Кіріспе

"Cause and Effect" – американдық ғылыми-фантастикалық телесериалдың бесінші маусымының 18-ші бөлімі, барлығының 118-ші бөлімі. Алғаш рет 1992 жылдың 23 наурызында көрсетілді. Оны уақыт саяхатымен байланысты ерекше сюжет жазуға тырысқан Бреннон Брага жазды, ал режиссерлікті актер құрамының мүшесі Джонатан Фрейкс жасады. Оқиға 24-ші ғасырда өтеді, сериал Федерацияның "Энтерпрайз Д" жұлдыз кемесінің Жұлдыздық Флоты экипажының басынан өткен оқиғаларды баяндайды. Бұл эпизодта "Энтерпрайз" кемесі уақыт тізбегіне ілігіп, USS Bozeman кемесімен соқтығысқаннан кейін кеме жойылып, барлық экипаж мерт болады. Оқиғалар қайталаған сайын, олар дежавю сезімін сезіне бастайды және зерттеу барысында жағдайларын түсінеді. Лейтенант-коммандер Дейта (Брент Спиннер) келесі тізбекте өзіне қысқа хабар қалай жіберуге болатынын анықтайды, бұл оған кемені құлаудан құтқаруға көмектеседі. "Cheers" актері Келси Граммерге капитан Морган Бейтсон рөлі ұсынылып, ол оны қабылдады. Кестедегі келіспеушіліктерге байланысты Кирсти Алли "Жұлдызды жол II: Ханның қаһары" фильміндегі лейтенант Саавик рөлін қайта ойнай алмады. USS Bozeman жоспарлары бюджетке байланысты өзгертілді, нәтижесінде "Ханның қаһары" үшін жасалған USS Reliant моделіне түзетулер енгізілді және фильм дәуіріндегі "Энтерпрайз" көпірі пайдаланылды. "Cause and Effect" эпизоды Nielsen рейтингісі бойынша 13,0 пайыз көрсетіп, маусымның ең көп тамашаланған алтыншы эпизоды болды. Тәжірибелі мамандар эпизодты, әсіресе Браганың сценарийін, Фрейкстің режиссерлігін және "Энтерпрайз" кемесінің жойылған көрінісін жоғары бағалады.

Сюжет

Энтерпрайз уақыт тізбегіне ілігіп қалады (әлемде "уақыттық себеп-салдар тізбегі" деп аталады). Тізбек команданың жоғары шені бар мүшелері покер ойнаумен басталады және олар кеңістіктік аномалияны тапқан кезде шамамен бір күнге созылады. Аномалияны зерттеу кезінде кенеттен Федерация кемесі пайда болады. Командир Уильям Т. Райкер (Джонатан Фрейкс) Энтерпрайзді қауіптен шығару үшін негізгі шаттл бөлімін қысымнан босатуды ұсынады, ал лейтенант-командир Дата (Брент Спинер) басқа кемені ығыстыру үшін тартымды сәуле қолдануды ұсынады. Капитан Жан-Люк Пикард (Патрик Стюарт) Датаның ұсынысын таңдайды – тактика сәтті болмайды және басқа кеме Энтерпрайздің бірінші варп бөлігіне соқтығысады, бұл күрделі бұзылуға және бірнеше сәттен кейін Энтерпрайздің жойылуына себеп болады, содан кейін тізбек қайта басталады. Бастапқыда экипаж мүшелері тізбек туралы білмейді. Алайда, доктор Беверли Крашер (Гейтс МакФадден) покер ойынынан кейін ұйықтамас бұрын шу естіп бастайды. Покер ойыны кезінде дежавю сезімін сезіне отырып және Дата келесі тізбекте қандай карта беретінін болжауға қабілетті болғандықтан, Крашер трикодерін бөлмесіне алып, дауыстарды жазады, кейін оларды талдап, экипаждың үрейлі бұйрықтары мен хабарларын анықтайды. Жоғары шенді қызметкерлер олар тізбекке ілігіп қалғанын түсінеді; олар еститін дауыстар – кеменің жойылуына бірден бұрынғы тізбектен шыққан өз дауыстары. Олар дауыстарды бағалап, екі кеменің соқтығысуынан кейін тізбек қайта басталғанын анықтайды, бірақ соқтығысуды қалай болдырмау керектігін білмейді. Дата оның позитрондық миы келесі тізбекте өзіне қысқа хабар жіберу үшін пайдаланылуы мүмкін екенін ұсынады, бұл соқтығысудан аулақ болуға көмектеседі. Аномалияға жеткенде және соқтығысқаннан кейін Дата хабар жібереді. Келесі тізбекте Крашер покер ойыны кезінде тағы да дежавю сезімін сезінеді, бірақ Дата келесі қолын бергенде, барлық карталар үштік болады, содан кейін үштік жиынтықтар келеді. 3 саны кеменің басқа бөлімдерінде пайда бола бастайды, ал олар тағы да уақыт тізбегіне ілігіп қалғанын анықтайды. Аномалияға жеткенде және кеме одан пайда болғанда, Дата кенеттен 3 саны Райкердің формасындағы командалық белгілердің санын білдіретінін, тартымды сәуле сәтті болмайтынын және олар Райкердің әдісін қолдануға тиіс екенін түсінеді. Бұл Энтерпрайзға қарсы келе жатқан кемеден қауіпсіз өтуге мүмкіндік береді. Аномалия жоғалып, уақыт тізбегі аяқталады, ал экипаж 17 күннен астам уақыт бойы тізбекке ілігіп қалғанын анықтайды, ал басқа кеме, USS Bozeman, 90 жылдан астам уақыттан бері жоғалып кеткен. Пикард Боземан экипажын 24-ші ғасырға құттықтап қарсы алады.

