Суық соғыстың бастаулары: I дүниежүзілік соғыстан кейінгі шиеленістер

Кіріспе

Суық соғыс 1945-1949 жылдары Екінші дүниежүзілік соғыстың екі негізгі жеңімпазы – АҚШ пен Кеңес Одағы және олардың тиісті одақтастары, Батыс және Шығыс блогы арасындағы қарым-қатынастардың нашарлауынан туындады. Оның бастаулары ондаған жылдарға созылған дипломатиялық (және кейде әскери) қақтығыстарға, содан кейін Орталық Еуропадағы саяси шекаралар мәселесіне және Совет Армиясының Шығысқа демократиялық емес бақылау орнатуына байланысты. 1940 жылдары экономикалық мәселелер (әсіресе Маршалл жоспары) туындады, ал 1948-1949 жылдардағы Берлин блокадасы – ыстық соғысқа ұласу қаупі бар бірінші маңызды әскери қақтығыс болды. 1949 жылға қарай шекаралар анық белгіленді және Еуропада Суық соғыс толыққанды орнады. Еуропа шегінен тыс аймақтарда басталу уақыты әртүрлі болды, бірақ қақтығыс негізінен 1940 жылдардың ортасында АҚШ-тың Оңтүстік-Шығыс Азияда бейресми империя құруына байланысты болды. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі оқиғалар және тіпті 1917 жылы Ресейде коммунистердің билікке келуі, Кеңес Одағы, Еуропа елдері және АҚШ арасындағы бұрынғы шиеленістердің негізін құрады.

Ресей революциясы

Бірінші дүниежүзілік соғыста Ұлыбритания, Франция және Ресей Үштік Антантаны құрап, бастапқыда одақтас державалардың негізгі күшін құрады. АҚШ 1917 жылғы наурыз айында өзін «байланысты держава» деп жариялап, оларға қосылды. 1917 жылғы қарашада большевиктер Ресей билігін басып алды, бірақ Императорлық неміс армиясы шекаралық аймақтарда жылдам ілгеріледі. Одақтастар Ресейге қарсы экономикалық блокада салды. 1918 жылғы наурыздың басында Ресей Кеңестік Федеративтік Социалистік Республикасы соғысқа қарсы халықтың наразылығына жауап ретінде Брест-Литовск шартымен Германияның қатал бейбіт талаптарын қабылдады. Одақтастардың пікірінше, Ресей енді Германияның соғыста жеңіске жетуіне көмектесіп, Батыс майданына миллион неміс әскерін босатып, «Ресейдің азық-түлік қорының, өнеркәсіптік базасының, отын және Батыс Еуропамен байланысының көп бөлігінен бас тартты». Тарихшы Спенсер Таккердің сөзіне қарағанда, одақтастар «Бұл келісім одақтас мүдделерге жасалған ең ірі сатқындық болды және суық соғыстың тұқымын септі. Брест-Литовскпен Шығыс Еуропадағы неміс үстемдігінің қаупі шындыққа айналуы мүмкін болды, сондықтан одақтастар әскери араласу туралы ойлана бастады» және большевиктерге қарсы экономикалық соғысты күшейтті. 1918 жылы Ұлыбритания большевиктерге қарсы «ақ» контрреволюционерлерді қолдау үшін ақша және әскер жіберді. Бұл саясатты соғыс министрі Уинстон Черчилль жетекшілік етті. Франция, Жапония және АҚШ да Ресей азамат соғысын «ақтардың» пайдасына шешу үшін күш жіберді. Ленин Уилсонға бейбітшілік туралы ұсыныс жасады, ал американдық көшбасшы Уильям Буллитті Мәскеуге жіберіп жауап берді. Бірақ одақтастар «ақтардың» жеңісі жақын деп есептегендіктен, Буллиттің келіссөздерімен шарттарды қабылдамады. Дегенмен, большевиктер біртұтас басқару орталығынан басшылық ету арқылы барлық оппозицияны бірінен соң бірі жеңіп, Украина, Грузия, Армения және Әзірбайжан сияқты аймақтармен бірге Ресейді толық бақылауға алды. 1920 жылы АҚШ-тың мемлекеттік хатшысы Бэйнбридж Колби жаңа режиммен қарым-қатынас жасаудан бас тарту туралы американдық саясатты жариялады. Кеңес Ресейі халықаралық дипломатияда оқшауланды. Ленин Кеңес Одағының «жауынгер капиталистік қоршаумен» қоршалғанын мәлімдеді және дипломатияны кеңестік жауларды бөлу үшін қару ретінде қарастырды. Ленин капиталистік елдерде революциялық көтерілістерді талап еткен Коминтернді құрды. Алайда Германияда, Баварияда және Венгрияда коммунистік революциялар сәтсіз аяқталды және 1920 жылдардың ортасында Мәскеу енді революцияны қоздырмады.

In World War I, Britain, France and Russia, who had formed a Triple Entente, comprised the major Allied Powers from the start. The US joined them as a self styled Associated Power in March 1917. The Bolsheviks seized power in Russia in November 1917 but the Imperial German Army advanced rapidly across the borderlands. The Allies responded with an economic blockade against all of Russia. In early March 1918, the Russian Soviet Federative Socialist Republic followed through on the wave of popular disgust against the war and accepted harsh German peace terms with the Treaty of Brest Litovsk. In the eyes of the Allies, Russia now was helping Germany win the war by freeing up a million German soldiers for the Western Front and by "relinquishing much of Russia's food supply, industrial base, fuel supplies, and communications with Western Europe". According to historian Spencer Tucker, the Allies felt that "The treaty was the ultimate betrayal of the Allied cause and sowed the seeds for the Cold War. With Brest Litovsk the spectre of German domination in Eastern Europe threatened to become reality, and the Allies now began to think seriously about military intervention", and proceeded to step up their economic warfare against the Bolsheviks. In 1918, Britain sent in money and some troops to support the anti Bolshevik "White" counter revolutionaries. This policy was spearheaded by Minister of War Winston Churchill. France, Japan and the United States also sent forces to help decide the Russian Civil War in the Whites’ favor. Lenin made peace overtures to Wilson, and the American leader responded by sending diplomat William Bullitt to Moscow. The Allies ultimately rejected the ceasefire terms which Bullitt negotiated, believing that a White victory was imminent. However, the Bolsheviks, operating a unified command from a central location, defeated all the opposition one by one and took full control of Russia, as well as breakaway provinces such as Ukraine, Georgia, Armenia, and Azerbaijan. Bainbridge Colby, the American Secretary of State, in 1920 announced an American policy of refusing to deal with the new regime. Soviet Russia found itself isolated in international diplomacy. Lenin stated that the Soviet Union was surrounded by a "hostile capitalist encirclement" and he viewed diplomacy as a weapon to keep Soviet enemies divided. Lenin set up the Comintern, which called for revolutionary upheavals in capitalist countries. Nevertheless, Communist revolutions failed in Germany, Bavaria, and Hungary and by the mid 1920s Moscow was no longer fomenting revolution.

