Кіріспе

Үндістанның ең жоғары кино сыйлығы

Дадасаһаб Пхалке сыйлығы – Үндістанның кино саласындағы ең жоғары сыйлығы. Ол жыл сайын Ұлттық кино сыйлықтары салтанатында Ақпарат және телерадио хабарларын тарату министрлігі құрған Кинофестивальдер дирекциясымен табыс етіледі. Жеңімпаз "Үнді киносының өсуі мен дамуына зор үлес қосканы" үшін марапатталады және үнді кино өнеркәсібінің көрнекті тұлғаларынан тұратын комиссиямен таңдалады. Сыйлыққа "Алтын Лотос" (Swarna Kamal) медалі, шәл және ақшалай сыйлық кіреді.

1969 жылы алғаш рет табыс етілген бұл сыйлықты Үндістан үкіметі Дадасаһаб Пхалкенің үнді киносына қосқан үлесін еске алу үшін енгізді. Пхалке (1870–1944), "Үнді киносының әкесі" деп кеңінен танылған және осылай қарастырылатын, Үндістанның алғашқы толық метражды фильмін – "Раджа Харишчандра" (1913) режиссері болған үнді кинорежиссері. Капурдың актер-режиссер ұлы Радж Капур 1971 жылы 19-шы Ұлттық кино сыйлығында оның атынан сыйлықты қабылдады және 1987 жылы 35-ші Ұлттық кино сыйлығының лауреаты атанды. Сондай-ақ, сыйлық иелерінің арасында әртүрлі жылдары осы сыйлықты алған бірнеше бауырлар бар, мысалы: Б. Н. Редди (1974) және Б. Наги Редди (1986); Радж Капур (1987) және Шаши Капур (2014); актриса алғаш рет "Карма" (1933) фильмінде дебют жасады, бұл алғашқы үнді-ағылшын тіліндегі фильм және экрандағы алғашқы сүйісқандық көрінісі бар үнді фильмі. 1934 жылы ол "Бомбей Толкиз" атты алғашқы үнділік кинокомпаниясын құрды.

