Майкл Krzyzewski: Американдық баскетбол жаттықтырушысының өмірбаяны

Кіріспе

Америкалық баскетболшы және жаттықтырушы (1947 жылы туған)

Майкл Уильям Крыжевский (/US//ʃ//ɪ/'/ʒ//ɛ//f//s//k//i/ shizhEFskee, ; 1947 жылдың 13 ақпанында туған), "Кей-Жаттықтырушы" деген лақап атымен танымал, – американдық бұрынғы колледж баскетбол жаттықтырушысы. Ол 1980 жылдан 2022 жылға дейін Дьюк университетінің бас жаттықтырушысы болды, осы кезеңде "Көк Шайтанды" бес ұлттық чемпионатқа, 13 финалдық төрттікке (ерлер баскетболында кез келген жаттықтырушының ең көп көрсеткіші), 15 ACC турнирінің чемпионатына және 13 ACC маусымдық чемпионатына жеткізді. Ерлер баскетбол жаттықтырушыларының арасында тек UCLA-ның Джон Вудэн ғана көбірек NCAA чемпионаттарын жеңіп алды (10). Крыжевский – барлық уақыттағы ең ұлы колледж баскетбол жаттықтырушыларының бірі саналады. Крыжевский АҚШ ұлттық құрамасын да жаттықтырды, ол 2008, 2012 және 2016 жылғы Олимпиадаларда алтын медальдар жеңіп алды. Ол 2010 және 2014 жылғы FIBA Әлем Кубогінде алтын медальді жеңген АҚШ құрамасының бас жаттықтырушысы және 1992 жылғы Олимпиадада "Арман командасының" (Dream Team) көмекші жаттықтырушысы болды. Крыжевский 1966-1969 жылдары жаттықтырушы Боб Найттың басшылығымен Армия командасында ойыншы болды. 1975-1980 жылдары ол өзі бітірген альма-матер клубының бас жаттықтырушысы болды. Ол Naismith Memorial Basketball Hall of Fame-ге екі рет енді, 2001 жылы жеке жаттықтырушылық карьерасы үшін және 2010 жылы "Арман командасының" (Dream Team) ұжымдық енгізілімінің бір бөлігі ретінде. Ол 2006 жылы Колледж Баскетбол Даңқы залына, ал 2009 жылы АҚШ Олимпиада Даңқы залына ("Арман командасымен" бірге) енгізілді.

Ерте өмір

Крыжевский Чикаго қаласында поляк-американдық Эмили М. (қыздығы Питух) және Уильям Крыжевскийдің ұлы болып дүниеге келді және католик дінінде тәрбиеленді. Ол 1968-69 оқу жылында әскери баскетбол командасының капитаны болды, кадеттерді Нью-Йорктегі Мэдисон Сквер Гарденде өткен Ұлттық шақыру турниріне (NIT) жетектеп, Вест-Пойнт турнирде төртінші орынды иеленді. 1969 жылдан 1974 жылға дейін Крыжевский АҚШ Армиясында офицер болып қызмет етті және үш жыл бойы әскери командаларға жетекшілік етті. 2005 жылы оған Вест-Пойнттің Ең үздік түлектері сыйлығы табысталды.

Білім

Крыжевский Чикаго қаласындағы Украина ауылындағы Сент-Хелен католик мектебінде оқыды, содан кейін Чикагодағы Архиепископ Вебер орта мектебінде, ұлдарға арналған католик дайындық мектебінде білім алды. 1969 жылы ол Нью-Йорк штатының Вест-Пойнт қаласындағы АҚШ Әскери академиясын бітірді. Ол жұмысшы отбасынан шыққан, ал отбасының арасында колледжге оқуға түсқан алғашқы адам және бірінші буын студент.

Индиана және Армия

Ол 1974 жылы капитан шенімен әскердегі міндетінен босатылды және 1974-1975 жылдардағы тарихи маусымда Индиана Хузиерс командасында Найттің штабында ассистент ретінде жаттықтырушылық мансабын бастады. Индианада бір жыл жұмыс істегеннен кейін Крыжевский 28 жасында Вест-Пойнтқа бас жаттықтырушы болып оралды; ол бес маусым ішінде Армия кадеттерін рекордтық нәтижеге жеткізіп, 1978 жылы NIT турниріне қатысуға мүмкіндік берді.