Соғыс аралығындағы дипломатия (1918-1939 жж.)

Батыс демократиялары мен Кеңес Одағының саяси және экономикалық жүйелеріндегі айырмашылықтар – бір партияның диктатурасы, партиялар арасындағы көп түрлі бәсекеге қарсы, диссиденттерді жаппай тұтқындау және ату, еркін баспасөз бен тәуелсіз соттарға қарсы, барлық фермалар мен кәсіпорындардың мемлекеттік меншігі, капитализмге қарсы – идеологиялар арқылы екі түрлі өмір салты ретінде қарапайымдастырылып, қалыптастырылды. 1933 жылы президент Франклин Д. Рузвельт басқарған АҚШ Кеңес Одағын ресми түрде мойындады. Ұзақ кешігудің себебі Мәскеудің патшалық дәуірдегі қарыздардан бас тартуы, Кеңес үкіметінің демократиялық емес болуы және жергілікті коммунистік партияларды пайдаланып капитализмді құлату туралы жасаған қауіп-қорқытулары болды. 1933 жылға қарай бұл мәселелер азайды және кеңейтілген сауда мүмкіндігі Вашингтонды қызықтырды.

Екінші дүниежүзілік соғыс басталды (19391941)

1938 жылы Мюнхен келісіміне қол қойылғаннан кейін, Нацистік Германияға Чехословакияның ішінара бақылауын беруіне байланысты, Кеңес Одағы шақырылмаған конференциядан кейін Адольф Гитлерге Батыс елдерінің ыңғайлы қанағаттанғанына Мәскеу ашуланды. 1939 жылы британдық және француздық топтармен, сондай-ақ Германиямен әлеуетті әскери және саяси келісімдер туралы келіссөздер жүргізгеннен кейін, Кеңес Одағы мен Германия арасында белгілі бір неміс әскери және азаматтық жабдықтарын советтік шикізатқа айырбастауды көздейтін Сауда келісіміне қол қойылды, сондай-ақ екі елдің сыртқы істер министрлерінің (Молотов-Риббентроп) есімдерімен аталатын Молотов-Риббентроп пактісіне қол қойылды, оның құпия шартында Польша мен Шығыс Еуропаны екі мемлекет арасында бөлісу қарастырылған.

Соғыс кезіндегі одақ (19411945)

1941 жылдың 22 маусымында Германия Молотов-Риббентроп келісімін бұзып, Барбаросса операциясын бастады – Кеңес Одағына басып кіруді, бұл елдер бұрын бөлісіп алған аймақтар арқылы. Сталин Гитлермен ынтымақтастығын Уинстон Черчилльмен ауыстырды. Ұлыбритания мен Кеңес Одағы ресми одаққа қол қойды, бірақ АҚШ 1941 жылдың 7 желтоқсанында Перл-Харборға шабуылдан кейін ғана осы одаққа қосылды. Дер кезінде Польша мен Кеңес Одағы арасында келіспеушіліктер туды. Британдықтар мен поляктар Сталиннің Гитлермен ынтымақтастық кезінде 22 мың поляк офицерін тұтқын ретінде өлімге кесіп тастауға бұйрық бергенін күдіктенді, бұл кейін Катынь қырғыны деп белгілі болды. Дегенмен, кеңестіктер мен Батыс одақтастары шиеленіске қарамастан ынтымақтасуға мәжбүр болды. АҚШ Кеңес Одағына «Ленд-Лизинг» бағдарламасы арқылы көптеген материалдық көмек жіберді. 1942 жылы Ұлыбритания кең ауқымды әскери және саяси одаққа келісті. Соғыс барысында екі жақ әскери стратегия бойынша, әсіресе Батыс Еуропада Германияға қарсы екінші фронт ашу мәселесінде келіспеушіліктерге ұшырады. 1941 жылдың шілдесінде Сталин Ұлыбританиядан Солтүстік Францияға шабуыл жасауды сұрады, бірақ Ұлыбритания мұндай өтінішті орындауға мүмкіндік таппады. Сталин соғыстың басындағы айлардан бастап Батыс одақтастарынан екінші фронт ашуды талап етіп келді, бұл ақыры 1944 жылдың 6 маусымында Д-күнінде орындалды. АҚШ пен Ұлыбритания бастапқыда екінші фронтты 1942 жылы, содан кейін 1943 жылы ашатындарын мәлімдеді, бірақ екі рет те оны кейінге шегерді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде КСРО-ның НКВД-сының тыңшысы Ким Филби британдық МІ-6 қызметінің маңызды ақпаратына қол жеткізіп, оны кеңестіктерге жеткізді. Ол НКВД-ға кеңестіктерге қатысты барлық британдық барлау мәліметтерін, тіпті американдық ОСС британдықтармен бөліскен ақпаратты да жеткізе алды. Сол кезде кеңестіктер, сондай-ақ Суық соғыс бойында, американдықтар бейбіт келісімге ықпал ету және Еуропаны бақылауға алу үшін Германияға қарсы екінші фронтты ашуды қасақана кешіктірді деп есептеді. Джон Льюис Гаддистің сияқты тарихшылар бұл тұжырымға қарсы шығып, Нормандияға шабуыл жасау уақытын анықтаудағы басқа әскери және стратегиялық есептеулерді келтірді. Осы уақыт аралығында ресейліктер ауыр шығынға ұшырады, шамамен жиырма миллион адам қаза тапты. Дегенмен, Батыстың кеңестіктерге деген қабылдауы (немесе қате түсініктері) және керісінше, одақтас елдер арасындағы шиеленіс пен жауыздыққа себеп болды. 1944 жылы кеңестіктер одақтастарға Варшава көтерілісіне қарсы поляктардың жер асты қозғалысын қасақана кешіктіргендей көрінді. Кеңестер көтерілісшілерге әуеден көмек көрсетпеді және ұзақ уақыт бойы американдықтардың әуеден тастауын да рұқсат етпеді. Бір рет Кеңес Әуе күштерінің истребителі Варшавадағы поляк көтерілісшілерін қамтамасыз етіп ұшып келген британдық Корольдік Әуе күштерінің ұшағын атып түсірді. Джордж Оруэлл кеңестіктердің соғыстан кейінгі ниеттері туралы ескерту жасауға мәжбүр болды. Бұл кезеңде британдық SOE қолдауымен АК және советтік НКВД қолдауымен партизандық қозғалыстар арасында «жасырын соғыс» жүрді. Сол кезде британдықтардың жаттығу орталығында дайындалған поляк тыңшысы Мацей Каленкевичті кеңестіктер өлтірді. Британдықтар мен кеңестіктер Югославия мен Грекиядағы қарсылық күресшілерінің бәсекелес топтарын демеушілік етті, бірақ Черчилль мен Сталин пайыздық келісімге келгеннен кейін бұл қолдау тоқтатылды. Сонымен қатар, екі тараптың да соғыстан кейінгі қауіпсіздікті орнату және сақтау туралы түсініктері мүлдем әртүрлі болды. Америкалықтар қауіпсіздікті жағдайға байланысты түсінді, егер АҚШ үлгісіндегі үкіметтер мен нарықтар мүмкіндігінше кеңінен құрылса, елдер өздерінің келіспеушіліктерін халықаралық ұйымдар арқылы бейбіт жолмен шеше алады деп есептеді. АҚШ-тың қауіпсіздік туралы көзқарасының кілті – 1941 жылғы Атлантикалық хартада белгіленген қағидаларға сәйкес қалыптасқан соғыстан кейінгі әлем, яғни еркін сауда мен ашық нарыққа негізделген либералды халықаралық жүйе. Бұл көзқарас үшін қайта құрылған капиталистік Еуропа, оның орталығында сау Германия болуы керек, ол тағы да әлемдік істердің орталығы ретінде қызмет етуі керек. Бұл үшін соғыстан кейінгі әлемде АҚШ-тың экономикалық және саяси көшбасшылығы қажет болды. Еуропа өзінің ішкі өндірісін қайта құру және халықаралық саудасын қаржыландыру үшін АҚШ-тың көмегіне мұқтаж болды. АҚШ соғыстан экономикалық жағынан зардап шекпеген жалғыз әлемдік держава болды. Соғыс аяқталған кезде әлемдегі өнеркәсіптік тауарлардың шамамен елу пайызы осы елде өндірілді. Бұл ойлау Ресейдің тарихи тәжірибесімен байланысты болды, өйткені соңғы 150 жылда елдің жиі басып алынуына байланысты. Екінші дүниежүзілік соғыс ресейліктер үшін ерекше қатты әсер етті: Кеңес Одағы нацистік шабуылдың салдарынан бұрынғыдан бетер қирады, соғыс кезінде 20 миллионнан астам совет азаматы қаза тапты, ондаған мың қалалар, кенттер мен ауылдар жермен теңелді, 30 100 совет зауыты қирады. Мұндай шабуылдарды болашақта болдырмау үшін Сталин Польшаны бақылауға алуға, Балқан мемлекеттерін бағындыруға және Германияның тағы бір соғысқа қатысу мүмкіндігін толығымен жоюға бейілді болды. Бірақ Сталиннің стратегиясы теңдес қуатқа ие АҚШ-пен қақтығысқа ұшырау қаупін тудырды, ол Сталиннің әрекеттерін Ялта келісімін айқын бұзу деп қарады. Еуропадағы соғыс аяқталғаннан кейін, 1945 жылдың мамырында кеңестіктер Балтық теңізіне кіреберістегі стратегиялық жағдайына байланысты Данияның Борнхольм аралын басып алуды талап етті. Данияның қалған бөлігіндегідей, жергілікті неміс командирі Батыс одақтастарына капитуляциялауға ниет білдіргенде, кеңестіктер аралды бомбалады, соғыс бойында аз зардап шеккен азаматтық халық арасында ауыр шығынға және қирауға себеп болды, содан кейін аралға басып кірді және 1946 жылдың ортасына дейін оны басып алды – мұның бәрі Суық соғыстың бастапқы қадамдары деп санауға болады. Соғыс аяқталар алдында, Батыс елдері мен КСРО арасындағы ынтымақтастыққа орын қалмай, қарсыластыққа немесе қақтығысқа ұшырауы мүмкін екені анық болды. Бұл екі үлкен державаның мүлдем әртүрлі экономикалық идеологияларына байланысты болды. АҚШ либералдық, екі партиялық демократия болып табылды, экономикасы еркін кәсіпкерлік пен пайда табуға негізделген дамыған капиталистік жүйеге ие болды, ал КСРО жеке меншік мүлкіге тыйым салынған мемлекеттік бақылаудағы экономикасы бар бір партиялық марксистік-лениндік мемлекет болды. Дегенмен, Суық соғыстың бастауларын АҚШ пен Кеңес Одағының мүдделерінің шекараларын белгілейтін тарихи оқиға ретінде қарастыру қажет.

