Кіріспе

Американдық заңгер және корпоративтік басшы (1892–1944)

Венделл Льюис Уилки (туған Льюис Венделл Уилки; 18 ақпан 1892 – 8 қазан 1944) – американдық заңгер, корпоративтік басшы және 1940 жылғы республикашылдардың президенттікке үміткері. Уилки көптеген съезд делегаттарына республикашылдардың арасындағы жалғыз интервенционист ретінде ұсынылды: АҚШ Перл-Харборға дейін бейтарап болғанымен, ол Ұлыбритания және басқа одақтастарға қолдау көрсету үшін Екінші дүниежүзілік соғысқа АҚШ-тың көбірек араласуын жақтады. Оның демократ оппоненты, қазіргі президент Франклин Д. Рузвельт, 1940 жылғы сайлауда халықтың шамамен 55% дауысымен жеңіске жетті және сайлау коллегиясының дауысын айқын артықшылықпен алды. Уилки 1892 жылы Индиана штатының Элвуд қаласында дүниеге келді; оның екі ата-анасы да заңгерлер болған, ол да солардың жолын қуып заңгер болды. Ол Бірінші дүниежүзілік соғыста қызмет етті, бірақ соғыстың соңғы күндеріне дейін Францияға жіберілмеді және ешқандай қақтығысқа қатыспады. Уилки Огайо штатының Акрон қаласына қоныстанды, бастапқыда Firestone компаниясында жұмыс істеді, бірақ кейін заң фирмасына өтті, Акрон қалалық адвокаттар қауымдастығының жетекшілерінің бірі болды. Оның жұмысының көп бөлігі электрмен жабдықтау компанияларын өкілдік етумен байланысты болды, ал 1929 жылы Уилки Нью-Йорк қаласында Commonwealth & Southern Corporation (C&S) компаниясының кеңесшісі қызметіне орналасты. Ол жылдам түрде жоғарылатылып, 1933 жылы компанияның президенті болды. Рузвельт Уилки C&S компаниясының басшысы болғаннан кейін жақын арада АҚШ президенті болып сайланды және C&S компаниясымен бәсекелесетін Теннесси өзені аймағын дамыту жоспарын (TVA) жариялады. 1933-1939 жылдар аралығында Уилки Конгресс, соттар және қоғамдық пікір алдында TVA-ға қарсы күресті. Ол ақыры жеңіліске ұшырады, бірақ C&S компаниясының мүлкін жақсы бағаға сатты және қоғамдық құрметке ие болды. Ұзақ жылдар бойы демократтық белсенді болған Уилки 1939 жылдың соңында партиялық тіркелімін республикашыл партиясына ауыстырды. Ол 1940 жылғы президенттік праймериздерге қатыспады, бірақ конвенциядағы келіспеушілік жағдайды шешуге қабілетті кандидат ретінде өзін көрсетті. Ол өз кандидатурасын жастардың көптеген қолдаушылары ынтамен жариялап, ұсынуға дайын емес делегаттардан қолдау іздеді. 1940 жылы неміс әскерлерінің Батыс Еуропа арқылы жылжуымен көптеген республикашылдар Роберт А. Тафт сияқты оқшауланғандарды немесе Томас Э. Дьюи сияқты араласпағандарды ұсынуға құштар болмады және алтыншы бюллетеньде ұсынылған Уилкиге назар аударды. Уилкидің Ұлыбританияға көмек көрсетуі оны Рузвельтпен жарыстағы маңызды фактор ретінде алып тастады, сонымен қатар Уилки президентті бейбіт уақыттағы әскерге шақыру туралы шешімін де қолдады. Екеуі де жарыстың соңына қарай оқшауланған позицияны қабылдады. Рузвельт бұрынғы ешбір президентке бұрын-соңды болмаған үшінші мерзімге сайланды, 48 штаттың 38-ін жеңіп алды. Сайлаудан кейін Уилки Рузвельттің бейресми елшісі ретінде соғыс жылдарында екі рет шетелге сапар шекті және республикашыл партияның номиналды басшысы ретінде президентке толық қолдау көрсетті. Бұл көптеген консерваторларды ашуға ұшыратты, әсіресе Уилки либералдық немесе интернационалистік идеяларды жақтаған кезде. Уилки 1944 жылы республикашыл партиясының номинациясын алуға талпынды, бірақ сәуір айында Висконсин штатындағы алғашқы сайлаудағы сәтсіздіктен кейін бас тартты. Ол Рузвельтпен соғыстан кейін либералды саяси партия құру мүмкіндігін талқылады, бірақ Уилки 1944 жылдың қазан айында идеясы іске аспай қайтыс болды. Уилки 1941 жылы Рузвельтке маңызды саяси көмек көрсеткені үшін еске алынады, бұл президентке Ұлыбритания және басқа одақтас елдерге жабдықты жіберуге мүмкіндік берген Lend-Lease бағдарламасын қабылдауға көмектесті.