Герцог

1980 жылдың 18 наурызында Крыжевский Армиядағы бес маусымнан кейін Дьюк университетінің бас бапкері болып тағайындалды. Бірнеше қайта құру маусымдарынан кейін ол және «Көк шайтан» ұлттық баскетбол аренасында 36 жылдың ішінде 35 NCAA турниріне қатысып, 1996 жылдан 2019 жылға дейін 24 рет қатарынан іліккен. Бұл көрсеткішпен ол Канзас командасынан кейін тұр, олар 30 рет қатарынан турнирге қатысқан. Жалпы, ол Дьюктегі 39 жылдың 36-сында командасын постсезондық ойындарға алып шықты және ерлер NCAA турниріндегі ең табысты жаттықтырушы болып табылады – 100–30 есебімен (76,9% жеңіс көрсеткіші). Оның Дьюк командалары 15 ACC чемпионатында жеңіске жетті, 13 рет «Финал төрттігіне» (Final Four) ілікті және бес рет NCAA ұлттық чемпионатында жеңіс тойлады. 1994 жылдың қазан айында Крыжевскийге арқасындағы жарылған дискіні жөндеу үшін операция жасалды, бірақ ол 1994–95 маусымында алаңға оралуға уәде берді, арнайы төбешік қолданып, аяқтарына салмауға тырысты. Дегенмен, ауырсыну соншалықты күшті болды, маусымның басында ол бірнеше күн бойы ұйықтамады. АХК (ACC) ойындарының басталуына қарай, ауырсыну одан әрі күшейіп, ол жалғаса алмайтын деңгейге жетті. АХК ойындарының алғашқы матчынан кейін Крыжевский ойыншылары мен жаттықтырушыларына ұзақ уақытқа демалысқа шығатынын хабарлады, ал ұзақ жылдар бойы көмекшісі болған Пит Годет маусымның қалған бөлігінде бас бапкер міндетін атқаруы тиіс болды. Шындығында ол отставкаға кетпекші болған, бірақ спорт директоры Том Баттерс оны демалысқа шығуға көндірді. NCAA ережелеріне сәйкес, Дьюк маусымның алғашқы 12 ойынын Крыжевскийге, ал қалған ойындарын Годетке есептеді. Кейін Крыжевский сол маусымды өткермеген болса, баскетболдан кетуі мүмкін еді дейді, себебі ол уақытын тиімді басқару және жауапкершілікті бөлу қажеттігін түсінді. 2011 жылдың 15 қарашасында Крыжевский 903-ші жеңісін тіркеп, Найттың I дивизиондағы ең көп жеңіс рекордтысын жаңартты. ESPN телеарнасында өткен кешкі сұхбатта ол Найттан және АҚШ Әскери академиясынан алған көшбасшылық дағдыларын талқылады. Найт Крыжевскийдің өзін және ойыншыларын түсіну қабілетін жылдар бойы жетістігінің кілті деп атады. 2015 жылдың 25 қаңтарында Дьюк командасы Мэдисон Сквер Гарденде Сент-Джонс клубын жеңіп, Крыжевский өзінің 1000-шы ойынын жеңіске жеткізді. Ол NCAA I дивизионында баскетболдан 1000 ойын жеңген алғашқы бас бапкер атанды. 2015 жылдың 6 сәуірінде Дьюк Висконсин клубын жеңіп, Крыжевский өзінің бесінші NCAA чемпионатында жеңіске жетті. 2016 жылғы NCAA турнирінде Йель клубына қарсы жеңіске жеткеннен кейін (19 наурыз), Крыжевский NCAA I дивизионындағы турнирде 90 жеңіспен ең көп жеңіске жеткен бас бапкер атанды. 2017 жылдың 11 қарашасында Крыжевский Дьюк Блю Девилз командасымен 1000-шы ойынын жеңіп, NCAA I дивизионындағы бір баскетбол командасымен 1000 ойын жеңген алғашқы бас бапкер болды. 2018 жылдың 17 наурызында Крыжевский мансабындағы 1099-шы ойынын жеңіп, Пэт Саммитті I дивизиондағы ерлер мен әйелдер арасындағы ең көп жеңіс рекордтысынан озып кетті. 2019 жылдың 16 ақпанында Крыжевский өзінің 1123-ші ойынын жеңіп, кез келген деңгейдегі (ерлер немесе әйелдер) колледж баскетбол тарихындағы ең көп жеңіске жеткен бас бапкер атанды, бұрынғы рекордты II дивизиондағы МакКендрий университетінің ойыншысы Гарри Статам ұстаған. Алайда, 2024 жылдың 21 қаңтарында Тара ВанДервер 1203-ші жеңісімен Крыжевскиді озып, кез келген деңгейдегі колледж баскетбол тарихындағы ең көп жеңіске жеткен бас бапкер атанды. 2021 жылдың 2 маусымында Крыжевский 2021–22 маусымының соңында зейнеткерлікке шығатынын жариялады. Крыжевский өзінің соңғы үй матчын 2022 жылдың 5 наурызында қарсыласы Солтүстік Каролинаға қарсы өткізді, онда Дьюк 94–81 есебімен жеңілді. Крыжевский 13-ші рет «Финал төрттігіне» ілікті, Джон Вуденнен осы көрсеткіш бойынша озып кетті, бірақ 2022 жылдың 2 сәуірінде Солтүстік Каролинаға қарсы өткен соңғы ойында Дьюк 81–77 есебімен жеңілді. Ол Дьюктегі карьерасын 1129–309 есебімен аяқтады. 2022 жылдың 5 сәуірінде бұрынғы Дьюк ойыншысы Джей Уильямс Крыжевский тағы бір маусымға оралуы мүмкін деп болжады, бірақ Крыжевский ESPNU радиосында «Том Брейдиді тартпаймын» деп айтқаннан кейін бұл теория тез күшін жойды.

