice. Maclean believed that Scottish workers were especially fitted to lead the revolution, and talked of "Celtic communism", inspired by clan spirit. But his launch of a Scottish Workers Republican Party and a Scottish Communist Party were largely unsuccessful. Although he had been appointed Bolshevik representative in Scotland, he was not in harmony with the Communist Party of Great Britain, even though it had absorbed the British Socialist Party, to which he had belonged. In captivity, Maclean had been on hunger strike, and prolonged force feeding had permanently affected his health. He collapsed during a speech and died of pneumonia, aged forty four.
Ерте өмір
Маклин Шотландияның Глазго қаласының шетінде орналасқан Полоксаус қаласында дүниеге келген. Оның әкесі Дэниел (Домнэлл Макилл Этхен; 1843–1888) – Бонесс қаласынан шыққан құмыр жасаушы, ал анасы Энн (1846–1914) Корпахтан шыққан. Оның ата-анасы гэль тілінде сөйлеген және ол кальвинист отбасында тәрбиеленді. Маклин еркін шіркеудің басшылығымен мектеп мұғалімі даярлығынан өтті, содан кейін Глазго университетінде жартылай уақыт оқып, 1904 жылы өнер магистрі дәрежесін алды. (Маклин жарияланғанда өзінің аты-жөнінен кейін жиі М. А. әріптерін қолданды).
Maclean was born in Pollokshaws, then on the outskirts of Glasgow, Scotland. His father Daniel (Dòmhnall MacIllEathain; 1843–1888) was a potter who hailed from Bo'ness and his mother Ann (1846–1914) came from Corpach. His parents spoke Gaelic and he was raised in a Calvinist household, Maclean trained as a schoolteacher under the auspices of the Free Church and then attended part time classes at the University of Glasgow, graduating with a Master of Arts degree in 1904. (Maclean often used the letters M. A. after his name when being published).
Саяси даму
Маклин саясатқа алғаш рет Полоксаудың Прогрессивті одағы және Роберт Блэчфордтың «Мерри Англия» арқылы келді. Ол жұмысшы табының тұрмыс деңгейін тек әлеуметтік революция арқылы ғана жақсартуға болатынына көз жеткізді және марксист ретінде Социал-демократиялық федерацияға (СДФ) қосылды, ал британдық Социалистік партия құрылғанда ұйымда қала берді. 1906 жылы Маклин Полоксауда бірнеше сөз сөйледі, нәтижесінде сол жерде СДФ бөлімшесі құрылды. Осы арқылы ол Джеймс Д. Макдугаллмен танысты, ол өмірінің соңына дейін оның ең жақын серігі болды. Маклин кооперативтік қозғалыстың белсенді мүшесі болды және оның елеулі рөлі Ренфрюшир кооперативтік қоғамдарын жергілікті мектеп басқармаларына экономикадан ересектерге арналған сабақтар ашуға ықпал етуге жетеледі. Империалистік соғыс деп санайтын революционер ретінде Маклин Х.М. Хайндман басқаратын БСП жетекшілігінің ұстанымына қарсы күресті. Бірақ ол 1916 жылы Хайндманды ауыстырған жаңа жетекшілік құрамына енбеді.
Maclean first came to politics through the Pollokshaws Progressive Union and Robert Blatchford's Merrie England. He became convinced that the living standards of the working classes could only be improved by social revolution and it was as a Marxist that he joined the Social Democratic Federation (SDF), and remained in the organisation as it formed the British Socialist Party. In 1906, Maclean gave a series of speeches in Pollokshaws which led to the formation of an SDF branch there, and through these, he met James D. MacDougall, who became his strongest supporter for the remainder of his life. Maclean was also an active member of the Co operative movement and it was his prominent role that led the Renfrewshire Co operative Societies to pressurise local school boards to provide facilities for adult classes in economics. As a revolutionary enemy of what he saw as an imperialist war, Maclean was fiercely opposed to the stance adopted by the leadership of the BSP around H. M. Hyndman. However he was not to be a part of the new leadership which replaced Hyndman in 1916.