Жастар, білім және Бірінші дүниежүзілік соғыста қызмет ету

Льюис Венделл Уилки 1892 жылдың 18 ақпанында Индиана штатының Элвуд қаласында Генриетта (Триш) және Герман Фрэнсис Уилкинің ұлы болып дүниеге келді. Оның екеу де заңгер болған, ал анасы Индиана штатының адвокатурасына қабылданған алғашқы әйелдердің бірі еді. Уилки алты баланың төртіншісі болды, барлығы да зиялы болған, және кешкі ас дастарқанындағы пікірталастар кезінде алдағы уақытта оған көмектесетін дағдыларды үйренді. Аты Льюис болғанымен, Уилки бала кезінен бастап орта атымен танымал болды. Герман Уилки төрт жасында ата-анасымен бірге Пруссиядан келген, прогрессивті саясатқа белсенді қатысқан, ал 1896 жылы ұлдарын демократтардың президенттікке үміткері Уильям Дженнингс Брайанның шамшырақ шеруіне алып барды, ол сайлау науқаны барысында Элвудқа келген болатын. Уилки ұлдары республикалық жастармен тротуарда ұрысқан, және Уилкилер шайқаста жеңіске жеткенімен, Брайан Уильям МакКинлиден жеңіліп қалды. Брайан 1900 жылы тағы да сайлауға қатысқанда, ол Уилки үйінде түндеген, ал президенттікке үміткер демократ кейіннен сол лауазымға үміткер болатын баланың алғашқы саяси құлшыны болды. Уилки 14 жасқа толғанда және Элвуд орта мектебіне қабылданғанда, оның ата-анасы тәртіпсіздік пен сәл қисайған денесіне алаңдады, сондықтан оны түзету үшін жаз бойы Калвер әскери академиясына жіберді. Уилки жоғары мектепте ағылшын тілі мұғалімінен шабыттанған оқушы ретінде көзге түсе бастады; бір сыныптасы Филип "Пэт" Бингтің "ол баланы түзегенін" айтты. Ол жұмыс істеуге жіберді, ал бала қалаға кетті". Спортпен айналысатын ағаларымен салыстырғанда Эдвард Олимпиадалық күрескер болды. Уилки футбол командасына қосылды, бірақ көп жетістікке жете алмады; ол пікірсайыс командасын көбірек ұнатты, бірақ мұғалімдермен дауласуы үшін бірнеше рет жазаланды. Ол соңғы курста сынып президенті және ең танымал студенттік ұйымның президенті болды, бірақ қыздар клубы оның қарындасы Гвинет Гарриді иммигранттардың қызы деп қараған кезде, соңғысынан бас тартты. Уилки орта мектептен жазғы демалыс кезінде жұмыс істеді, көбінесе үйден алыс. 1909 жылы 17 жасында ол Оңтүстік Дакота штатының Абердин қаласынан бастап, ыдыс жуушыдан флипхаус иесінің серігіне дейін, Йеллоустоун ұлттық паркіне дейін сапарлады, онда туристерді тасымалдаған аттарды бақылауын жоғалтқаннан кейін жұмыстан босатылды. Элвудқа оралған Герман Уилки жергілікті қалайы табақ фабрикасында ереуілдеген жұмысшыларды қорғады және тамыз айында Венделлмен бірге Чикагоға барып, либералды адвокат Кларенс Дарроуды өкілдікке алуға тырысты. Олар Дарроудың келісім білдіргенін тапты, бірақ одақ үшін тым қымбат болды; Дарроу Венделл Уилкиге "сен терең сенетін мәселені жақтағаның үшін лайықты сыйақы алудың ешқандай этикалық еместігі жоқ" деді. 1910 жылдың қаңтар айында Элвуд орта мектебін бітіргеннен кейін Уилки Блумингтондағы Индиана университетіне түсті. Ол студенттік бүлікші болды, темекі шекті, Марксті оқыды және факультеттен оқу бағдарламасына социализм курсын қосуды өтінді. Ол сонымен қатар кампус саясатына араласты, болашақ Индиана губернаторы Пол МакНаттың студенттік кеңсесі үшін науқанын табысты басқарды, бірақ Уилки өзін-өзі ұсынғанда, ол жеңіліске ұшырады. Ол 1913 жылдың маусым айында бітірді, және заң мектебіне ақша табу үшін Канзас штатының Коффивилл қаласында орта мектепте тарих сабағын оқытты, дебаторлар мен бірнеше спорт командаларын жаттықтырды. 