Өндіріс

Сценарийді Бреннон Брага жазды, ол «уақыт желісін бұрмаламайтын» уақыт саяхаты туралы эпизод жасауға тырысты. Эпизодтың 30 жылдығында Брага актерлердің сценарийді алғаш оқығанда көрермендер сияқты қыңырсыған реакция жасағанын еске алды. Көптеген актерлер бұл әзіл ме деп ойлады. Бұл идея Акира Куросаваның «Рашомон» фильмі сияқты, бір оқиғаны әртүрлі көзқарастардан көрсететін эпизод жасау тілегінен туындады. Брага бастапқы жоспарын бір сағаттық эпизодқа сыйымды ете алмағандықтан уақыт тізбегіне өзгертті. Браганың ең үлкен қиындығы эпизодтың қалай аяқталары болды, ол үшін ол әріптес сценаристтеріне жүгінді, сондай-ақ брифинг бөлмесіндегі сахнада ЛаФордж Ентерпрайздің уақыт тізбегіне қалай түскенін түсіндіреді. «Бұл менің алғашқы үлкен «техножаргон» сахнам болды, сондықтан ол жай ғана әдемі естілмеуі керек еді. Ол сенімді болуы керек еді. Ол жиналған барлық мәліметтерді шешуі керек еді», - деді ол. Оны ерекше ету үшін, ол кейбір таң қалдыратын сөздер қосты, мысалы, ЛаФордж Пикардқа кеме жылдар бойы тізбекке түсіп қалған болуы мүмкін екенін айтты. Шоураннер Майкл Пиллер Брагадан осы сахнаны бірнеше рет қайта жазуды сұрады. «Сол жылы Рождество демалысында мен осыған жұмыс істегенімді есімде», - деді ол. Актер Джонатан Фрейкс «The Outcast» эпизодын түсіргенде оған дайындалған. Ол кастинг процесіне қатыспады, өйткені капитан Морган Бейтсон рөлін Келси Граммерге ұсынды, ол оны қабылдады. Граммер «Жұлдыз жолы» жанкүйері болды және «Cheers» сериалындағы Фрейзер Крейн рөлінде «Келесі буын» түсірілген Paramount студиясының жанында түсірілді. Фрейкс бірде бір диалогпен бірнеше рет бір сахнаны түсіру қиын болғанын, бірақ оларды әртүрлі етіп көрсетуге тырысты. Суретшілер директоры Марвин В. Раш оператор Уэверли Смотерспен бірге камераға бунджи сегіздігін пайдаланатын құрылғы жасады, бұл басқаша түсіру стиліне мүмкіндік берді. Фрейкс үйде отырып, әрбір циклды әртүрлі ету үшін кадрларды жоспарлады. Бас атқарушы продюсер Рик Берман Фрейкске кадрларды қайта пайдалануға болмайтынын және эпизод клип-шоу сияқты көрінбеуі үшін әрбір циклді жаңадан түсіру қажеттігін нақты айтты. «Бозман» көпірі – фильмдердегі «Энтерпрайз» көпірінің қайта жасалған нұсқасы болды. Содан кейін олар Граммердің «Cheers» ситкомындағы әріптесі Кирсти Аллиді Граммердің «USS Bozeman» кадрларында камео рөлінде түсіруді жоспарлады, ол «Ханның ашуы» фильміндегі лейтенант Саавик рөлін қайталайтын еді, бірақ кестелік қиындықтарға байланысты бұл жоспар орындалмады. Роб Легато 10-шы студияда эпизодтың ірі масштабты миниатюралық эффекттерін ұйымдастырды, «Бозманмен» соқтығысу үшін жасалған «Энтерпрайздің» үлкен, бірақ егжей-тегжейсіз нұсқаларымен қатар, тек нацельдердің модельдері жасалды.

