Кіріспе
Шотландиялық Еңбек партиясының саясаткері (1932–2017) және 17 ғасырдағы шотландтық генерал.
the 17th century Scottish general
Сэр Томас Дейлл, 11-ші барон (/audio=Dalziel.ogg/d/i/'ɛ/l/ deeEL; 9 тамыз 1932 – 26 қаңтар 2017), Там Далейл деп танымал, 1962 жылдан 2005 жылға дейін Ұлыбритания парламентінің мүшесі болған шотландтық Еңбек партиясының саясаткері. Ол 1962 жылдан 1983 жылға дейін Батыс Лотиан округін, ал 1983 жылдан 2005 жылға дейін Линлитгоу округін өкілдік етті. Саяси децентрализациядан кейін Англияға қатысты мәселелер бойынша ағылшыл емес депутаттардың дауыс беру құқығы болуы керек пе деген "Батыс Лотиан сұрағы" деп белгілі болған мәселені қалыптастырды. Ол соғысқа қарсы және империализмге қарсы көзқарастарымен де танымал болды, Фолкленд соғысына, Перс шығанағы соғысына, Ауғанстандағы соғысқа және Ирак соғысына қарсылық танытты.
Ерте өмір және мансап
Дейлл Эдинбургте дүниеге келді және Линлитгоу, Батыс Лотиан қаласының жанында анасы Нора Дейллдің отбасылық үйінде, Биннс үйінде өсті; оның әкесі Гордон Лох CIE (1887–1953) отарлық мемлекеттік қызметкер және Лох отбасының ұрпағы болды. Хайленд Клиренсін ұйымдастырушы Джеймс Лок (1780–1855) – оның ата-бабаларының бірі. Лох (және оның ұлы) 1938 жылы әйелінің тегін алды, ал анасы арқылы Дейлл барондық атағын мұраға алды. Бірақ ол бұл атақты ешқашан пайдаланбады. Дейлл Эдинбург академиясында және Итон колледжінде білім алды. Офицерлік дайындықтан өтпегендіктен, 1950 жылдан 1952 жылға дейін Корольдік шотландтық грейлері қатарында қатардағы сарбаз ретінде әскери қызметін өтеді. Содан кейін ол Кембридж Король колледжіне математиканы оқуға түсті, бірақ тарихқа ауысты. Ол Кембридж университетінің консервативтік қауымдастығының төрағасы және Кембридж одағы қоғамының вице-президенті болды. Кейін ол Эдинбургтегі Морей Хаус колледжінде мұғалімдік білім алды және үш жыл Бо'несс академиясында сабақ берді.
1969 жылы Дейлл New Scientist журналының авторы болды, 2005 жылы зейнетке шыққанға дейін «Вестминстер сахнасы» (кейін «Вестминстер күнделігі») бөліміне материалдар жазды. Бұл «зерттеушілерге Парламентпен және керісінше байланыс жасауға» мүмкіндік берді, өндірістік аурулар, деректерді қорғау, химиялық қару және қоршаған орта сияқты көптеген қоғамдық мәселелерді қамтыды.