1914 жылдың қараша айында ол ағасы Фредтің ұйымдастыруымен Пуэрто-Рикода лаборант болып жұмыс істеу үшін жұмысынан кетті. Венделл Уилкидің әлеуметтік әділдікке деген ықыласы сол жерде жұмысшылардың жәбірленуін көргенде күшейді. 1915 жылдың соңында Уилки Индиананың заң мектебіне түсті. Ол үздік оқушы болды және 1916 жылы жоғары марапатпен бітірді. Мектеп бітіру салтанатында ол жоғары соттың қатысуымен өзінің мектебін сынап, сөз сөйледі. Факультет оның дәрежесін қабылдамады, бірақ екі күндік қызу пікірталастан кейін берді. Уилки ата-анасының заң фирмасына қосылды, бірақ 1917 жылдың 2 сәуірінде Президент Вудро Вильсон Германияға қарсы соғыс жариялауын сұраған күні АҚШ армиясына ерікті түрде аттанды. Армия қызметкері оның алғашқы екі атын ауыстырды; Уилки бюрократияның оны түзетуіне уақыт жұмсауға дайын болмағандықтан, оның атын Венделл Льюис Уилки деп сақтады. Бірінші лейтенант болып тағайындалған Уилкиді артиллерия оқу-жаттығуына жіберді. Ол Францияға соғыс аяқталып бара жатқанда келді және жаумен кездеспеді. 1918 жылдың қаңтарында ол Индиана штатының Рашвилл қаласынан кітапханашы Эдит Вилкке үйленді; олардың бір ұлы болды, Филип. Францияда Уилкиге Парижге рұқсатсыз кеткен әскерлерді қорғау жұмасы тапсырылды. Ол капитандыққа ұсынылды, бірақ 1919 жылдың басында қағаздары дайын болмағандықтан қызметтен босатылды. "Saturday Evening Post" Уилкиді "кері сөйлейтін адам" деп атады. Ол 1936 жылы Ландонға дауыс бергенін айтты және демократтар енді ол жақтаған құндылықтарды ұсынбайды деп ойлады. Кейіннен оның айтуынша, "мен өз партиямды тастаған жоқпын. Менің партиям мені тастады". 1939 жылдың қыркүйегінде соғыс басталғанда американдықтар алаңдады, бірақ көпшілігі АҚШ-тың араласуы керек деп ойлаған жоқ. Уилки Америкаға төнетін қауіп туралы және Ұлыбритания мен басқа одақтастарға көмектесу қажеттігі туралы жиі сөйледі. Уилкидің биографы Стив Нил соғыстың "Уилкиді Жаңа мәмілеге қарсы ірі бизнестің сыншысынан бостандық жақтаушысына айналдырғанын" және оның үміткерлігіне жаңа мақсат бергенін жазды. Уилки туралы әңгімелерге қарамастан, оның үміткерлігіне қатысты күмәнданушылар көп болды. Нью-Йорк штатының Республикалық Ұлттық Комитетінің мүшесі Кеннет Ф. Симпсон бастапқыда Уилкинің үміткерлігін абсурдты деп ойлады. Индиана сенаторы Джеймс Эли Уотсон "ғимараттың бұрынғы әйелі" шіркеуге қосылса, ол алғашқы аптада хорды басқаруы керек емес" деді. Зиппке сәйкес, Уилкидің сәті ертерек "Уилсондық сәтті" жаңартты, Бірінші дүниелік соғыстан кейін президент Уилсонның идеалистік сыртқы саясатына Еуропаның