Марксистік педагог
Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін оның социализмі революциялық сипатқа ие болды, бірақ ол Клайд жұмысшылары комитетіндегі Джеймс Макстон сияқты реформаторлық көзқарасты достарымен де жұмыс істеді. Ол соғысқа қарсы күресті, себебі оны империализм соғысы деп есептеді, ол жұмысшыларды бөліп тастады, бұл туралы ол "Форвард" газетіне жолдаған хатында жазған (транскрипт). Оның саяси көзқарастары оны сол кездегі билік органдарына таныстырды, 27 қазан 1915 жылы ол "Королдықты қорғау туралы" заң бойынша тұтқындалды, ал Гован мектеп басқармасы оны Лорн-стрит бастауыш мектебіндегі мұғалім қызметінен босатып жіберді. Осының нәтижесінде ол толық уақытты марксистік лекция оқып, ұйымдастырушы болып жұмыс істеді, жұмысшыларды марксистік теорияға үйретті. Кейін ол Шотландия Еңбек колледжін құрды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол соғысқа қарсы қозғалыстарда белсенді болып, 1916 жылы "Королдықты қорғау туралы" заңды бұзғаны үшін түрмеге қамалды. Ол Глазгодағы 12 South Portland Street мекенжайында консулдық ашты, бірақ британ үкіметі оны мойындаудан бас тартты.
By the time of World War I, his socialism was of a revolutionary nature, although he worked with others on the Clyde Workers' Committee who were more reformist in outlook, such as his friend James Maxton. He heavily opposed the war, as he felt it was a war of imperialism which divided workers from one another, as he explained in his letter to Forward (transcript). His politics made him well known to the authorities of the day, and on 27 October 1915 he was arrested under the Defence of the Realm Act and Govan School Board sacked him from his teaching post at Lorne Street Primary School. As a consequence, he became a full time Marxist lecturer and organiser, educating workers in Marxist theory. He would later found the Scottish Labour College. During World War I, he was active in anti war circles and was imprisoned in 1916 for breaching the Defense of the Realm Act, He established a Consulate at 12 South Portland Street in Glasgow but was refused recognition by the British Government.
Ирландия
Маклин Ирландияның өзін-өзі басқаруын қолдаған, бірақ бастапқыда тәуелсіз Ирландияға қарсы болды, себебі ол тәуелсіз католик Ирландиясы апатқа ұшырайды деп қорқыды. Кейіннен ол бүкіл әлемдік империализмге қарсы күрес аясында Ирландияның тәуелсіздігіне бел буды. 1907 жылғы жазда ол Ирландияға лекциялық тур жасады, онда Джим Ларкинмен достық қарым-қатынас орнатты. Пасха көтерілісі болған кезде ол одан алшақтады, себебі оны буржуазиялық-демократиялық революция деп санады және бұл оның пацифистік принциптеріне қайшы келді. Ол Шотландиядағы жұмысшылар Англия мен Уэльстегі әріптестеріне қарағанда революциялық бағытта жылдамдап дами алады деп сенді және 1920 жылы Шотландия Коммунистік партиясын құруға тырысты. Бұл топ өзін Коммунистік Еңбек партиясы деп атады және Маклиннің ерекше ұстанымдарын тастады, сондықтан ол наразылықпен кетіп қалды. Ол жаңа Шотландия Коммунистік партиясын құруға тағы да тырысты, бірақ сәттілікке жете алмады. Ол осы кезде Социалистік Еңбек партиясының мүшесі болған болуы мүмкін. 1922 жылғы қарашада ол «Авангард» журналында: «Британ империясы адамзатқа ең үлкен қауіп-қатер. Сондықтан адамзаттың мүддесі үшін Ұлыбритания империясының таратылуы қажет. Ирландиялықтар, үндістер және басқалары өз үлесін қосуда. Шотландтар неге осыдан бас тартуы керек? Осылайша, ағылшын коммунистерінің жемқорлығы және ағылшын үстем тапсының жағдайы Шотландия Коммунистік Республикасын құруды толыққанды негіздеді» деп жазды. 1923 жылы Маклин Шотландия Жұмысшы Республикалық партиясын құрды, ол коммунистік идеологияны шотланд ұлтшылдығымен біріктірді. Маклиннің Шотландия Коммунистік Республикасын құруға шақыруы дәстүрлі шотландтық гэльдік қоғамның «қоғамдық» принциптер бойынша құрылғандығына сенуіне негізделген. Ол «кланның коммунизмін заманауи негізде қайта жаңарту керек» деп мәлімдеді және «қоғамға оралу және коммунизмге қарай» деген ұран көтерді.