| align="center" | 1970 |
| align="center" | |
! scope="row" | Бирендранат Сиркар |
| Бенгал |
| Екі өндіріс компаниясы – "International Filmcraft" және "New Theatres" негізін қалаушы Сиркар үнді киносының ізашарларының бірі саналады. Ол сондай-ақ Калькуттада бенгал фильмдерін көрсетуге арналған және хинди фильмдерін көрсетуге арналған екі кинотеатр салдырды. |
| align="center" | 1971 |
| align="center" | |
! scope="row" | Притхирадж Капур |
| Хинди |
| Капур актерлік карьерасын театрдан бастады және Үндістанның алғашқы дыбысты фильмі "Алам Ара" (1931) фильмінде ойнады. Ол 1944 жылы "Хинди сахналық қойылымдарын насихаттау" мақсатымен "Притви" театрын құрды. |
| align="center" | 1973 |
| align="center" | |
! scope="row" | Руби Майерс (Сулохана) |
| Хинди |
| Өз заманының ең жоғары жалақы алатын актрисаларының бірі Сулохана "Вир Бала" (1925) фильмімен дебют жасады және "Үнді киносының алғашқы секс-символы" деп есептеледі. |
| align="center" | 1974 |
| align="center" | |
! scope="row" | Б. Н. Редди |
| Телугу |
| Телугу тілінде он бес көркем фильмнің режиссері Редди Үндістанда әдебиет докторы дәрежесіне ие болған алғашқы кино тұлғасы және Үндістанның үшінші жоғары азаматтық наградасы – Падма Бхушанмен марапатталған алғашқы адам. |
| align="center" | 1975 |
| align="center" | |
! scope="row" | Дхирендра Натх Гангули |
| Бенгал |
| Бенгал кино өнеркәсібінің негізін қалаушылардың бірі саналатын Гангули "Билат Ферат" (1921) фильмінде актер ретінде дебют жасады. Ол бірнеше бенгал фильмдерін түсіру үшін үш өндіріс компаниясын – "Indo British Film Company" (1918), "Lotus Film Company" (1922) және "British Dominion Films Studio" (1929) құрды. |
| align="center" | 1976 |
| align="center" | |
! scope="row" | Канан Деви |
| Бенгал |
| "Бенгал киносының бірінші ханымы" деп танылған Канан Деви 1920 жылдары үнсіз фильмдерде дебют жасады. Ол сондай-ақ Рабиндранат Тагор жазған әндерді орындады және өзінің "Shrimati Pictures" кинокомпаниясының продюсері болды. |
| align="center" | 1977 |
| align="center" | |
! scope="row" | Нитин Боз |
| БенгалХинди |
| Кинематографист, режиссер және сценарист Боз 1935 жылы бенгал тіліндегі "Бхагия Чакра" және оның хинди нұсқасы "Дхуп Чхаон" арқылы үнді киносына ән айтуды енгізгенімен танымал. |
| align="center" | 1978 |
| align="center" | |
! scope="row" | Раичанд Борал |
| БенгалХинди |
| Үнді кино музыкасының ізашарларының бірі саналатын Борал режиссер Нитин Бозбен бірлесіп үнді киносына әнді қайта орындау жүйесін енгізген музыкалық режиссер болды. |
| align="center" | 1979 |
| align="center" | |
! scope="row" | Сохраб Моди |
| Хинди |
| Актер және режиссер Моди Шекспир классикасын үнді киносына әкелгенімен және урду диалогтарын жеткізуімен танымал. |
| align="center" | 1980 |
| align="center" | |
! scope="row" | Паиди Джайрадж |
| Хинди |
| Бастапқыда дубль ретінде жұмыс істеген актер-режиссер Джайрадж үнді тарихи кейіпкерлерін бейнелеуімен танымал және "Филмфэйр" сыйлығын құруға қатысты. |
| align="center" | 1981 |
| align="center" | |
! scope="row" | Наушад |
| Хинди |
| Музыкалық режиссер Наушад "Прем Нагар" (1940) фильмімен дебют жасады және үнді киносына дыбыс араластыру техникасын енгізгенімен танымал. |
| align="center" | 1982 |
| align="center" | |
! scope="row" | Л. В. Прасад |
| ТелугуТамилХинди |
| Актер, режиссер, продюсер Л. В. Прасад 1931 жылы шыққан үш тілдегі алғашқы дыбысты фильмдерде ойнады: "Алам Ара" (Хинди), "Калидас" (Тамил) және "Бхакта Прахлада" (Телугу). Ол 1965 жылы "Прасад" студиясын, 1976 жылы "Түсті фильмдер зертханасын" құрды. "Прасад" студиясы әртүрлі үнді тілдерінде 150-ден астам фильм түсірді. |
