Кіріспе

40-шы төртжылдық АҚШ президенттік сайлауы

1944 жылғы АҚШ президенттік сайлауы – 40-шы төртжылдық президенттік сайлау. Ол 1944 жылдың 7 қарашасында, сейсенбі күні өтті. Сайлау Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде өтті, ол келесі жылы аяқталды. Қазіргі демократ президенті Франклин Д. Рузвельт республикашыл Томас Э. Дьюиді жеңіп, бес рет сайланған беспрецеденттік төртінші мерзімін жеңіп алды. Бұл сондай-ақ екі үлкен партияның кандидаттары бірдей штатта тіркелген бесінші (және екінші рет) президенттік сайлау болды; алғашқылары 1860, 1904, 1920, 1940 және 2016 жылдары болған. Рузвельт 1940 жылғы президенттік сайлауда жеңіске жетіп, үшінші мерзімге сайланған алғашқы президент болды, төртінші мерзімге үміткер болатынына еш күмән болмады. 1940 жылғыдан айырмашылығы, Рузвельт өзінің партиясы ішінде аз қарсылыққа тап болды және ол 1944 жылғы Демократиялық Ұлттық Конвенттің президенттік үміткерлігін оңай жеңіп алды. Рузвельттің нашар денсаулығы вице-президенттің президент болуы мүмкін деген алаңдау тудырды, сондықтан конвент Рузвельттің вице-президенті Генри А. Уоллестің орнына Миссури штатының сенаторы Гарри С. Трумэнды таңдады. Нью-Йорк штатының губернаторы Дьюи Висконсин штатындағы алғашқы сайлауда жеңіске жеткеннен кейін республикашылдардың басты үміткері ретінде көзге түсті және ол 1944 жылғы Республикалық Ұлттық Конвентте консервативті губернатор Джон В. Брикерді жеңді. Екінші дүниежүзілік соғыс АҚШ және одақтастар үшін жақсы бағытта дамып жатқандықтан, Рузвельт ұзақ жылдар билікте болғанына қарамастан халық арасында танымал болды. Дьюи «Жаңа мәміле» саясатына қарсы және кіші үкімет құру үшін үгіт жүргізді, бірақ елді өзгертуге көндіре алмады. Сайлау Рузвельттің бұрынғы президенттік науқандарына қарағанда тартысты болды, бірақ Рузвельт халықтың дауысымен 7,5 пайыздық айырмашылықпен және сайлау коллегиясында үлкен артықшылықпен жеңіске жетті. Рузвельттің нашар денсаулығы туралы қауесеттер, оның белсенді үгіт-насихатымен біршама жойылған болса да, дұрыс болды; Рузвельт төртінші мерзіміне кіргеннен кейін үш айдан аз уақыт өткен соң қайтыс болды және оның орнын Трумэн басты.

Нәтижелер

Үгіт-насихат кезінде Рузвельт барлық сауалнамаларда әртүрлі айырмашылықпен Дьюиді бастап тұрды. Сайлау күні демократтар өздерінің қарсыластарынан жеңіске жетті. Рузвельт 432 сайлаушы дауысқа ие болған 36 штатты жеңіп алды (жеңіс үшін 266 дауыс қажет болды), ал Дьюи он екі штатты және 99 сайлаушы дауысын жеңіп алды. Халықтың дауыс беруі бойынша Рузвельт 25 612 916 (53,4%) дауыс жинады, ал Дьюи 22 017 929 (45,9%) дауыс жинады. Дьюи келесі күні таңертең радио арқылы сөйлеген сөзінде жеңілісін мойындады, бірақ президент Рузвельтке жеке телефон шалудан немесе телеграмма жіберуден бас тартты. Рузвельт Дьюиге "Сіздің мәлімдемеңіз үшін рахмет, оны бірнеше минут бұрын эфирден естідім" деген жеделхат жіберді. Рузвельттің жеңісі оны төрт рет президенттік сайлауда жеңіске жеткен жалғыз адам етті, ал 2008 жылдан 2020 жылға дейінгі төрт сайлауда демократтар жеңіске жеткенше, бір партия да төрт рет қатарынан халықтың дауысын жеңе алмады. Маңызды мәселе соғыстың аяқталуынан кейін бейбітшілік пен қайта құрудың маңызды күндері үшін Рузвельт пен Дьюидің қайсысын таңдау керек деген сұрақ болды. Америкалық сайлаушылардың көпшілігі билік басындағы партияны, әсіресе оны өкілдік ететін президентті ұстап тұру керек деген қорытындыға келді. Сондай-ақ, олар "соғыс уақытында" үй ішіндегі келіспеушіліктердің көбейіп бара жатқанын ескеріп, мұны қауіпсіз деп санамады. Дьюи Рузвельтке қарсы бұрынғы үш республикалық қарсыластарының кез келгенінен жақсы нәтиже көрсетті: Рузвельттің жалпы дауыс беру пайызы мен маржасы 1940 жылға қарағанда төмен болды. Дьюи Вайоминг, Висконсин және Огайо штаттарын алдыңғы сайлаудан жеңіп алды, ал Рузвельт Мичиган штатын жеңіп алды. Сондай-ақ, Дьюи Нью-Йорк штатының Хайд-Парк қаласында Рузвельттен, ал Миссури штатының Индипенденс қаласында Трумэннан озып, финишке жетуден де қанағат алды. 1948 жылы Дьюи қайтадан республикашылдардың президенттік кандидаты болып, президент Трумэнге (Ф.Д.Р. қайтыс болғаннан кейін осы лауазымға ие болған) қарсы шығып, тағы да жеңіледі, бірақ аздап аз дауыспен. Рузвельттің он екі ірі қаладағы таза дауыс саны 1940 жылғы сайлаудағы 2 112 000 дауыстан 2 230 000 дауысқа дейін өсті. 3095 округ / тәуелсіз қалалардың қайтарым беруінен Рузвельт 1751 (56,58%) дауыспен ең көп дауыс алды, ал Дьюи 1343 (43,39%) дауыс алды. Техас Регулярлы билеті бір округті (0,03%) алып жүрді. Нью-Йоркте тек американдық Еңбек және Либералды партиялардың (Рузвельтке уәде берген, бірақ демократтардан тәуелсіз) бірлесіп қолдауы ғана Рузвельтке өзінің туған штатының сайлау дауысын алуға мүмкіндік берді. 1944 жылы Рузвельт басшылығына қарсы оңтүстік штаттардағы наразылық Техаста айқын көрінді, онда 135 553 адам Рузвельтке қарсы дауыс берді, бірақ республикалық билетке емес. Техас Регулярлы билеті Демократиялық партияның екі штаттық съезінде, 1944 жылдың 23 мамырында және 12 қыркүйегінде болған бөлінудің нәтижесінде пайда болды. Бұл билет президент Рузвельттің қайта сайлануына қарсылық білдірген демократиялық элементті білдірді, ол "коммунистік жаңа келісіммен жойылған штаттардың құқықтарын қалпына келтіруді" және "ақ нәсілдің үстемдігін қалпына келтіруді" талап етті. Оның сайлаушылары нұсқаусыз болды.