Maclean was a supporter of Home Rule for Ireland but originally opposed an independent Ireland because he was afraid that an independent Catholic Ireland would be disastrous. He later became committed to Irish independence as part of a worldwide anti imperialist struggle. In the summer of 1907 he went on a speaking tour of Ireland, here he made friends with Jim Larkin. When the Easter Rising happened he distanced himself from it because he viewed it to be a bourgeois democratic revolution and in contradiction with his pacifist principles. He believed that workers in Scotland could develop in a revolutionary direction more swiftly than their comrades in England and Wales, and in 1920 he attempted to found a Scottish Communist Party. This group renamed itself the Communist Labour Party and dropped Maclean's distinctive positions, so he left in disgust. He attempted to found a new Scottish Communist Party, without success. It seems that he may have become a member of the Socialist Labour Party at this time. In November 1922, he wrote in The Vanguard that "the British empire is the greatest menace to the human race The best interest of humanity can therefore be served by the break up of the British empire. The Irish, the Indians and others are playing their part. Why ought not the Scottish? The corruption of the English communists and the position of the English governing class, then, amply justify the establishment of a Scottish Communist Republic. In 1923, Maclean founded the Scottish Workers Republican Party, which combined communist ideologies with Scottish nationalism. Maclean's call for a Communist Republic of Scotland was based on the belief that traditional Scottish Gaelic society was structured along the lines of "community". He argued that "the communism of the clans must be re established on a modern basis" and raised the slogan "back to community and forward to communism".
Өлім
1918 жылы Питерхед түрмесінде отырған кезінде денсаулығы күрт нашарлап, аштық жариялаулары кезінде күштеп тамақтандырылды. Милтон әйелі Агнестің Эдвин Фэрчайлдке (Британ социалистік партиясының жетекші мүшесі) жазған хатынан үзінді келтіреді:
His stay in Peterhead Prison in 1918 caused a considerable deterioration in his health, being force fed through hunger strikes. Milton quotes a letter that Agnes, his wife, wrote to Edwin C. Fairchild (a leading member of the British Socialist Party):
«Джон шілде айынан бері аштық жариялап отыр. Ол күштеп тамақтандыруға біраз уақыт қарсылық көрсетті, бірақ амалсыз мойынсұнды. Қазір оған күніне екі рет асқазан арқылы тамақ берілуде. Ол қатты қартайып, азап шегіп жатқан адам сияқты көрінеді. Осы қасіретті жария етесіздер деп үміттенемін. Оны олардың қолынан құтқаруымыз керек. Бұл жай ғана жайлап өлімге ұқсайды».