On March 18, 1980, Krzyzewski was named the head coach at Duke University after five seasons at Army. After a few rebuilding seasons, he and the Blue Devils became a fixture on the national basketball scene with 35 NCAA Tournament berths in the past 36 years and 24 consecutive from 1996 to 2019, behind Kansas which has appeared in the tournament in 30 consecutive seasons. Overall, he has taken his program to postseason play in 36 of his 39 years at Duke and is the most winning active coach in men's NCAA Tournament play with a 100–30 record for a .769 winning percentage. His Duke teams have won 15 ACC Championships, been to 13 Final Fours, and won five NCAA tournament National Championships. Krzyzewski had surgery to repair a ruptured disk in his back in October 1994, but insisted on returning to the sidelines for the 1994–95 season, using a special stool to keep him off his feet. However, the pain became so debilitating that he went several days without sleeping early in the season. By the start of ACC play, the pain had progressed to a point that he could not continue. Shortly after the first game of ACC play, Krzyzewski told his players and coaches that he was taking a leave of absence, with longtime assistant Pete Gaudet serving as interim head coach for the remainder of the season. He had actually planned to resign, but athletic director Tom Butters persuaded him to take a leave of absence instead. Per longstanding NCAA guidance, Duke only credits the first 12 games of the season to Krzyzewski and credits the remainder of the season to Gaudet. Years later, Krzyzewski said that he probably would have been out of basketball if he had not endured that season, since it made him realize he needed to manage his time better and delegate more responsibility. On November 15, 2011, Krzyzewski got his 903rd win passing Knight's record for most Division I wins. In an interview of both men on ESPN the previous night, Krzyzewski discussed the leadership skills he learned from Knight and the United States Military Academy. Knight credited Krzyzewski's understanding of himself and his players as keys to his success over the years. On January 25, 2015, Krzyzewski won his 1,000th game, when Duke defeated St. John's in Madison Square Garden. He is the first men's coach to win 1,000 NCAA Division I basketball games. On April 6, 2015, Krzyzewski won his fifth NCAA championship, when Duke defeated Wisconsin in the title game. Winning against Yale in the 2016 NCAA tournament on March 19, Krzyzewski became the all time winningest coach in the NCAA Division I tournament with 90 total wins. On November 11, 2017, Krzyzewski won his 1,000th game with the Duke Blue Devils, making him the first head coach to win 1,000 games with one NCAA Division I men's basketball program. On March 17, 2018, Krzyzewski won his 1,099th game in his career, passing Pat Summitt for most wins by a Division I coach, male or female. On February 16, 2019, Krzyzewski won his 1,123rd game to become the winningest coach in college basketball history at any level (men's or women's), passing Harry Statham of Division II McKendree University. However, on January 21, 2024, Tara VanDerveer became the winningest head coach in college basketball history at any level, men's or women's, upon passing Krzyzewski with her 1,203rd win. On June 2, 2021, Krzyzewski announced that he would retire at the conclusion of the 2021–22 season. Krzyzewski coached his final home game on March 5, 2022, against rival North Carolina, where Duke lost 94–81. Krzyzewski reached his 13th Final Four appearance, passing John Wooden for the most Final Four appearances as a coach, where Duke lost 81–77 to North Carolina in his final game on April 2, 2022. He ended his career at Duke with a 1,129–309 win loss record. On April 5, 2022, former Duke player Jay Williams theorized that Krzyzewski could return for another season, but Krzyzewski quickly put that theory to rest when he said he was not going to "pull a Tom Brady" on ESPNU Radio.