| align="center" | 1983 |
| align="center" | |
! scope="row" | Дурга Кхоте |
| ХиндиМаратхи |
| Маратхи тіліндегі алғашқы дыбысты фильм "Айодхьеча Раджа" (1932) фильмінде ойнаған Кхоте үнді киносындағы әйелдердің ізашары саналады. Ол екі өндіріс компаниясын – "Fact Films" және "Durga Khote Productions" құрып, қысқаметражды фильмдер мен деректі фильмдер түсірді. |
| align="center" | 1984 |
| align="center" | |
! scope="row" | Сатьяжит Рай |
| Бенгал |
| "Патхер Панчали" (1955) фильмімен режиссерлік дебют жасаған Рай үнді киносын әлемдік деңгейде танытқан режиссер ретінде танымал. |
| align="center" | 1985 |
| align="center" | |
! scope="row" | В. Шантарам |
| ХиндиМаратхи |
| Актер және режиссер В. Шантарам Үндістанның алғашқы түсті фильмін – "Сайрандхри" (1931) түсірді және өндірді. Ол сондай-ақ маратхи тіліндегі алғашқы дыбысты фильм "Айодхьеча Раджа" (1932) фильмін өндірді және режиссерлік етті, сондай-ақ 50 жылдан астам уақыт бойы 100-ге жуық фильмге қатысты. |
| align="center" | 1986 |
| align="center" | |
! scope="row" | Б. Наги Редди |
| Каннада |
| Редди 1950 жылдардан бастап 50-ден астам фильм өндірді. Ол сол кезде Азиядағы ең ірі киностудия болған "Вижая Ваухини" студиясын құрды. Актер және режиссер Капурдың "Авара" (1951) хинди фильміндегі өнері 2010 жылы Time журналының барлық уақыттардың ең жақсы 10 өнерінің қатарына енді. |
| align="center" | 1988 |
| align="center" | |
! scope="row" | Ашок Кумар |
| Хинди |
| "Дадамони" (үлкен әке) деп кеңінен танылған Кумар "Ачхут Каннья" (1936), "Бандхан" (1940) және "Кисмет" (1943) фильмдеріндегі рөлдерімен танымал, бұл фильм үнді киносының алғашқы блокбастері болды. |
| align="center" | 1989 |
| align="center" | |
! scope="row" | Лата Мангешкар |
| ХиндиМаратхи |
| "Үндістан бұлбұл" деп кеңінен танылған әнші Мангешкар 1942 жылы карьерасын бастады және 36-дан астам тілде әндер орындады. |
| align="center" | 1990 |
| align="center" | |
! scope="row" | Аккинени Нагесвара Рао |
| Телугу |
| "Дхарма Патни" (1941) фильмімен дебют жасаған Аккинени Нагесвара Рао көбінесе телугу тілінде 250-ден астам фильмде ойнады. |
| align="center" | 1991 |
| align="center" | |
! scope="row" | Бхалджи Пендхаркар |
| Маратхи |
| 1920 жылдары карьерасын бастаған режиссер Пендхаркар 60-тан астам маратхи фильмін және сегіз хинди фильмін түсірді. Оның фильмдерінде бейнеленген тарихи және әлеуметтік оқиғалар үшін ол кеңінен танылды. |
| align="center" | 1992 |
| align="center" | |
! scope="row" | Бхупен Хазарика |
| Ассам |
| "Брахмапутра ақыны" деп кеңінен танылған музыкант Хазарика ассам тіліндегі халық әндерімен және балладаларымен танымал. |
| align="center" | 1993 |
| align="center" | |
! scope="row" | Маджрух Султанпури |
| Хинди |
| Лирик Султанпури 1946 жылы "Шахджехан" фильмі үшін алғашқы хинди әнін жазды және 350-ден астам хинди фильмі үшін 8000-ге жуық ән жазды. |
| align="center" | 1994 |

Ұқсас атаудағы сыйлықтар

Дадасахеб Пхалке есімімен аталған бірнеше басқа да марапаттар мен кинофестивальдер бар, бұл кейде жаңсақтыққа алып келеді. Мұндай марапаттарға Дадасахеб Пхалке халықаралық кинофестивалі, Дадасахеб Пхалке киноқоры сыйлықтары, Дадасахеб Пхалке тамаша сыйлықтары және т.б. кіретін, олар Кинофестивальдер Дирекциясы тағайындайтын сыйлықтармен ешқандай байланысы жоқ. Мысалы, Шьям Бенгал сияқты бірнеше көрнекті кинорежиссерлер Үндістан үкіметінің Дадасахеб Пхалке есімінің осылай қолданылуын тоқтату үшін араласуын ұсынды, бірақ Ақпарат және хабар тарату министрлігі жаңа сыйлықтардың атаулары нақты көшірме болмағандықтан, олар мұны істей алмайтындарын мәлімдеді.