Саяси мансап
Кембридж университетінде солшыл экономистерден білім алған Далейл Шотландиядағы жұмыссыздық деңгейіне байланысты социалист болғанын айтты. 1959 жылы Роксбург, Селкирк және Пиблс округінен парламент депутаты болуға үміткерлігі сәтсіз аяқталғаннан кейін, 1962 жылдың маусымында ол парламент мүшесі болды. Ол Батыс Лотиан округінде өткен қатаң сайлауда Шотландия Ұлттық партиясының өкілі Уильям Вулфты жеңді. 1975 жылдан 1979 жылға дейін ол Еуропалық парламентінің депутаты болды. Далейлдің парламенттегі тәуелсіз ұстанымы оның маңызды комитеттерде және жұмыстарда оқшаулануына себеп болды. Оның мансабының басы жол ашып, ол Ричард Кроссманның Парламенттік жеке хатшысы (ПЖХ) болды. Ол бірнеше министрлерді ренжітті және биологиялық қару зерттеу орталығы Портон Даун туралы ақпаратты газетке жібергені үшін Привилегиялар комитетінен қатты сөккіге ұшырады (бірақ ғылым және технология жөніндегі таңдау комитетінің хаттамасының жобасы жариялылықта екенін ойлағанын айтты). 1970 жылы Лейбористер партиясы жеңілгенде, оның жоғары лауазымға таяну мүмкіндігі іс жүзінде жойылды. Ол Шотландияның тәуелсіздігіне қарсы болды және "Батыс Лотиан сұрағын" алғаш көтерген адам болды, бірақ осы атауды консерваторлық депутат Энох Пауэлл берді. Ол өзінің мүдделерін қорғауын жалғастырды: 1978-1979 жылдары үш сағалық қамшыға қарамастан, өзінің үкіметіне 100-ден астам рет қарсы дауыс берді. Кейінірек Далейл: "Мен 10 жыл бұрын Лес Коулменмен байланыста болдым. Менің ойымша, оның өткені күрделі болғанымен, оған құрметпен қараймын", - деді. Далейл империалистік деп санайтын әрекеттерге ашық қарсы болды. 1965 жылы Ұлыбританияның Индонезия-Малайзия қақтығысына араласуына қарсылық білдіргеннен бастап, ол Ұлыбританияның Адендегі төтенше жағдайға, Фолкленд соғысына (әсіресе "Генерал Белграно" кемесінің батырылуына), Перс шығанағындағы соғысқа, Косово соғысына және 2003 жылғы Иракқа басып кіруіне қарсылық көрсетіп, Ұлыбританияның барлық әскери араласуына қарсы шықты. "Мен соғысқа қарсы денемнің барлық күшімен күресемін", - деді ол. Телевизия журналисі оны парламент мүшесі ретінде байқаған сегіз премьер-министрдің арасында Тони Блэрді бағалауға шақырғанда, ол Блэрдің Косово мен Ирактағы саясатын партия жетекшісін тізімнің соңына қою себебі ретінде атады. Ол сондай-ақ Ливия мәселесінде парламентте белсенді болды және Локербидегі жарылысқа қатысты кем дегенде 17 дебат өткізді, онда ол үкіметтен Локербидегі сот процесінде БҰҰ бақылаушысы Ханс Кёхлердің баяндамаларына жауап беруді талап етті. 2003 жылдың ақпанында ол Ирактағы қару туралы үкіметтің "құжатын" сұрағаннан кейін палатадан шығарылған алғашқы Палата әкесі болды. 2003 жылы Иракқа басып кіруге қарсылығы мен үкіметті сынауынан кейін Даунинг-стрит оның Лейбористтік партиядан шеттетілуі мүмкін екенін айтты. Мамыр айында американдық Vanity Fair журналы Далейлдің премьер-министр Тони Блэрдің "иудей кеңесшілерінің тобына" тым көп сенгенін айтқанын жариялады. Ол Блэрдің Таяу Шығыстағы ресми өкілі Лорд Левиді және Лейборист саясаткерлері Питер Мандельсонды (әкесі яһуди) және Джек Строны (әкесінің әкесі яһуди) атады. Мандельсон: "Мен яһуди емеспін, бірақ әкемнің тегін мақтан тұтамын", - деді. Далейл бұл сөздердің антисемиттік екеніне қатысты айыптауларды жоққа шығарды. 2003 жылдың наурыз айында Иракқа 2003 жылғы басып кіруге қатысты Далейл Блэрді соғыс қылмыскері деп айыптады. Ол: "Блэр АҚШ-тың Иракқа шабуыл жасауына БҰҰ-ның нақты рұқсатысыз қолдау көрсеткендіктен, оны соғыс қылмыскері деп танып, Гаагаға жіберу керек", - деді. 2003 жылдың 7 наурызында Далейл Эдинбург университетінің ректоры болып сайланды. Үш жылдық мерзімінен кейін, 2006 жылы оның орнына Марк Баллард келді. 2004 жылдың 13 қаңтарында Далейл келесі жалпы сайлауда депутаттыққа қайта сайланбайтыны туралы хабарланды. Ол 1988 жылы Брюс Миллан отставкаға кеткеннен бері Шотландияның ең ұзақ қызмет еткен депутаты болды. Оның орнына Алан Уильямс келді. 2009 жылы The Daily Telegraph газеті Далейлдің Палатадан зейнеткерлікке шығар алдында үш кітап сөресі үшін 18 000 фунт стерлингтік шығын талабын бергенін хабарлады. Далейл бұл оның құқығы бар заңды шығын екенін мәлімдеді; Төменгі палатаның төлемдер кеңсесі 7 800 фунт төледі. 2011 жылы Далейлге Хериот-Ватт университеті құрметті докторлық дәрежесін берді.