Ұлттық құрама

Крыжевский командалары АҚШ ерлер құрамасының бас бапкері ретінде Олимпиада ойындарында үш рет қатарынан алтын медаль жеңіп алды. Оның басқа халықаралық жаттықтырушылық жетістіктеріне 1987 жылғы Дүниежүзілік студенттер ойындарында күміс медаль, 1990 жылғы FIBA әлем чемпионатында қола медаль, 1990 жылғы Жақсы Ниет ойындарында күміс медаль, 2006 жылғы FIBA әлем чемпионатында қола медаль, ал 2007 жылғы FIBA Америка чемпионатында, 2010 жылғы FIBA әлем чемпионатында және 2014 жылғы FIBA Әлем Кубогінде алтын медальдар кіреді. Ол сондай-ақ 1984 және 1992 жылғы Олимпиада ойындарында, 1979 жылғы Панамерика ойындарында және 1992 жылғы Америка турнирінде алтын медаль жеңіп алған АҚШ командасының көмекші бапкері болды. 2005 жылы ол 2008 жылғы Олимпиадаға дейін ұлттық құраманың бапкері болып тағайындалды. 2006 жылғы FIBA әлем чемпионатында АҚШ жартылай финалда Грекияға есе жіберіп, үшінші орын үшін Аргентинаны жеңіп, қола медальді жеңіп алды. 2008 жылдың 24 тамызында Крыжевскийдің АҚШ командасы 2008 жылғы Пекин Олимпиадасында алтын медальді жеңіп алды. "Құтқару тобы" турнирді 8-0 есебімен аяқтады. Ол 2010 жылғы FIBA әлем чемпионатында АҚШ құрамасын жаттықтырып, команданы 9-0 есебімен жеңіске жеткізді, алтын медаль үшін өткен ойында үй иесі Түркияны 81-64 есебімен жеңді. Оның командасы Лондонда екінші Олимпиада алтын медалін жеңіп алды, финалда Испанияны 107-100 есебімен жеңді. Крыжевский АҚШ Ұлттық құрамасының бас бапкері ретінде 75-1 (.987) жалпы көрсеткішті жинады. 2013 жылдың ақпан айында Крыжевский жеті жыл бойы ұлттық құраманы жаттықтырғаннан кейін қызметтен кетті, бірақ мамыр айында АҚШ құрамасы оның 2013 жылдан 2016 жылға дейін бас бапкер ретінде қайта оралатынын хабарлады.