On June 22, 1941, Germany broke the Molotov–Ribbentrop Pact with Operation Barbarossa, the invasion of the Soviet Union through the territories that the two countries had previously divided. Stalin switched his cooperation from Hitler to Winston Churchill. Britain and the Soviets signed a formal alliance, but the US did not join until after the Attack on Pearl Harbor on December 7, 1941. Immediately, there was disagreement between Britain's ally Poland and the Soviet Union. The British and Poles strongly suspected that when Stalin was cooperating with Hitler, he ordered the execution of about 22,000 Polish officer POWs, at what was later to become known as the Katyn massacre. Still, the Soviets and the Western Allies were forced to cooperate, despite their tensions. The US shipped vast quantities of Lend Lease material to the Soviets. Britain agreed a broader military and political alliance in 1942. During the war, both sides disagreed on military strategy, especially the question of the opening of a second front against Germany in Western Europe. As early as July 1941, Stalin asked Britain to invade northern France, but Britain was in no position to carry out such a request. Stalin had also requested that the Western Allies open a second front from the early months of the war—which finally occurred on D Day, June 6, 1944. The US and Britain initially indicated that they would open the second front in 1942, and then in 1943, but it was postponed both times. Throughout World War II, the Soviet NKVD's mole Kim Philby had access to high importance British MI6 intelligence, and passed it to the Soviets. He was able to alert the NKVD about all British intelligence on the Soviets—including what the American OSS had shared with the British about the Soviets. The Soviets believed at the time, and charged throughout the Cold War, that the Americans intentionally delayed the opening of a second front against Germany in order to intervene only at the last minute so as to influence the peace settlement and dominate Europe. Historians such as John Lewis Gaddis dispute this claim, citing other military and strategic calculations for the timing of the Normandy invasion. In the meantime, the Russians suffered heavy casualties, with as many as twenty million dead. Nevertheless, Soviet perceptions (or misconceptions) of the West and vice versa left a strong undercurrent of tension and hostility between the Allied powers. In turn, in 1944, the Soviets appeared to the Allies to have deliberately delayed the relief of the Polish underground's Warsaw Uprising against the Nazi occupation. The Soviets did not supply the Uprising from the air, and for a significant time also refused to allow American air drops. On at least one occasion, a Soviet Air Force fighter shot down a British Royal Air Force plane supplying the Polish insurgents in Warsaw. George Orwell was moved to make a public warning about Soviet postwar intentions. A 'secret war' also took place between the British SOE backed AK and Soviet NKVD backed partisans. British trained Polish Cichociemni agent Maciej Kalenkiewicz was killed by the Soviets at this time. The British and Soviets sponsored competing factions of resistance fighters in Yugoslavia and Greece, although both ceased after Churchill and Stalin made the Percentages Agreement. Both sides, moreover, held very dissimilar ideas regarding the establishment and maintenance of post war security. The Americans tended to understand security in situational terms, assuming that, if US style governments and markets were established as widely as possible, countries could resolve their differences peacefully, through international organizations. The key to the US vision of security was a post war world shaped according to the principles laid out in the 1941 Atlantic Charter—in other words, a liberal international system based on free trade and open markets. This vision would require a rebuilt capitalist Europe, with a healthy Germany at its center, to serve once more as a hub in global affairs. This would also require US economic and political leadership of the postwar world. Europe needed the US's assistance if it was to rebuild its domestic production and finance its international trade. The US was the only world power not economically devastated by the fighting. By the end of the war, it was producing around fifty percent of the world's industrial goods. This reasoning was conditioned by Russia's historical experiences, given the frequency with which the country had been invaded over the preceding 150 years. The Second World War experience was particularly dramatic for the Russians: the Soviet Union suffered unprecedented devastation as a result of the Nazi onslaught, and over 20 million Soviet citizens died during the war; tens of thousands of Soviet cities, towns, and villages were leveled; and 30,100 Soviet factories were destroyed. In order to prevent a similar assault in the future, Stalin was determined to use the Red Army to gain control of Poland, to dominate the Balkans and to destroy utterly Germany's capacity to engage in another war. The problem was that Stalin's strategy risked confrontation with the equally powerful United States, who viewed Stalin's actions as a flagrant violation of the Yalta agreement. At the end of the war in Europe, in May 1945, the Soviets insisted on occupying the Danish island of Bornholm, due to its strategic position at the entrance to the Baltic. When the local German commander insisted on surrendering to the Western Allies, as did German forces in the rest of Denmark, the Soviets bombed the island, causing heavy casualties and damage among a civilian population which was only lightly touched throughout the war, and then invaded the island and occupied it until mid 1946—all of which can be considered as initial moves in the Cold War. Even before the war came to an end, it seemed highly likely that cooperation between the Western powers and the USSR would give way to intense rivalry or conflict. This was due primarily to the starkly contrasting economic ideologies of the two superpowers, now quite easily the strongest in the world. Whereas the US was a liberal, two party democracy with an advanced capitalist economy, based on free enterprise and profit making, the USSR was a one party Marxist–Leninist State with a state controlled economy where private wealth was all but outlawed. Nevertheless, the origins of the Cold War should also be seen as a historical episode that demarcated the spheres of interests of the United States and the Soviet Union.