Dalyell's independent stance in Parliament ensured his isolation from significant committees and jobs. His early career was promising and he became Parliamentary Private Secretary (PPS) to Richard Crossman. He annoyed a number of ministers and was heavily censured by the Privileges Committee for a leak about the biological weapons research establishment, Porton Down, to the newspapers (though he said that he thought the draft minutes of the Select Committee on Science and Technology were in the public domain). When Labour were defeated in 1970, his chances of senior office were effectively over. He was opposed to Scottish devolution and was the first to come up with the "West Lothian question", although it was actually named by Conservative MP Enoch Powell. He continued to argue his own causes: in 1978–79, he voted against his own government over 100 times, despite a three line whip. Dalyell later said, "I had contact with Les Coleman 10 years ago. In my opinion, though he has a chequered history, I take him seriously." Dalyell was vocal in his disapproval of actions he deemed imperialistic. Beginning with his opposition to Britain becoming involved in the Indonesia–Malaysia confrontation in 1965, he contested almost every British military intervention, arguing against Britain's involvement in the Aden Emergency, the Falklands War (especially the sinking of the General Belgrano), the Gulf War, the Kosovo War and the 2003 invasion of Iraq. "I will resist a war with every sinew in my body", he said. When invited by a television journalist to rank Tony Blair among the eight Prime Ministers he had observed as a parliamentarian, he cited Blair's policies in Kosovo and Iraq as reasons for placing his party leader at the bottom of the list. He was also a strong presence in Parliament concerning Libya and led no fewer than 17 adjournment debates on the Lockerbie bombing, in which he repeatedly demanded answers by the Government to the reports of Hans Köchler, United Nations observer at the Lockerbie trial. In February 2003, he became the first Father of the House to be ordered to leave the chamber, after asking questions about the government's "dossier" on weapons in Iraq. Following his outspoken opposition to the 2003 invasion of Iraq and criticism of the Government, Downing Street suggested that he might face withdrawal of the Labour whip. In May, the American magazine Vanity Fair reported Dalyell indirectly as having said that Prime Minister Tony Blair was unduly influenced by a "cabal of Jewish advisers". He specifically named Lord Levy, who was Blair's official representative in the Middle East, and Labour politicians Peter Mandelson (whose father was Jewish) and Jack Straw (whose great grandfather was Jewish). Mandelson said that "apart from the fact that I am not actually Jewish, I wear my father's parentage with pride". Dalyell denied accusations that the remarks were anti Semitic. In March 2003, regarding the 2003 invasion of Iraq, Dalyell accused Blair of being a war criminal. He stated that "since Mr Blair is going ahead with his support for a US attack without unambiguous UN authorisation, he should be branded as a war criminal and sent to The Hague". On 7 March 2003, Dalyell was elected as Rector of the University of Edinburgh. After a three year term, he was succeeded in 2006 by Mark Ballard. It was announced on 13 January 2004 that Dalyell would not seek re election as an MP at the next general election, He had been Scotland's longest serving MP since the resignation of Bruce Millan in 1988. He was succeeded as Father of the House by Alan Williams. In 2009, The Daily Telegraph reported that Dalyell had submitted an expenses claim for £18,000 for three bookcases just two months before his retirement from the House of Commons. Dalyell claimed that this was a legitimate expense to which he was entitled; the House of Commons' Fees Office released £7,800. Dalyell was given an honorary doctorate by Heriot Watt University in 2011.
Жеке өмір және өлім
1963 жылы 26 желтоқсанда Далейл Кэтлин Уитлиге үйленді. Ол Джон Уитлидің үлкен қызы, лорд-адвокат және Шығыс Эдинбург округінен Лейборист партиясының депутаты. Оның Моира атты қызы да бар, екеуі де заңгерлер. Зейнеткерлікке шыққаннан кейін және одан бұрынғы бірнеше жыл бойы ол "The Independent" газетіне некрологтар жазды. Далейл 2017 жылы 26 қаңтарда 84 жасында, қысқа ғана уақытқа созылған, жария етілмеген аурудан кейін Биннс үйінде қайтыс болды.