НБА жаттықтырушылық ұсыныстары

Дьюктегі ұзақ қызметінің барысында Крыжевскиге NBA-да кем дегенде бес рет бапкер болу мүмкіндігі туды. Алғашқы мүмкіндік 1990 жылғы маусымнан кейін болды, ол "Көк шайтанды" үшінші рет қатарынан финалдық төрттікке жеткізгеннен соң. "Бостон Селтикс" командасы Крыжевскиге бапкерлік қызмет ұсынды, бірақ ол ұсыныстан тез бас тартты. Келесі маусымда Крыжевский "Көк шайтанды" екі рет қатарынан ұлттық чемпионатқа жетектеді. 1994 жылы "Портленд Трейл Блейзерс" оны бапкерлікке шақырды, бірақ ол тағы да Дьюкте қалуды жөн көрді. 2004 жылы атақты бапкер Фил Джексонның кеткенінен кейін Крыжевский "Лос-Анджелес Лейкерс" командасымен сұхбаттасты. "Лейкерс" бас менеджері Митч Купчак оған бес жылға 40 миллион доллар және үлестік меншікпен ресми ұсыныс жасады, бірақ ол тағы да NBA-ны қабылдамады. 2010 жылы "Нью-Джерси Нетс" Крыжевскиге маусым сайын 12 миллионнан 15 миллион долларға дейін төлеуге дайын екенін білдірді, бірақ Крыжевский ұсыныстан бас тартып, Дьюкте қалды. 2011 жылы Крыжевскиге "Миннесота Тимбервулвз" командасының бос бапкерлік лауазымы ұсынылды, бірақ ол тағы да ұсынысты қабылдамады және Дьюкте қалуды таңдады.

Зейнеткерліктен кейін

2022 жылы Крыжевски Дьюк университетінің баскетбол жаттықтырушысы қызметінен зейнеткерлікке шықса да, Дьюк университетіндегі лауазымын сақтап, Шварц Баттерс атлетикалық орталығындағы кеңсесін пайдалануын жалғастырды. 2023 жылға қарай, ол ізбасары, жаттықтырушы Джон Шейермен дерлік күн сайын сөйлесетінін айтты. The Athletic басылымының мәліметінше, зейнетке шыққаннан кейін Крыжевскидің қызметі The V Foundation және Эмили Крыжевски орталығының қайырымдастық жұмыстарына, лекцияларға қатысуға және отбасымен уақыт өткізуге бағытталған. Ол зейнеткерлікке шыққаннан кейін алғаш рет 2023 жылдың 14 ақпанында Дьюк ойынында пайда болды.

Отбасы және қайырымдылық

Крыжевский өз әйелі Кэрол "Мики" Маршпен 1969 жылы бітірген күні Вест-Пойнттегі католик шіркеуінде үйленді. Олардың үш қызы мен он немересі бар. The Wall Street Journal-дің мәліметінше, 1994-95 жылғы маусымда диск сынуынан зардап шеккен кезде оны қызметтен кетуге көндіре алған жалғыз адам ол болды. Крыжевский және оның отбасы 2006 жылы құрылған және Крыжевскийдің анасының құрметіне аталған, Дархамдағы Кемелсіз Тұжырым Католик шіркеуімен байланысты Эмили Крыжевский орталығын құрды. Орталықтың миссиясы – балабақшадан жоғары сыныпқа дейінгі оқушыларды үлкен армандарға шақыру, ізгілікпен және мақсатты іс-әрекеттермен өмір сүруге тәрбиелеу, қоғамдағы жетекшілер ретінде өздерінің әлеуетін толыққанды пайдалануға көмектесу. Орталықтың "К-Колледж" моделі оқудан тыс білім беру бағдарламалары арқылы оқуға бейім студенттерге қолдау көрсетеді, оларға мектепте үлгерімді болуға, жоғары оқу орнына түсуге және отбасыларындағы кедейліктің салдарынан құтылуға көмектеседі. Крыжевский және оның әйелі Микки көп жылдар бойы Дьюк балалар ауруханасына, Балаларға көмек көрсету желісіне, В қатерлі ісіктерді зерттеу қорына қаржы жинау және қолдау көрсету ісіне белсенді қатысып келеді. 2012 жылы Крыжевский АҚШ Баскетбол жазушылары қауымдастығының Уэйман Тисдейл гуманитарлық сыйлығымен марапатталды, бұл сыйлық оның қоғамдық қызметі мен қайырымдылық жолындағы еңбегін бағалады.