Соғыс уақытындағы конференциялар

Батыс пен Кеңес басшылары арасындағы соғыстан кейінгі бірнеше келіспеушіліктер соғыс уақытындағы және соғыстан кейінгі конференцияларға қатысты әртүрлі түсініктермен байланысты болды. 1943 жылдың соңында Тегеран конференциясы Сталин қатысқан алғашқы одақтас конференциясы болды. Конференцияда кеңес тарапы батыс одақтастарының Германияға қарсы екінші фронтты әлі ашпағанына наразылық білдірді. Тегеранда одақтастар Иранның саяси мәртебесін де қарастырды. Сол кезде британдықтар Оңтүстік Иранды, ал кеңестік әскерлер Солтүстік Иранның Әзірбайжанмен шектес аймағын басып алды. Соғыстың соңында екі жақтың мұнайға бай аймақтан шығу мерзіміне байланысты шиеленіс туды. Рузвельт пен Черчилль арасындағы келіспеушіліктер Кеңес Одағымен бірнеше жеке келісімдерге әкелді. 1944 жылдың қазан айында Черчилль Мәскеуге сапар шегіп, Балқан аймағын тиісті ықпал ету аймақтарына бөлу үшін «пайыздық келісімді» ұсынды. Бұл келісім бойынша Сталинге Румыния мен Болгарияға басымдық берілді, ал Черчилль Грекияда еркін әрекет етуге мүмкіндік алды. 1945 жылдың ақпан айында өткен Ялта конференциясында Рузвельт Азия мәселесі бойынша Сталинмен жеке келісімге келді және Польша мен репарациялар мәселесінде Черчилльді қолдаудан бас тартты. Рузвельт ақырында пайыздық келісімді мақұлдады, бірақ соғыстан кейінгі Еуропаның болашағына қатысты нақты келісімге қол жеткізілмеді. 1944 жылдың 12-16 қыркүйегінде Квебек қаласында өткен екінші Квебек конференциясында Черчилль мен Рузвельт бірқатар мәселе бойынша келісімге келді, соның ішінде Генри Моргентаудың бастапқы ұсынысына негізделген Германияға қатысты жоспар. Черчилль дайындаған меморандумда «Рур және Саар аймақтарындағы қару-жарақ өндірісін тоқтату және Германияны негізінен ауыл шаруашылығы мен мал шаруашылығымен айналысатын елге айналдыру» көзделген. Алайда, елді бірнеше тәуелсіз мемлекетке бөлу жоспары енді оған қосылмады. 1945 жылдың 10 мамырында президент Трумэн АҚШ-тың екі жылдан астам уақыт бойы қолданыста болған және Сталиннің ынталы қолдауын алған JCS 1067 басқыншылық директивасына қол қойды. Бұл директива АҚШ әскерлеріне «Германияның экономикалық жағдайын жақсартуға бағытталған ешқандай қадам жасауға тыйым салды». Кейбір тарихшылар «суық соғыс» АҚШ-тың Италияның солтүстігіндегі нацистік СС генералы Карл Вольфпен жеке бейбітшілік келісіміне қол қоюымен басталды деп санайды. Кеңес Одағы бастапқыда бұл келісімге қатысуға рұқсат алған жоқ, бұл Франклин Рузвельт пен Сталин арасындағы қатысулы хат алмасуға әкелді. Соғыс қылмыскері генерал Вольфке Нюрнберг процесінде Стратегиялық қызмет басқармасының (ОСС) командирі (кейіннен ЦРУ директоры) Аллен Даллес 1945 жылдың наурыз айында өткен кездесуде иммунитет кепілдігі берген көрінеді. Вольф пен оның күштері Уинстон Черчилль осы кезеңде қолдаған Кеңес Одағына шабуыл жасаудың құпия жоспары – «Есептелмейтін операцияны» іске асыруға көмектесу үшін қарастырылып жатты. 1945 жылдың ақпан айында өткен Ялта конференциясында одақтастар Еуропадағы соғыстан кейінгі жағдайды реттеудің негізін анықтауға тырысты. Одақтастар Германияны оккупациялау, Германиядан соғыстан кейінгі репарациялар және Польшаның тағдыры сияқты маңызды мәселелер бойынша нақты келісімге келе алмады. Германияға қатысты соңғы келісімге қол жеткізілмеді, тек кеңес тарапының репарацияларға қатысты сұранысына келісілді, оның жалпы сомасы «келіссөздердің негізі ретінде» 10 миллиард долларға бағаланды. Польшаның соғыстан кейінгі үкіметінің құрамына қатысты пікірталас та шиеленісті болды. Ялта конференциясы «демократиялық принциптерге құрмет көрсетуге және қабылданған Польша үкіметін құру үшін дипломатиялық механизмді қамтамасыз етуге уәде берген азат Еуропа декларациясымен» аяқталды. Мамыр айында одақтастардың жеңісінен кейін Кеңес Одағы Шығыс Еуропаны, ал АҚШ Батыс Еуропаның көп бөлігін оккупациялады. Оккупацияланған Германияда АҚШ пен КСРО оккупациялық аймақтарды белгіледі және француздар мен британдықтардың әлсіздігіне байланысты төрттік басқарудың шала құрылған жүйесін құрды.