қолдауын білдірген кезең, және әртүрлі елдер арасындағы байланыс желілерінің кеңдігіне баса назар аудару арқылы оның шарттарын кеңейтті. Зипп бұл "Уилкилік сәт" Уилкидің әлемнің үш қияли географиясымен сипатталғанын айтады. Біріншісі - "атақты әмбебаптық", яғни жаңа саяхат және байланыс тәсілдері шекараларды жылдам қысқартып, халықаралық ынтымақтастық пен отарлықтан құтылуға ынталандырады. Екінші география нағыз жаһандық қақтығысты бостандыққа қарсы фашизм емес, расизмге қарсы империя ретінде қайта қарастырды, осылайша еуропалық отаршылдық пен американдық сегрегацияның моральдылығына күдік тудырды. Уилкидің "Бір әлемде" үй ішімдегі "біздің империализмдерімізге" соңғы нүкте қою туралы шақыруы көптеген американдықтардың АҚШ-тың ішкі саясатындағы нәсілдік мәселелерге күдікпен қарағанын естіген алғашқы рет болды. Халықаралық ынтымақтастық пен нәсілдік теңдікке қатысты оның оңтайлы көзқарасына қарамастан, Зипп Уилкидің үшінші географиясы "жасырылған империя" болғанын айтады.

Азаматтық құқықтарды қорғау

1940 жылғы сайлау науқаны барысында Уилки азаматтық қызмет пен қарулі күштерді біріктіруге уәде берді және республикалық платформадағы тарихтағы ең күшті азаматтық құқықтар қағидасын мақтан етумен айтты. Ол сондай-ақ Вашингтон қаласындағы нәсілдік сегрегацияны жоюға уәде берді. Ол екі ірі афроамерикандық газеттің – «Питтсбург Курьерінің» және «Балтимор Афроамериканның» қолдауын алды. Уилки азаматтық құқықтар мәселесінде Рузвельттен солға қарай басып озғандықтан, Рузвельт қара нәсілділердің республикалық партияға дәстүрлі ортасына қайта оралатынынан қорқып, бірнеше көрнекті афроамерикандықтарды жоғары лауазымдарға тағайындады немесе жұмысқа алды. Рузвельт қара нәсілділердің көпшілігінің дауысын алуда сәтті болды. Сайлаудан кейін Уилки азаматтық құқықтар үшін күресуді жалғастыра беретінін уәделеді. Уилки республикашыларды азшылықтардың тең құқықтарына толық бейімделу ғана афроамерикандықтарды партияға қайтаруға мүмкіндік беретінін ескертті және Рузвельтті демократтар арасындағы оңтүстік расистерге мойын бұйырғаны үшін сынады. 1942 жылы Уилки Түсті адамдардың жетістіктері үшін Ұлттық қауымдастығының (NAACP) съезінде сөз сөйледі, ол сол кезге дейін мұндай іс-шараға қатысқан ең танымал саясаткерлердің бірі болды. Ол қарулі күштерді біріктіруге шақырды, ал 1943 жылдың маусым айында Детройтте нәсілдік тәртіпсіздіктер болғанда, ол ұлттық радио арқылы екі партияны да нәсілдік мәселелерді назарға алмағаны үшін сынады. 1941 жылғы кино тыңдаулары одан әрі шараларсыз аяқталғаннан кейін Уилки «ХХ ғасыр Фокс» компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы болды. 1943 жылы ол NAACP-ның атқарушы хатшысы Уолтер Уайтпен бірлесіп, Голливудты қара нәсілділерге фильмдерде жақсы қарым-қатынас жасауға көндіруге тырысты. Кино магнаттары өзгерістерге уәде берді, ал кейбір фильмдерде қара нәсілді актерлер басты рөлдерде ойнады, бірақ ақ нәсілді оңтүстік тұрғындарының қарсылығына тап болғаннан кейін, 1944 жылы Уилки қайтыс болғаннан кейін, олар қара нәсілділерге қызметшілер сияқты стереотиптік рөлдер беруді қайта бастады. Оның қайтысынан кейін NAACP штаб-пәтерін Венделл Уилки ескерткіш ғимараты деп атады. 