Кіріспе

Қолмен айналдырылатын кино көрсету құрылғысы (1895–1949) – алғашқы кино құрылғысы.

Мутоскоп – В.К.Л. Диксон және Герман Каслердің ойлап тапқан, ал Герман Каслерге 1895 жылдың 5 қарашасында патент берілген алғашқы кино құрылғысы. Томас Эдисонның кинетоскопы сияқты, ол экранға бейне шығармайды және бір уақытта бір адамға ғана көруге мүмкіндік береді. Кинетоскоптан арзан әрі қарапайым болған бұл жүйе, «Америкалық Мутоскоп компаниясы» (кейіннен «Америкалық Мутоскоп және Биограф компаниясы») арқылы сатылып, тез арада монета салып көретін ойын-сауық бизнесінде үстемдік құрды.

Операция

Мутоскоп флип-книгамен бірдей принциппен жұмыс істейді. Жеке сурет кадрлары – қара және ақ түсті, күміс негізіндегі фотосуреттер, берік, икемді мөлдір емес карталар. Әрбір картадағы сурет бастапқы 70 мм пленканың әрбір кадрын контактілік басып шығару арқылы жасалады. Карталар кітапшаға байланыстырылмай, үлкен Ролодекске ұқсас дөңгелек өзекке бекітіледі. Бір катушкаға әдетте 850-ге жуық карталар орналасады, көру уақыты шамамен бір минутты құрайды. Карталар бекітілген катушканың жалпы диаметрі шамамен; жеке карталардың өлшемдері шамамен. Мутоскоптар монетамен жұмыс істейді. Көрермен карталарды стереоскоптың қарау қалқасына ұқсас қалқамен жабылған бір линза арқылы көреді. Карталар әдетте электрмен жарықтандырылады, бірақ катушка төмендетілген айналымды қолмен иіскеп қозғалады. Әрбір машинада бір ғана катушка болады және ол машинаға бекітілген плакатпен сипатталған бір ғана қысқа сюжетті көрсетуге арналған. Көрермен көрсету жылдамдығын шектеулі деңгейде ғана бақылай алады. Иіскепті екі бағытта да айналдыруға болады, бірақ бұл катушканың ойналуын кері қайтармайды. Көрермен иіскепті тоқтату арқылы көру уақытын ұзарта алмайды, өйткені иілгіш суреттер алдыңғы иіскептен қолданылатын кернеу арқылы дұрыс көру позициясына иіледі. Иіскепті тоқтату катушкадағы алға тартылуды азайтады, бұл катушканың кері қарай жылжуына және суреттің көру орнынан алыстауына әкеледі. Механизмдегі серіппе жарықты сөндіреді, ал кейбір модельдерде суретті жабатын жапқышты жабады.

Өндiру

Мутоскоптар бастапқыда 1895 жылдан 1909 жылға дейін American Mutoscope Company, кейін American Mutoscope and Biograph Company (1899) үшін Marvin & Casler Co., Canastota, New York компаниясымен жасалған, бұл компания American Mutoscope Company-ның алғашқы басқарушыларының екеуі құрған. 1920 жылдары Мутоскопқа Уильям Рабкин лицензия алды, ол өзінің International Mutoscope Reel Company атты жеке компаниясын құрды, ол 1926 жылдан 1949 жылға дейін жаңа роликтер мен машиналарды өндірді. "Mutoscope" термині қазір АҚШ-та тіркелген тауар белгісі болып табылмайды.

Қолданылуы

Мутоскоптар Ұлыбританияда ойын-сауық орталықтары мен жағажайлық ойын-сауық алаптарында 1971 жылы ондық монета жүйесі енгізілгенге дейін танымал болды. Монета қабылдағыштарын өзгерту қиын болды, соның салдарынан көптеген машиналар жойылды. Бірқатары порнография жақында ғана заңдастырылған Данияға экспортталды. Ойын-сауық орталықтарындағы әдеттегі орналымда әртүрлі контент ұсынатын бірнеше машина болды. Бастапқыда да, қайта жаңғыру кезінде де, бұл контентке көбінесе «қыздар» ролигі кіретін, олар әртүрлі деңгейдегі, тіпті жұмсақ порнографияға дейін жететін материалды қамтыды. Мұндай роликтің атауы көбінесе роликте көрсетілгеннен гөрі артық көрінетін болды. «Батлер не көрді» деген атау кеңінен танымал болды, және Ұлыбританияда мутоскоптарды «Батлер не көрді машиналары» деп атайды. (Бұл құлқар, болжам бойынша, кілт тесігі арқылы әйелдің киімін шешіп жатқанын көрді.)

Қоғамның жауабы

1898 жылы «Сан-Франциско Колл» газетінде мутоскоп туралы қысқа мақала жарияланып, құрылғының өте танымал екені айтылды: «Жиырма машина, әрқайсысы әртүрлі және көңілді көріністермен толған, күні-түні көрермендерге толы». Бірақ бірнеше айдан кейін сол газет мутоскоп сияқты машиналарға қарсы редакциялық мақала жариялады: «Жастарды тәлімсіздікке жетелеу үшін зұлымдардың қолына жаңа құрал берілді. Осындай арсыз көрмелер Сан-Францискода ашық түрде көрсетілуде, бұл өте қайсаң және ұятсыз». 1899 жылы «Таймс» газетінде «бір тиын салынған ойын автоматтарындағы жаман, адамгершілікті құлдырататын суреттерге» қарсы хат жарияланды. «Күшті жарық астында, тірідей қозғалатын, моншаға кіріп-шығатын, суретшілердің моделі ретінде отыратын жалаңаш әйелдер бейнесі жастардың тәлімсіздігіне себеп болады, оны асыра бағалау мүмкін емес. Осыған ұқсас көрмелер Риль қаласындағы ерлер дәретханасында да өткізілді, бірақ халықтың наразылығынан кейін тоқтатылды».