Several postwar disagreements between western and Soviet leaders were related to their differing interpretations of wartime and immediate post war conferences. In late 1943, the Tehran Conference was the first Allied conference in which Stalin was present. At the conference the Soviets expressed frustration that the Western Allies had not yet opened a second front against Germany in Western Europe. In Tehran, the Allies also considered the political status of Iran. At the time, the British had occupied southern Iran, while the Soviets had occupied an area of northern Iran bordering the Soviet republic of Azerbaijan. Nevertheless, at the end of the war, tensions emerged over the timing of the pull out of both sides from the oil rich region. The differences between Roosevelt and Churchill led to several separate deals with the Soviets. In October 1944, Churchill traveled to Moscow and proposed the "percentages agreement" to divide the Balkans into respective spheres of influence, including giving Stalin predominance over Romania and Bulgaria and Churchill carte blanche over Greece. At the Yalta Conference of February 1945, Roosevelt signed a separate deal with Stalin in regard of Asia and refused to support Churchill on the issues of Poland and Reparations. Roosevelt ultimately approved the percentage agreement, but there was still apparently no firm consensus on the framework for a post war settlement in Europe. At the Second Quebec Conference, a high level military conference held in Quebec City, 12–16 September 1944, Churchill and Roosevelt reached agreement on a number of matters, including a plan for Germany based on Henry Morgenthau Jr.'s original proposal. The memorandum drafted by Churchill provided for "eliminating the warmaking industries in the Ruhr and the Saar looking forward to converting Germany into a country primarily agricultural and pastoral in its character". However, it no longer included a plan to partition the country into several independent states. On 10 May 1945, President Truman signed the US occupation directive JCS 1067, which was in effect for over two years, and was enthusiastically supported by Stalin. It directed the US forces of occupation to " take no steps looking toward the economic rehabilitation of Germany". Some historians have argued that the Cold War began when the US negotiated a separate peace with Nazi SS General Karl Wolff in northern Italy. The Soviet Union was initially not allowed to participate and the dispute led to heated correspondence between Franklin Roosevelt and Stalin. General Wolff, a war criminal, appears to have been guaranteed immunity at the Nuremberg trials by Office of Strategic Services (OSS) commander (and later CIA director) Allen Dulles when they met in March 1945. Wolff and his forces were being considered to help implement Operation Unthinkable, a secret plan to invade the Soviet Union which Winston Churchill advocated during this period. At the February 1945 Yalta Conference, the Allies attempted to define the framework for a postwar settlement in Europe. The Allies could not reach firm agreements on the crucial questions: the occupation of Germany, postwar reparations from Germany, and the fate of Poland. No final consensus was reached on Germany, other than to agree to a Soviet request for reparations totaling $10 billion "as a basis for negotiations". Debates over the composition of Poland's postwar government were also acrimonious. The Yalta Conference ended with "a declaration on liberated Europe pledging respect for democratic forms and providing a diplomatic mechanism for constituting a generally acceptable Polish government". Following the Allied victory in May, the Soviets effectively occupied Eastern Europe, while the US had much of Western Europe. In occupied Germany, the US and the Soviet Union established zones of occupation and a loose framework for four power control with the ailing French and British.

Потсдам және атом бомбасы

1945 жылдың шілде айының соңында басталған Потсдам конференциясында одақтастар жеңілген нацистік Германияны қалай басқаруды шешу үшін жиналды. Германия 7 және 8 мамыр 1945 күні, VE күні шартты түрде капитуляцияға келіскен болатын, бұл капитуляцияға дейін тоғыз апта өткен еді. Германия мен Шығыс Еуропаның болашақ дамуына қатысты күрт даулар туды. Потсдамда АҚШ-ты жаңа президент Гарри С. Трумэн өкілдік етті, ол Рузвельттің қайтысынан кейін 12 сәуірде президенттік лауазымға келді. Трумэн Рузвельттің Кеңес Одағымен соғыстан кейінгі қарым-қатынас жоспарларынан хабарсыз болды және жалпы алғанда, сыртқы саясат және әскери мәселелер туралы жеткіліксіз білімге ие болды. Потсдам конференциясы аяқталғаннан кейін бір апта өткен соң АҚШ Хиросима мен Нагасаки қалаларын бомбалады. Шабуылдардан кейін Сталин Трумэнның оккупацияланған Жапонияда нақты ықпал етуге кеңестік тарапқа мүмкіндік бермегеніне наразылық білдірді. Сталин бомба тастауға да наразылық білдірді, оны "супербарбарлық" деп атады және "тепе-теңдік бұзылды, мұндай болмайды" деді. Трумэн әкімшілігінің ниеті халықаралық қатынастарда Кеңес Одағына қысым көрсету үшін ядролық қарулар бағдарламасын пайдалану болды. Алты апталық келіссөздерден кейін Молотов талаптарды қабылдамады, нәтижесінде келіссөздер тоқтатылды. Резистің зерттеулері Рузвельттің бұл келісім туралы жақсы білгенін, бірақ келіссөздерге қатысты жаңа ақпарат алғаннан кейін ғана Черчилльге шартты қолдау көрсеткенін көрсетеді. Алайда, кездесуге дейін Рузвельт Сталинге "осы жаһандық соғыста АҚШ-тың мүддесі жоқ саяси немесе әскери мәселелер жоқ" деп мәлімдеме жасады, сондықтан 1944 жылдың 4 қазаны суық соғыстың басталу күні деп санауға болады. Латвия (Латвия КСР-і), Эстония (Эстония КСР-і) және Румынияның солтүстік бөлігі (Молдавия КСР-і) жаратылды. Венгрияда кеңестік үкімет орнатылған кезде, Матьяш Ракоши Венгрия Халық Республикасы кезінде Еуропадағы ең қатал диктатуралардың біріне бастау берген Венгрия Коммунистік партиясының Бас хатшысы болып тағайындалды. Болгарияда Екінші дүниежүзілік соғыстың соңында Кеңес Одағы шекараны кесіп өтіп, келесі күні коммунистік төңкеріс жасауға жағдай жасады. Софиядағы кеңестік әскери қолбасшы жоғары билікті өз қолына алды, ал ол берген нұсқаулармен коммунистер, соның ішінде Кимон Георгиев (өзі коммунист емес, бірақ коммунистермен бірлесіп жұмыс істейтін "Звено" элиталық саяси ұйымының мүшесі) ішкі саясатты толық бақылауға алды. 1946 жылы Албания Албания Халық Республикасы деп жарияланды. Шығыс блогы мемлекеттерінде жүзеге асырылған сталиндік коммунизмнің ерекшелігі – мемлекеттің қоғам мен экономикамен ерекше симбиозы болды, нәтижесінде саясат пен экономика автономды және ерекше салалар ретінде өзінің ерекшеліктерін жоғалтты. Бастапқыда Сталин базар экономикасының батыстық институционалдық ерекшеліктерін, демократиялық басқаруды (совет терминологиясында "буржуазиялық демократия" деп аталды) және мемлекеттің дискрециялық араласуын бағындырған заң үстемдігін жоққа шығарды. Олар экономикалық тұрғыдан коммунистік болды және маңызды көлемде материалдық ресурстар үшін Кеңес Одағына тәуелді болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі алғашқы бес жылда осы мемлекеттерден Батысқа үлкен көші-қон болды, бірақ кейіннен енгізілген шектеулер Шығыс пен Батыс арасындағы көші-қонның көп бөлігін тоқтатты, бірақ екіжақты және басқа да келісімдер бойынша шектеулер сақталды.