1942 жылдың 9 қарашасында Рузвельтке және американ халқына есеп бергеннен кейін, Уилки Жоғарғы Сотта Шнайдерманның АҚШ-қа қарсы ісін қарады. Калифорния коммунистік партиясының хатшысы Уильям Шнайдерман 1927 жылы азаматтыққа өтініш бергенде өзінің мүшелігін жасырғаны үшін үкімет оның азаматтығын жойғанға дейін американ азаматы болды. Екі төменгі федералды сот азаматтығынан айыру шешімін қолдады. Соғыс уақытында тіпті коммунистінің өкілі болуы Уилкидің республикалық партиядағы аяқталған қолдауын нығайтпады, бірақ ол досына: «Мен Шнайдерманды өкілдік етуде дұрыс екенімді сенімдімін. Азаматтық бостандықтарды қорғауға болатын уақыттың бірі – қазір» деп жазды. Өзінің сөзінде Уилки Авраам Линкольн мен Томас Джефферсонның сөздерін келтіріп, халық қажет деп тапса, үкіметті қайта құруға құқылы екенін айтты және Маркстің революция туралы көзқарасы салыстырғанда әлсіз екенін мәлімдеді. 1943 жылы Жоғарғы Сот Шнайдерманның пайдасына 5:3 шешім шығарып, оның азаматтығын қалпына келтірді. Уилки Рузвельттің жапондық американдықтарды ұстауын сынамаса да, ол сөйлеген сөзінде соғыс адамдар тобын құқықтарынан айыруға сылтау бола алмайтынын айтты. Ол соғыс үшін яһудилерді кінәлағандарды айыптады және «әйелдерді дарға асудан және халықты қоздырудан» сақтандырды. Осы қызметі үшін ол 1942 жылғы американдық еврей медалін алды.

1944 жылғы президенттік науқан

Уилки 1943 жылдың көп бөлігін екінші президенттік сайлауға дайындалуға жұмсады, республикалық және бейтарап топтарға сөз сөйледі. Ол Рузвельтпен кездеспеді; президенттік сайлау жақындағанда және екеуі де үміткер ретінде қатысуы мүмкін болғандықтан, олардың әрі қарайғы қарым-қатынасы қиындық тудырар еді. Республикалық көшбасшылар көптеген мәселелерде онымен келіспесе де, Уилкидің беделін мойындады және олар оның 1942 жылғы ара сайлауда партия үшін үгіт жүргізуін қалаған, бірақ ол оның орнына әлемді аралап шықты. Республикалық партияның номиналды басшысы демократ президенттің елшісі ретінде үлкен жариялылыққа ие болғаны жетекші республикашыларды ашуландырды. 1942 жылы республикашылар Өкілдер палатасы мен Сенатта орындар ұтып алды. Олар әлі де азшылықта болса да, Оңтүстік демократтарымен консервативтік коалиция құрып, Конгрестегі ішкі саясатты бақылауға алды. Конгрестің көптеген республикалық мүшелері сол кезде Уилкиді қолдауға дайын болмады, ол партияның 1944 жылғы президенттік праймеризіндегі ықтимал дауыс берушілердің сауалнамаларында генерал Дуглас Макартурдан кейін екінші орынға түсті. 