Қабылдау

Эпизод 1992 жылдың 23 наурызынан бастап апта бойы көрсетілді. Nielsen Media Research деректері бойынша, рейтингі 13,0 пайызды құрады. Бұл, теледидар көріп отырған барлық үй шаруашылықтарының 13 пайызы оны көрсетілген уақытта тамашалағанын білдіреді. Маусымның ең көп тамашаланған алтыншы эпизоды болды, "Бірігу", "Уақыт мәселесі", "Қуат ойыны" және "Ойын" сериалдарының екі бөлімінен кейін. Джульетта Харрисон 2012 жылы Den of Geek үшін "Себеп және салдар" эпизодын сериалдың ең жаңашыл жетінші эпизоды деп атады. Кит Декандидо Tor.com журналында эпизодқа 10 балдық шкала бойынша 9 балл берді, Фрейкстің әр қайталауды ерекше ету тәсілін және Браганың жазуын, оны "шедевр" деп сипаттады, жоғары бағалады. Ол "Себеп және салдардың" "Жұлдыз жолы тарихындағы ең жақсы тизер" екенін айтты, сондай-ақ: "Бұл Брага мен Фрейкстің еңбегінің тамаша жетістігі және ләззат алатын эпизод, соңында капитан Фрейзер Крейннің қосымша бонусы бар. Мен бұл эпизодты қайтадан көруге тіпті мұқтаж емеспін, себебі мен Star Trek эпизодтарын көруді қалағанда, осы эпизодты таңдаймын және одан шаршаған емеспін". "Жұлдыз жолы" франшизасының ең үздік 100 эпизодының тізімінде "Себеп және салдар" эпизодын Charlie Jane Anders io9 сайтында 62-ші орынға қойды. 2016 жылы The Hollywood Reporter бұл эпизодтың барлық Star Trek теледидарындағы 70-ші ең жақсы эпизод және мүмкін ең жақсы ашылу сахнасы екенін мәлімдеді. Вивиан Казимир 1997 жылғы қысқы Extrapolation журналындағы мақаласында Датаның өзіне хабар жіберу қабілетін киборгқа ерекше психикалық қабілеттер беру мысалы ретінде келтірді. "Жұлдыз жолының компьютерлері" кітабында Лоис Греш және Роберт Вайнберг Датаның нейрондық желіге негізделген құрылысы мен дәстүрлі фон Нейман архитектурасының мысалдары арасындағы қайшылықты атап өтті. Олар "Себеп және салдар" эпизодында, бір экипаж мүшесі Датаның позитрондық миының қақпағын алып тастағанда, елуінші және алпысыншы жылдардағы үлкен компьютерлерді еске түсіретін, CPU аккумуляторындағы және басқа да тіркегіштегі мәндерді көрсеткен жарқыраған шамдарды көргенін атап өтті. 2017 жылы Den of Geek "Себеп және салдар" эпизодын "Жұлдыз жолы: Келесі буын" сериалдарының ең үздік он эпизодының бірі деп атады. 2018 жылы CBR бұл эпизодты барлық Star Trek сериалдарының ең үздік жиырма уақыт саяхаты тақырыбындағы эпизодының бірі деп бағалады. Эпизод 2018 жылғы "Legends of Tomorrow" эпизодының "Here I Go Again" эпизодына шабыттандырды. 2019 жылы ThoughtCo "Себеп және салдар" эпизодын сериалдың ең үздік он эпизодының қатарына қосты, оны "уақыт пен таңдау туралы керемет оқиға" деп сипаттады. Сондай-ақ 2019 жылы The Hollywood Reporter оны "Жұлдыз жолы: Келесі буын" сериалдарының ең үздік 25 эпизодының қатарына жатқызды, оның бірегей қайталанатын құрылымы бар екенін және оның режиссері Джонатан Фрейкс екенін атап өтті. The Hollywood Reporter "Себеп және салдар" эпизодын "Жұлдыз жолы: Келесі буын" сериалдарының 19-шы ең жақсы эпизоды деп атады, уақыт тізбегі сюжетіне назар аударды. 2019 жылы The Hollywood Reporter бұл эпизодты "Жұлдыз жолы: Келесі буын" сериалдарының ең жақсы 25 эпизодының қатарына енгізді. 2020 жылы Screen Rant бұл эпизодты "Жұлдыз жолы: Келесі буын" сериалдарының 13-ші үздік эпизоды деп атады, "эпизодтағы жоғары кернеуді" және Келси Граммердің эпизодқа қатысуын "сыйлық" деп бағалады. Сол жылы олар оны "барлық уақытта жазылған ең жақсы TNG эпизодтарының бірі" деп қорытындылады, бірақ оны қорқынышты эпизод және сериалдың ең қорқынышты эпизодтарының бірі деп атады. Олар Энтерпрайздың жойылуынан "соққыға түсті", содан кейін көрермендер дежавю апатының қайталанатын "рольдік тау-кен жолында" жүреді. Эпизодтың АҚШ-та 2002 жылдың 5 қарашасында 5-ші маусымның DVD жинағының бір бөлігі ретінде шығарылды. Тағы бір DVD жинағы 2009 жылдың 17 қарашасында АҚШ-та The Best of Star Trek: The Next Generation – Volume 2 жинағының бір бөлігі ретінде жарық көрді. Blu-ray нұсқасының алғашқы шығарылысы 2013 жылдың 18 қарашасында АҚШ-та, ал 19 қарашада Ұлыбританияда болды.