At the Potsdam Conference starting in late July 1945, the Allies met to decide how to administer the defeated Nazi Germany, which had agreed to unconditional surrender nine weeks earlier on May 7 and May 8, 1945, VE day. Serious differences emerged over the future development of Germany and Eastern Europe. At Potsdam, the US was represented by a new president, Harry S. Truman, who on April 12 succeeded to the office upon Roosevelt's death. Truman was unaware of Roosevelt's plans for post war engagement with the Soviet Union, and more generally uninformed about foreign policy and military matters. One week after the end of the Potsdam Conference, the US bombed Hiroshima and Nagasaki. Shortly after the attacks, Stalin protested to US officials when Truman offered the Soviets little real influence in occupied Japan. Stalin was also outraged by the actual dropping of the bombs, calling them a “superbarbarity” and claiming that “the balance has been destroyed That cannot be”. The Truman administration intended to use its ongoing nuclear weapons program to pressure the Soviet Union in international relations. After six weeks of negotiations, Molotov refused the demands and the talks were adjourned. Resis' research illustrates that Roosevelt was well aware of this agreement but only gave conditional support to Churchill after receiving updated information regarding the talks; however, prior to the meeting Roosevelt had informed Stalin that "in this global war, there is no question, political or military, that the United States is not interested" and as such, the 4th October 1944 is arguably the day the Cold War started. Latvia (became Latvia SSR), Estonia (became Estonian SSR), and northern Romania (became the Moldavian SSR). In Hungary, when the Soviets installed a communist government, Mátyás Rákosi was appointed General Secretary of the Hungarian Communist Party, which began one of the harshest dictatorships in Europe under the People's Republic of Hungary. In Bulgaria, toward the end of World War II, the Soviet Union crossed the border and created the conditions for a communist coup d'état on the following night. The Soviet military commander in Sofia assumed supreme authority, and the communists whom he instructed, including Kimon Georgiev (who was not a communist himself, but a member of the elitarian political organization "Zveno", working together with the communists), took full control of domestic politics In 1946, Albania was declared the People's Republic of Albania. The defining characteristic of the Stalinist communism implemented in Eastern Bloc states was the unique symbiosis of the state with society and the economy, resulting in politics and economics losing their distinctive features as autonomous and distinguishable spheres. Initially, Stalin directed systems that rejected Western institutional characteristics of market economies, democratic governance (dubbed "bourgeois democracy" in Soviet parlance) and the rule of law subduing discretional intervention by the state. They were economically communist and depended upon the Soviet Union for significant amounts of materials. While in the first five years following World War II, massive emigration from these states to the West occurred, restrictions implemented thereafter stopped most East West migration, except that under limited bilateral and other agreements.

Югославия

1945 жылғы 29 қарашада Югославия Федеративтік Халық Республикасы жарияланды. Соғыстың соңғы айларында және соғыстан кейінгі алғашқы жылдары Советтік ықпал астында болғандықтан, Сталин бірнеше рет оны Советтік мүдделер шеңберінен тыс деп жариялап, оны серік мемлекет ретінде қарастырды. 1944 жылғы қазан айында Совет Одағының шабуылы алдында Шығыс Еуропаның қалған бөлігімен арадағы қарама-қайшылық айқын байқалды. Титоның партизандары шабуылды қолдады, нәтижесінде вермахт пен оның одақтастары Солтүстік Сербиядан ығыстырылып, Белград басып алынды. Маршал Фёдор Толбухиннің үшінші украин майданы Титоның уақытша үкіметінен Югославияға кіруге ресми рұқсат сұрауға және босатылған кез келген аумақта Югославияның азаматтық билігін қабылдауға міндетті болды. Ол Италия мен Австрияға қатысты талаптарын сақтап қалды. Истрия түбегінің солтүстік-батыс бөлігіндегі және Триест қаласы маңындағы аумақтық дау Италиямен бейбітшілік шартының 1947 жылға дейін кешіктірілуіне және тәуелсіз Триест еркін аймағының құрылуына әкелді. Бұл Титоны қанағаттандырмады, өйткені ол Триест және Каринтия шекараларын қайта қарауға ұмтылды, бұл батыс одақтастарын Югославияның билікті басып алуына жол бермеу үшін Триестте гарнизон ұстауға итермеледі. Титоның Триестті қосып алуға жасаған әрекеттері Сталин тарапынан итальяндық коммунистік партияға зиян келтіретін әрекет ретінде қарастырылды. 1945 жылғы 10 қаңтарда Сталин Югославияның сыртқы саясатын көптеген көрші мемлекеттерге қарсы аумақтық талаптарының болуына байланысты ақылға сыймас деп атады. 1945 жылғы сәуірде Титоның Мәскеуде Сталинмен өткен кездесуі барысында КСРО мен Югославия арасында достық шартқа қол қойылды.

"Ұзын телеграмма" және "Мистер Х"

Соғыс аяқталар тұсында АҚШ Мемлекеттік департаментінің негізгі қызметкерлері кеңестіктерге деген күмәнін және наразылығын күшейтті. АҚШ-тың Мәскеудегі елшісі Аверелл Харриман, бұрын АҚШ-КСРО қарым-қатынасына қатысты «шынайы оптимист» болған, 1944 жылғы Варшава көтерілісіне кеңестіктердің жасаған қатысының сатқындық екенін, сондай-ақ Польшаға қатысты 1945 жылғы ақпандағы Ялта келісімін бұзуынан көңілі қалды. Харриман кейіннен Трумэннің Кеңес Одағына қатысты көзқарасын қалыптастыруға маңызды үлес қосты. 1946 жылғы ақпан айында АҚШ Мемлекеттік департаменті Джордж Ф. Кеннаннан, ол кезде АҚШ-тың Мәскеудегі елшілігінде қызмет етіп жүрген, ресейліктер Дүниежүзілік банк пен Халықаралық валюта қорын құруға неліктен қарсы екенін сұрады. Ол ресейлік саясатты кеңінен талдап, жауап берді, бұл қазір «Ұзақ телеграмма» деп аталады:

Кеннанның телеграммасы Мемлекеттік департаментте «ұзақ күткен жағдайды бағалау» ретінде қарсы алынды. Кеннан өзінің осы хабарға деген ынталы қабылдануын уақыттың дұрыс таңдалғанымен түсіндірді: «Алты ай бұрын бұл хабар Мемлекеттік департаментте күдікпен және наразылықпен қабылдалар еді. Алты айдан кейін бұл сөздер артық болар еді».