1943 жылға қарай, тіпті либералды демократтар да Уилкидің прогрессивті қағидаларын күмәнданбады. Ол афроамерикандықты кабинетке немесе Жоғарғы Сотқа тағайындау туралы айтты, Калифорнияның республикалық комитетіне «Жаңа мәміле» қайталанбайтындықтан, оған қарсылық білдірудің нәтижесі – ұмытылу ғана болады деп ескертті. Уилки 1943 жылдың қазан айының басында Look журналымен сұхбатында өзінің кандидат екенін нақты айтты, оқшаулануға оралу партияны апатқа ұшыратады деп мәлімдеді. Ол партияның қолдауын көрсету үшін бірнеше президенттік праймеризге қатысуға шешім қабылдады және 1944 жылдың 4 сәуірінде Висконсин штатын алғашқы маңызды сынақ ретінде таңдады. Уилки 1940 жылы Висконсин штатының сайлаушы дауысын алмады, бірақ ол Милуокиден басқа штаттың барлық аймақтарында жеңіске жетті. Оның кеңесшілері Висконсиндегі үлкен неміс-американдық дауысқа қорқынышпен қарады, ол Перл-Харборға дейін штаттың оқшауланған болуына ықпал еткен. Басқа ірі кандидаттардың ешқайсысы – Дьюи, Стассен, Макартур және Огайоның губернаторы Джон Брикер Висконсин штатында сөз сөйлемеді; Макартур мен Стассен әрекетте болғандықтан, мұны істей алмады. Уилки Висконсинде жаман нәтиже көрсетсе, сайлауалды кампаниясын тоқтататынын мәлімдеді. Нью-Гэмпширдің праймеризі кейіннен маңызды болған жоқ, ал Уилки 14 наурызда он бір делегаттың алтауын жеңіп алды. Бұл оның 1940 жылдан бері көптеген рет сөйлегеніне қарамастан, көңіл көншітпеді, одан жақсы нәтиже күтілді. Висконсинде Уилки болашақ губернатор Вернон В. Томсон басқаратын делегаттар тізімін ұсынды және ол екі апта бойы сайлау науқанына белсенді қатысты. Ол көптеген газеттердің қолдауын алды, бірақ сауалнамалар оны штат бойынша да, жалпы ел бойынша да Дьюиден қалып қойғанын көрсетті. 16 наурызда Висконсинде сайлау науқанының алғашқы күні Уилки сегіз сөз сөйледі, ал оның дауысы шаршады. Ауа райы қолайлы болмады, ол штаттың солтүстік бөлігіндегі митингке жету үшін қарлы боранынан 322 шақырым жол жүрді. Уилки көптеген жерлерде көп көрермендерді жинады және республикалық партия «Жаңа мәмілені» қабылдамаса және соғыстан кейін АҚШ-тың әлемде белсенді болу қажеттігін мойындамаса, сәтсіздікке ұшырайтынын айтты. Демократтар, оның айтуынша, билікте тым ұзақ болды және соғыстан кейінгі әлемге қажетті көрерақтылыққа ие емес. Уилкидің Милуокидегі сөзі 6000 орындық залда 4000 адамды жинады, ол 29 сәуірде Небраска штатына кетті, онда ол да праймеризге қатысқан. Ол кеткеннен кейін Дьюидің қолдаушылары, оның ішінде Висконсин штатының республикалық көшбасшыларының көпшілігі штатты жарнама тақталарымен және радио жарнамаларымен толтырды. 4 сәуірде Дьюи Висконсин штатының 24 делегатының 17-сін, Стассен 4-ін, ал Макартур 3-ін жеңіп алды. Уилкидің делегаттары барлық округте соңғы орында болды. Келесі күні кешке Омахада сөз сөйлегеннен кейін Уилки жиналған халыққа былай деді:

Соңғы айлары мен өлімі