Well, John has been on hunger strike since July. He resisted the forcible feeding for a good while, but submitted to the inevitable. Now he is being fed by a stomach tube twice daily. He has aged very much and has the look of a man who is going through torture Seemingly anything is law in regard to John. I hope you will make the atrocity public. We must get him out of their clutches. It is nothing but slow murder
Маклин 1923 жылдың 30 қарашасында Глазго қаласында 44 жасында қайтыс болды. Оның беделі соншалық, оның жаназа шеруін көру үшін мыңдаған адам Глазго көшелеріне жиналды. Осы оқиғадан кейін Маклиннің жаназасы Глазго тарихындағы ең көп адам қатысқан шеру ретінде танылды. Ол Шотландия тарихындағы тұлғалардың арасында ерекше орын алды, оның мұрасын кейіннен Шотландия ұлтшылдары мен Лейбористер қозғалысы өздеріне жатқызып алды. Қазіргі Шотландия социалистік партиясы Маклиннің саяси мұрасын, әсіресе бұрын SSP ішіндегі фракция (немесе «платформа») болған Шотландия республикалық социалистік қозғалысын өзіне жатқызады. 2015 жылдың қаңтар айында BBC телеарнасында көрсетілген деректі фильмде Маклин ашық ауада сөйлеген кезде құлап, пневмониядан қайтыс болғаны айтылды. Ол қайтыс болған бірнеше күн бұрын Барбадостан келген кедей Нил Джонстонға өзінің жалғыз пальтосын сыйлаған еді.
Maclean died in Glasgow on 30 November 1923, aged 44. His reputation was such that many thousands of people lined the streets of Glasgow to see his funeral procession pass. In the intervening time Maclean's funeral has become known as the largest Glasgow ever saw. He left a legacy that has subsequently been claimed by both the Scottish Nationalist and Labour movements, making him rare in this respect amongst Scotland's historical figures. The modern Scottish Socialist Party lay claim to Maclean's political legacy, particularly the Scottish Republican Socialist Movement previously a faction (or "platform") within the SSP. According to a BBC television documentary aired in January 2015, Maclean collapsed while giving an outdoor speech and died of pneumonia. Several days before he had given his only overcoat to a destitute man from Barbados, Neill Johnstone.
Беделі
Владимир Ленин оны «әлемдік революцияның қиын жолын бастаған, жеке күшпен күрескен батырлардың ең танымал есімдерінің бірі» деп сипаттады. Оның қызы Нан Милтон және CounterFire басылымы оны «Шотландиялық Ленин» деп атады. "Социалистік шақыру" журналы оны «Марксизм идеяларын және оның ісін ілгерілетуде ерекше рөл атқарған марксист [және] Шотландия жұмысшылары арасында марксизм принциптерін насихаттау үшін талмай еңбек еткен адам» деп бағалады. The National журналы оны «көптеген білімді шотландтардың аңыз санайтын, тіпті социализмнің мифологиялық кельттік алып персоны» деп сипаттайды. «Джон Маклин: Қызыл Клайдесайд» кітабының авторы Дэвид Шерри оны «ұлы революциялық көшбасшы» деп есептейді.
Vladimir Lenin described him as one of the "best known names of the isolated heroes who have taken upon themselves the arduous role of forerunners of the world revolution." He has been described by his daughter Nan Milton and by the publication CounterFire as the "Scottish Lenin". The magazine Socialist Appeal has labeled him a "Marxist who played an outstanding role in promoting the ideas and cause of Marxism [and] worked like a Trojan to promote the principles of Marxism amongst the working class of Scotland" The National describes him as "a man who most knowledgeable Scots would consider a legend, indeed an almost mythical Celtic giant of socialism". David Sherry, author of the book 'John Maclean: Red Clydesider' considers him an "outstanding revolutionary leader".
Нан Милтон
Маклиннің қызы Нэн Милтон болды, ол Джон Маклин қоғамын құруға көмектесті және оның хатшысы қызметін атқарды. Ол әкесінің өзінің және басқа басылымдардағы барлық жазбаларын Ұлттық кітапханадан көшіріп, машинкаға түсірді. Бұл жазбаларды Хью МакДиармид оқып, оның идеяларын қолдады. Оның бірінші күйеуі Маклиннің өмірбаянын жазды.
Maclean's daughter was Nan Milton, who helped found the John MacLean Society and served as its secretary. She copied all of her father's writings from his own and other publications in the National Library and typed them up, these were read by Hugh MacDiarmid who then championed his ideas. Her first husband wrote a biography of Maclean.