"Темір перде" баяндамасы

1946 жылдың 5 наурызында Миссури штатының Фултон қаласындағы Вестминстер колледжінде Уинстон Черчилль «Бейбітшілік негіздері» деген сөз сөйлеп, Еуропаның үстінен «темір перде» түскенін жариялады. Кеңес Одағының көзқарасы бойынша, бұл сөз Батысты КСРО-ға қарсы соғыс бастауға ынталандырды, себебі ол кеңестіктерге қарсы ағылшын-американдық одақ құруға шақырды. Германияда жаппай аштықтан сақтау үшін азық-түлік импортының өсуіне және бүкіл ел коммунизмге ұшырап қалу қаупіне байланысты, АҚШ үкіметі 1946 жылдың қыркүйегінде Моргентау жоспарынан бас тарды. Мемлекеттік хатшы Джеймс Ф. Бернстің Германия саясаты жөніндегі қайта жариялануында бұл айтылды. 1947 жылдың қаңтарында Трумэн генерал Джордж Маршаллды Мемлекеттік хатшы қылып тағайындады, Моргентау жоспарын іске асырған Бас штабтардың 1067 нөміріндегі директивасын (JCS) күштен шығарып, оның орнына JCS 1779 директивасын енгізді, ол тұрақты және өнімді Германияның экономикалық үлесінсіз тәртіпті және гүлденген Еуропа болуы мүмкін емес екенін белгіледі.

Грекия мен Италия

Грецияда коммунистер жетекшілік еткен партизандық қозғалыс ELAS EAM-ға қатысқан азаматтық соғыс кезінде британдық арнайы күштер ELAS EAM-ға қару-жарақ жеткізуді тоқтатты, монархиялық қарулы күштер нығайтылды. Саяси майданда американдықтар, британдықтардың ынталандыруымен, елді мекендердегі ELAS EAM социалистік құрылымдарын таратуға тырысты, және антикоммунистік бағыт біртіндеп күшейді. Батыс Одақтастары 1945 жылдың наурызында Италияда неміс өкілдерімен кездесулер өткізді, Италияның солтүстігіндегі итальяндық коммунистік қарсылық күштерінің билікті басып алуын болдырмау және соғыстан кейін итальяндық коммунистік партияның ықпалын шектеу мақсатында. Бұл мәселе Сталин мен Черчилль арасында үлкен шиеленіс тудырды, және 3 сәуірде Рузвельтке жолдаған хатында Сталин құпия келіссөздер "біздің елдеріміз арасындағы сенімді сақтау мен нығайтуға" қызмет етпегеніне шағымданып айтты.

Кеңес әскери перспективасы

Кеңес әскерінің басты міндеті – Кеңес Одағын қорғау болды. Осы тұрғыдан алғанда, 1949 жылы НАТО құрылуы – шешуші қауіптің бастауы болды және осыдан бастап суық соғыс басталды. Тарихшы Дэвид Гланц былай деп мәлімдейді:
Әскери тұрғыдан алғанда, кеңестіктер алдымен АҚШ-тың атомдық монополиясымен (1949 жылы бұзылған), екіншіден, АҚШ басымдығымен құрылған әскери одақтардың пайда болуынан қорқып, олардың ең қауіптісі – НАТО еді. Кеңес Одағы стратегиялық жауап ретінде бейбіт уақыттағы үлкен және кеңейтілген әскери құрылымды сақтап, Шығыс Еуропаның басып алынған аймақтарында ірі әскери күштерді ұстады, сондай-ақ осы күштерді одақтың (Варшава шартының) саяси нысанымен жасырып, НАТО-мен көпжақты негізде күресуге дайындалды. Кеңес әскери стратегиясының басты мақсаты – Батыстың ядролық және конвенциялық әскери күштерін тежеуге қабілетті, қуатты конвенциялық әскери күштерге ие болу еді.

Басқа өңірлер

"Қырық жылдық соғыс" дүние жүзінде болды, бірақ Еуропадан тыс аймақтарда оның уақыты мен бағыты шамалы өзгеше болды. Африкада ең бастысы – отаршылдықтан құтылу болды, ол көбінесе 1950 жылдары аяқталды. Содан кейін басты қарсыластар жаңа ұлттық саяси біріккендерде қолдау алатын базалар іздеді.

Латын Америкасы

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ-тың әскери операциялары Аргентинадан басқа Латын Америкасында кең қолдау тапты. 1947 жылдан кейін Еуропада суық соғыс қалыптасқаннан бастап Вашингтон Латын Америкасының барлық елдерін суық соғысқа қарсы коммунистік ұстанымды қабылдауға итермелеуге үнемі тырысты. Олар оған қарсылық көрсетті – мысалы, Корея соғысында Колумбия ғана Біріккен Ұлттар Ұйымының (БҰҰ) қолбасшылығына әскер жіберді. Латын Америкасында Кеңес Одағының ықпалы әлсіз болды. 1950-ші жылдардың соңында ғана Мәскеу Латын Америкасының көптеген елдерімен дипломатиялық және сауда қатынастарын орнатты. Оған дейін оның тек екі сауда келісімі болды (Аргентинамен және Мексикамен). 1930 жылдары Бразилияда және басқа елдерде болған коммунистік қозғалыстар таратылды немесе тыйым салынды. Вашингтон қауіпті асыра бағалап, мүмкін болатын коммунистік қауіпке қарсы алдын ала соққы беруге шешім қабылдады. Ол Панамерикандық одақтың (1948 жылы Америка мемлекеттері ұйымы (OAS) деп қайта аталды) жылдық мәжілістерінде коммунизмге қарсы резолюцияларды қабылдауға ұмтылды және Гватемаладағы солшыл күштердің өсуіне ерекше назар аударды. Латын Америкасы мемлекеттері Американың суық соғыс позициясын қолдауға қатысты белгісіз мәлімдемелерге келісіп, АҚШ экономикалық өсімді ынталандыру үшін кеңейтілген қаржылық гранттар мен несиелер ұсынды. 1954 жылы Каракаста өткен 10-шы Америкааралық конференцияда Вашингтон кез келген американдық мемлекетте коммунистік үкімет құрылуы Батыс жарты шарының бейбітшілігіне қауіп төндіретінін жариялаған резолюцияны қабылдауды талап етті. Гватемала ғана қарсы дауыс берді. Гватемаланың қарулы күштері ЦРУ-ның ықпалымен сол жылдың соңында сол елдегі солшыл үкіметті құлатты. Фидель Кастро 1957–1958 жылдары Кубада революциялық төңкеріс жасады, онда Совет Одағының қолдауы өте аз болды. 1962 жылы АҚШ және Латын Америкасының кіші елдері, қажетті үштен екі көпшілікпен үлкен державаларды басып озып, Кубаны коммунистік режим деп танып, оны Америка мемлекеттері ұйымынан (OAS) шеттетуге дауыс берді.

Қиыр Шығыс және Тынық мұхит

Соғыс аяқталғаннан кейін Британдық Малайя төтенше жағдайға түсті, себебі британдық және Достастық күштері бұрынғы жапонға қарсы Малайя халық армиясымен одақтас болған, коммунистер басқарған күштерге қарсы ұзаққа созылған қарсы көтеріліс соғысын жүргізді. Олар жапон оккупациясына қарсы күрескен және енді Британ империясынан тәуелсіздік талап етті. 1941 жылдың желтоқсанында Жапонияға бас иген британдық Гонконгте, соғыс аяқталғаннан кейін Ұлыбритания билікті тез қайта орнатқаннан кейін азаматтық наразылықтар болды. Австралияның 1950 жылы Суық соғысқа қатысуы, америкалықтардан екі күн кейін Корея соғысына әуе және теңіз күштерін жіберумен басталды. Австралия Премьер-Министрі Роберт Мензиес Вашингтонда қаһарман ретінде қарсы алынды. Жаңа Зеландия және АҚШ-пен ANZUS әскери одағы 1951 жылдың шілдесінде қол қойылды; ол консультациялар жоспары болды және НАТО сияқты әскери жоспарлауды қамтымады. Австралиядағы қоғамдық пікір соғыс кезіндегі қиянаттардан кейін Жапонияға өте теріс болды, бірақ Жапония енді Суық соғыста одақтас болғандықтан, Австралия 1951 жылы Жапониямен өте тиімді бейбіт келісімге келді. Жапонияның қайта өркендеуі туралы алаңдаудың орнына, Австралия енді Қытайдың мүмкін болатын қатерінен көбірек алаңдады.

Азия

Онжылдықтар бойы күрестен кейін, 1949 жылы Мао Цзэдун басшылығымен Қытай Коммунистік партиясы Чан Кайшидің Ұлттық революциялық армиясын жеңіп, Қытайдың материктік бөлігін бақылауға алды. Ұлттық үкімет басшылары мен Қытай Республикасының жоғарғы сыныбының көпшілігі американдық қорғаумен Тайваньға қашты. Сталин ұзақ жылдар бойы Чан Кайшиді қолдағанмен, коммунистерге де көмек көрсетті. АҚШ 1945-1948 жылдары ұлтшылдар мен коммунистерді біріктіруге тырысты, бірақ нәтиже болмады. Осылайша, қақтығыс 1949-1959 жылдары ғана "суық соғыстың" бөлігіне айналды. Бірақ 1950 жылдардың соңында Қытай мен КСРО арасындағы қарым-қатынас шиеленісіп, марксистік-лениндік идеологияның бақылауы үшін қызыл сызықтар тартылды. Екеуі де әлем елдерінде өзара қарсы коммунистік ұйымдар құрды. Осыдан кейін "суық соғыс" үш жақты қақтығысқа ұласты. Франция көп жылдар бойы Вьетнамдағы ұлтшыл көтеріліске қарсы күресті, онда Хо Ши Мин басқаратын коммунистер жетекші рөл атқарды. 1949 жылы Маоның коммунистері Қытай-Вьетнам шекарасының солтүстік бөлігін бақылауға алып, Вьетмин көтерілісшілерін қолдауға кірісті, әсіресе француз шабуылдарынан қорғады. Марк Лоуренс пен Фредерик Логевалл атап көрсеткендей, "қайта жандана бастаған француз отаршылдығы, әсіресе 1949 жылдан кейін, суық соғыстың шиеленісімен тығыз байланысты болды". 1949 жылдан кейін Францияға жасалған американдық қысым, Францияны вьетнамдық ұлтшылдыққа қарсы күреске қарағанда коммунизмге қарсы күреске басымдық беруге мәжбүрлеуге бағытталды.

Таяу Шығыс

1945-1946 жылдары Ирандағы саяси жағдай басты ойыншылар арасындағы шиеленіс ошағына айналды. Кеңес Одағы Әзербайжан Кеңес Социалистік Республикасына жақын орналасқан Иранның солтүстігіндегі екі тәуелсіз облысты қолдады. Соғыс кезіндегі Иранға жасалған ағылшын-советтік жорықтың бір бөлігі ретінде совет әскерлері Иранның солтүстік-батысында орналасқан еді. Олар 1945 жылы қайтарылмай, қысқа ғұмырлы, кеңесшіл бағытталған сепаратистік ұлттық мемлекеттер – Әзербайжан Халық Үкіметі мен Күрдістан Республикасының құрылуына қолдау көрсетті. Бұл мәселе Біріккен Ұлттар Ұйымында талқыланды. 1946 жылы Мәскеу өз позициясынан бас тарды және қақтығыс бейбіт жолмен, батысшыл үкіметтің бақылауына қайтару арқылы толық шешілді. Иран Суық соғыстың негізгі майданына айналмады, бірақ Ұлыбритания және АҚШ-пен қарым-қатынастағы шиеленістің тарихына ие болды. 1945 жылдан кейін Мандатты Палестинадағы арабтар мен еврейлер арасындағы ұзаққа созылған қақтығыс жалғасты, бұл мәселеде Ұлыбританияның жағдайы күрделеніп, шешілмейтіндей болды. 1917 жылғы еврейлерге отан құруды көздейтін Балфур декларациясы 1947 жылы Кеңес Одағы мен АҚШ тарапынан қолдау тапты. Екі ел де 1948 жылы тәуелсіз Израиль мемлекетін мойындады. Кейіннен Кеңес Одағы Израильмен қарым-қатынасын үзді және араб жауындастарын қолдады. Аймақ Суық соғыстың ойналыс алаңы емес, дербес дағдарыс ошағы болды және Суық соғыстың бастауына себеп болған фактор емес. 1953 жылға қарай Мысырдағы араб ұлтшылдығы бейтараптандырушы күшке айналды. Кеңес Одағы Египетке қарай бейімделе берді. АҚШ өзінің Суық соғыс коалициясын негізінен 1955 жылғы Бағдад келісіміне негіздеді, оның нәтижесінде Иран, Ирак, Пәкістан, Түркия және Ұлыбританияны біріктірген Орталық келісім ұйымы (CENTO) құрылды.