Екінші рет Ақ үйге үміткерлік жорысында жеңілген Уилки заңгерлік тәжірибеге қайта оралатынын мәлімдеді, бірақ достары оның онда қанағаттанатынына күмән келтірді. Рузвельт вице-президент Уоллесті төртінші мерзімге сайлауға тырысу кезінде қолдан шығаруға ниеттенді, сондықтан Уилкиге Уоллестің орнына түсу мүмкіндігін қарастыруды ұсынды. Уилки тіпті жауап беруге де тартынды, себебі Рузвельт бұрынғы үміткерлеріне берген уәделерін орындамайтын еді. Уилки мен Ақ үй арасында үшінші тараптар білген, бірақ толық мәліметтері белгісіз қосымша әңгімелер өтті; вице-президенттікке Гарри С. Трумэн тағайындалды. Уилки Рузвельтті екі үлкен партияның солшыл қанатын біріктіретін, бейбітшілік орнаған соң құрылатын жаңа либералдық партияға қызықтырды, бірақ бұл ақпарат баспасөзге тарағаннан кейін Уилки Ақ үймен байланысын үзіп, Рузвельт оны саяси мақсаттар үшін пайдаланды деп ойлады. Рузвельт ақпараттың жарияланғанына өкініш білдіретін хат жолдады, бірақ ол да газетте жарияланды, сонда Уилки: «Маған соңғы рет өтірік айтылды» деді. Араларындағы келіспеушілікке қарамастан, Рузвельт Уилкимен жарасуға тырыса берді. Рузвельттің ұлы Эллиот кейін әкесі Уилкиді Біріккен Ұлттар Ұйымының бірінші Бас хатшысы етіп тағайындауды үміттенгенін айтты және екеуі сол жылдың соңында кездесуге келісті. Уилки 1944 жылы Чикагода өткен Республикалық Ұлттық Конвентте сөз сөйлеуге шақырылмады, ол Дьюиді президенттікке ұсынды, ал ол «құрметті қонақ» ретіндегі шақырудан бас тартты. Дьюи Уилкидің қолдауын алуды үміттенді және оның сыртқы саясат жөніндегі кеңесшісі Джон Фостер Даллесті Уилкиге жіберді. Бұрынғы үміткер кез келген жаққа тартылудан бас тартты және қайтыс болғанға дейін ешқандай қолдау көрсетпеді. Уилки Collier's журналы үшін екі мақала жазды, біреуі халықаралық бағытталған сыртқы саясатты қолдады, ал екіншісі афроамерикандықтардың азаматтық құқықтарын кеңейтуді талап етті. Ол газет басылымын ашу мүмкіндігін де қарастырды. Уилки ұзақ жылдар бойы денсаулығына және диетасына немқұрайлы қарады, көп темекі шегіп, жаттығу жасамайтын. Оның ішімдік ішуі 1940 жылы Филадельфиядағы журналистерге әсерлі болған, бірақ 1944 жылға қарай ол проблемаға айналды.

Мұра және естелік

1940 жылғы конвенциядан кейін көп ұзамай Рузвельт Уилкидің кандидатурасын "елімізге сыйланған құдайдың нығматы" деп сипаттады, себебі ол президенттік жарыстың Ұлыбританияға көмек көрсету мәселесіне тоқтауына мүмкіндік бермейтініне кепілдік берді. Уолтер Липманн Уилкинің тағайындалуы Ұлыбританияның аман қалуы үшін шешуші болды деп сенді: "Ұлыбритания шайқасынан кейін екінші орынды иеленді, Уилкидің күрт өркендеуі мен тағайындалуы шешуші оқиға болды, мүмкін, құдайдың қалауымен, [Ұлыбритания] жайлауға жақын болғанда еркін әлемді біріктіруге мүмкіндік берді. Оның басшылығынан басқа кез келген басшылықпен 1940 жылы республикалық партия Ұлыбританияға арқасын бұрып, Гитлерге қарсы тұрғандардың барлығын тастап кеткендей сезіндірер еді". Чарльз Петерс былай деп жазды: "[Уилкидің] Америка Құрама Штаттарына және әлемге тигізген әсері шын мәнінде президенттік лауазымда болған көптеген адамдардан гөрі зор болды. Тарихтың шешуші сәтінде ол дұрыс уақытта дұрыс нәрсені жақтады". Демократ сенатор Зелл Миллер 2004 жылғы Республикалық ұлттық конвенциядағы негізгі сөзінде терроризмге қарсы соғыста партиялық тартысқа емес, бірлікке шақырды және Уилкидің іс-әрекеттерін еске алды: "Ол Рузвельтке бейбіт уақыттағы әскерге шақыру үшін қажетті маңызды қолдау көрсетті, ол кезде бұл идея танымал емес еді. Ол ұлттық қауіпсіздікті сайлау науқанының партиялық мәселесіне айналдырудан гөрі сайлауда жеңіліске ұшырауды қалап, оны анық айтты". Тарихшы Хью Росс Уилкинің номинацияны алуы "жеңіске жететін ерекше мүмкіндіктерді" ұсынды деп мәлімдеді. Америкалық саяси тарихта өмір сүру перспективасынан қорқып, саяси табысын саяси тәжірибесі жоқ адамға сеніп тапсыру үшін кәсіби басшылықты айналып өткен көптеген мысалдар бар. Бұрынғы жағдайлардың көпшілігінде бұл лауазымға әскери адам тағайындалған. 1940 жылы ол кәсіпкерге тиді". Ричард Мо 1940 жылғы сайлау туралы кітабында Уилкинің кандидатурасы Республикалық партияға ұзақ мерзімді жаралар қалдырды деп болжады, консерваторлар оның Шығыс құрылымының табысына ашуланды: "басқа не істесе де, Филадельфия Республикалық партияның ішіндегі ащы меншік бөлінісін тудырды, бұл партияны ондаған жылдар бойы анықтайтын идеология мен географиямен ерекшеленді". Уилкинің сөздерінен оқшауланушылықтан бас тартып, Мичиган штатындағы Уилки науқанында қарқынды жұмыс істеген Джеральд Р. Форд былай деп жазды: "Енді менің қатысуым Венделл Уилкидің саяси тағдырына ешқандай әсер етпегенін түсіндім. Бірақ ол маған үлкен әсер етті". Журналист және автор Уоррен Москва 1940 жылдан кейін Уилки Рузвельтке көмектесті деп жазды, ол әрқашан жұртшылық пікірінен тым алшақтамауға тырысқан, "Президенттің батасымен қадам салды". Уилкидің әлемдік сапары және "Бір әлем" кітабының жарық көруі АҚШ соғыста жеңіске жеткеннен кейін халықаралық аренада белсенді болып қалуы керек және жаңа оқшаулануға түспеуі керек деген идеяны көпшілік қолдады. Индиана университетінің президенті Герман Б. Уэллс "Бір әлем" "америкалықтардың ойлау жолына үлкен әсер еткенін" айтты. Тарихшы Сэмюэл Зипп: "Ол Американың қазіргі тарихындағы дәстүрлі ұлтшылдыққа ең табысты және бұрын-соңды болмаған сынды ұсынды. Ол [америкалықтарды] әлеммен өзара қарым-қатынастың жаңа түрін елестетуге және сезінуге шақырды, миллиондаған американдықтар бұрын-соңды болмаған құлшыныспен жауап берді". Оның әрекеттері Республикалық партиядағы беделіне нұқсан келтірді. Мәскеудің сөзіне сүйенсек, "оның партияға президентті қолдап, адал оппозиция партиясы болуын шақыруы - қаталдарға сатқындық болды; оның әлемді аралап, Республикалық партияға кіруге тырысқан президенттік агент ретінде танылуы". Бұл құлдырау Уилкинің либералды көзқарастары, Рузвельттің сол жағында тұрып, президент қабылдайтын салықтан да жоғары салықтар ұсынуы анық болғандықтан, күшейді. Екінші дүниежүзілік соғыстағы "Либерти" кемесі оның құрметіне аталды. 1965 жылы Индиана университеті Блумингтон кампусындағы 11 қабатты студенттік жатақхананы Уилки алаңы деп атады. 1992 жылы АҚШ почта қызметі Уилкинің туғанына 100 жыл толуын Ұлы американдықтар сериясынан 75 центтік маркамен атап өтті. Дунн Уилкинің "өмір сүргендей, идеалист, гуманист және жалғыз қасқыр ретінде қайтыс болғанын" айтты. Уилкидің өмірбаянын жазған Нил: