Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Чехословакия Социалистік Республикасы (1948–1990) маңызды табиғи ресурстарға ие болды. Энергия ресурстарына көмір және лигнит кірді, бірақ энергия қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін ел энергияны үнемдеу, Кеңес Одағынан мұнай және табиғи газ импорты, сондай-ақ атом энергиясы және су электр станцияларын дамыту бағдарламаларын жүзеге асырды. Чехословакияда әртүрлі металл кендерінің қоры шектеулі болды, сондықтан минералдық шикізаттың көп бөлігі импортталып түсті. Елдегі басқа ресурстар – егістік жерлер, орман шаруашылығы және еңбек күші болды.
The Socialist Republic of Czechoslovakia (1948–1990) had significant natural resources available. Energy resources included coal and lignite, but to meet energy needs the country also engaged in energy conservation, imports of oil and natural gas from the Soviet Union, and nuclear power and hydroelectricity programs. Czechoslovakia had limited deposits of various metallic mineral ores, and the bulk of mineral supplies were again imported. Other resources within the country were agricultural land, forestry, and labor power.
Минералдар және тау-кен өндірісі
Чехословакияда көмір және лигниттің қомақты қоры болды. Острава көмір кеніштерінде, сондай-ақ Кладно, Пльзень, Кошице және Трутнов қалаларының маңында тау-кенге жарамды тас көмір кездесті. Қоңыр көмір және лигнит кен орындары Чомутов пен Мост аймақтарында, Карловы Вары қаласының жанындағы Соколов алабында, Теплице, Ческе-Будейовицеде және Словакиядағы Модри-Камень мен Гандлованың жанында орналасқан. Мұнай және табиғи газ қоры салыстырмалы түрде аз болды (ҚР-дағы мұнай және газ кен орындарына қараңыз). Темір кені Словакияның Кен тауларында, Прага мен Пльзень маңында өндірілді, бірақ 1980 жылдары оның қоры дерлік толықтай таусылды. Slovenské Rudohorie аймағында мыс және марганец кендерінің кен орындары да болды. Қорғасын мен мырыш кендері Орта Богемиядағы Кутна-Гора және Прибрамда табылды, бірақ олардың мөлшері шамалы болды. Кен тауларында сынап, сурьма және қалайының аз мөлшері болды, сонымен қатар онда уранның қомақты қоры да кездесті (Чехословакиядағы уран өндіруге қараңыз). Басқа да минералды ресурстарға Словакиядағы тұз, Ческе-Будейовице маңындағы графит және Пльзень мен Карловы Вары маңындағы каолин жатады.
Czechoslovakia had significant quantities of coal and lignite. Hard coal suitable for extraction was present in the Ostrava coalfields and near Kladno, Plzeň, Košice, and Trutnov. Brown coal and lignite deposits were located around Chomutov and Most, in the Sokolov field near Karlovy Vary, at Teplice, at České Budějovice, and near Modrý Kameň and Handlová in Slovakia. Reserves of oil and natural gas were rather small (see Oil and gas deposits in the Czech Republic). Iron ore was mined in the Slovak Ore Mountains and near Prague and Plzeň, but reserves have nearly been exhausted in the 1980s. There were also deposits of copper and manganese ores in the Slovenské Rudohorie. Lead and zinc ores were found at Kutná Hora and Příbram in central Bohemia, but in insignificant quantities. There were small amounts of mercury, antimony, and tin in the Ore Mountains, which also contained substantial uranium deposits (see Uranium mining in Czechoslovakia). Additional mineral resources include salt in Slovakia, graphite near České Budějovice, and kaolin near Plzeň and Karlovy Vary.
1970-1985 жылдар
1970 жылдары көмір өндірісі кеңейді. Осы жылдары энергияға деген қажеттілік негізінен импортталған мұнаймен, ал 1970 жылдардың ортасынан бастап табиғи газбен қамтамасыз етілді. Мұнай мен газдың барлық импорты Кеңес Одағынан түсті. Ішкі шикі мұнай көздері мен өндірісі шамалы болды. Чехословакияның өзінде көптеген ұсақ мұнай және газ кен орындары табылды, бірақ өндіріс аз болды (1985 жылы шамамен 100 000 тонна шикі мұнай және 800 миллион текше метр табиғи газ). Бұл елдің қажеттіліктерінің аз бөлігін ғана қамтамасыз етті. Геологиялық іздеу-зерттеулер болашақта ірі мұнай немесе газ кен орындарын табу мүмкіндігін жоққа шығарды, алайда 1985 жылы Батыс Словакиядағы Гбели маңында маңызды жаңа табиғи газ көзі табылды. 1970 жылдары Кеңес Одағы Чехословакия және басқа Шығыс Еуропа елдерінің отын мен шикізатқа деген қажеттіліктерін қанағаттандыруды күрделі және қымбат деп санады. Кеңес Одағының игерілмеген ресурстары Сібірде орналасқан, онда өндіру және тасымалдау қиын және қымбат болды. Мәселенің бірін шешу үшін, 1974 жылдан кейін КОМКОН Кеңес энергия бағасын жыл сайын түзету туралы шешім қабылдады; нәтижесінде, Кеңес бағалары әлемдік нарықтағы бағаларға жақындады және кейде одан да асып кетті. Түзету, әсіресе 1970 жылдардың ортасы мен соңында шикі мұнай сияқты көптеген тауарлардың әлемдік бағасы күрт өскен кезде, Кеңес Одағының Чехословакия және оның көршілері есебінен сауда шарттарын жақсартты. Жоғары бағалар Кеңес Одағына отын мен шикізат экспортынан түскен үлкен кіріс әкелді және кеңестік өндіріс қуатын кеңейтуді қаржыландыруға көмектесті. Сонымен қатар, 1970 жылдары КОМКОН бірнеше бірлескен жобаларды бастады, мысалы, Кеңес Одағынан Шығыс Еуропаға табиғи газ құбырын салу және Кеңес Одағында ірі атом электр станцияларын салу. Қатысушы елдер, соның ішінде Чехословакия, табиғи газ және электр энергиясы түрінде төлем алды. 1980 жылдардың ортасында Чехословакия Кеңес Одағындағы "Прогресс" Ямбург табиғи газ құбырының құрылысына да қатысты. 1967 жылдан 1984 жылға дейін Чехословакия Кеңес Одағымен жасасқан арнайы келісімнен – іс жүзінде 1967 жылдан бергі чехословакиялық кредиттен – қосымша пайда көрді, осы келісім бойынша Чехословакия жыл сайын 5 миллион тонна кеңестік шикі мұнайды 1960 жылдардың соңындағы бағамен алды, бұл әлемдік нарықтағы бағаның аз бөлігі ғана болды. Осылайша, кеңестік отын мен шикізат экспорт бағасының өсуі Чехословакияға ауыр жүк болғанымен, шығын елге бұл материалдарды капиталистік елдерден импорттағанға қарағанда әлдеқайда аз болды. 1980 жылы чехословакиялық шенеунік Чехословакия мұнай импорты үшін әлемдік бағаның төрттен бірін төлеп отырғанын мәлімдеді. Алайда, 1985 жылға қарай жағдай күрт өзгерді. 1981 жылы Кеңес Одағы 1981-1985 жылдар аралығында Орталық Еуропа елдеріне жеткізілетін шикі мұнай көлемін 10 пайызға қысқартатынын жариялады. Содан кейін – және басқа да себептерге байланысты – әлемдік мұнай бағасы төмендеді, бірақ бес жылдық формулаға негізделген кеңестік баға өсуін жалғастырды.
In the 1970s, coal production expanded. During these years, the growing need for energy was met primarily by imported oil and, from the mid 1970s, by natural gas; almost all imports of oil and gas came from the Soviet Union. Domestic crude oil sources and production were modest. Within Czechoslovakia itself, numerous small oil and gas fields had been discovered, but production was minor (about 100,000 tons of crude oil and 800 million cubic meters of natural gas in 1985). These supplied only a small fraction of the country's needs. Geological surveys largely ruled out the possibility of future discoveries of major oil or gas deposits, although one significant new source of natural gas was discovered in 1985 near Gbely in western Slovakia. During the 1970s, the Soviet Union found it increasingly difficult and costly to meet the fuel and raw materials needs of Czechoslovakia and other East European countries. The unexploited Soviet resources tended to be located in Siberia, where extraction and transport were difficult and costly. One solution to the problem was Comecon's decision to adjust Soviet energy prices annually after 1974; as a result, Soviet prices approached—and eventually at times exceeded—world market prices. The adjustment improved the terms of trade of the Soviet Union at the expense of Czechoslovakia and its neighbors when world prices for many commodities, particularly crude oil, rose sharply in the middle and late 1970s. The higher prices in turn resulted in a larger return to the Soviet Union for its exports of fuels and raw materials and helped to finance expansion of Soviet production capacity. In addition, in the 1970s Comecon initiated several joint projects, such as the construction of a major natural gas pipeline from the Soviet Union to Eastern Europe and of large nuclear power plants in the Soviet Union. The participating countries, including Czechoslovakia, received payments in the form of natural gas and electricity. In the mid 1980s, Czechoslovakia also participated in construction of the Yamburg natural gas pipeline "Progress" in the Soviet Union. From 1967 to 1984, Czechoslovakia benefited additionally from a special agreement with the Soviet Union—in effect a Czechoslovak credit from 1967—whereby Czechoslovakia received 5 million tons of Soviet crude oil a year at a late 1960s price, which was just a small fraction of the world market price. Thus while increased Soviet fuel and raw materials export prices imposed a severe burden on Czechoslovakia, the cost was substantially less than if the country had imported these materials from noncommunist countries. In 1980 a Czechoslovak official indicated that Czechoslovakia was paying about one fourth the world price for its oil imports. By 1985, however, the situation had changed dramatically. In 1981 the Soviet Union had announced a 10 percent cutback in the crude oil it would deliver to Central European countries during the 1981 85 period. Subsequently—and for a variety of other reasons—world oil prices plummeted, but the Soviet price, based on the five year formula, continued to rise.
Минералдар
1980 жылдардың ортасында Чехословакияның минералдық ресурстары шектеулі болды. Ел өнеркәсіпте пайдаланылатын шикізатты импортқа күшті тәуелді болды. Темір кендерінің қоры аз және сапасы төмен болды. Елдің маңызды темір және болат өнеркәсібін, әсіресе Кеңес Одағынан, темір кенінің басым бөлігі импорт арқылы қамтамасыз етілді. Болат өнеркәсібі үшін негізгі шикізат болып табылатын магнит көбірек болды, бұл 1970 және 1980 жылдары экспортқа мүмкіндік берді. Түсті металдардың кен орындары шектеулі немесе болмады. Елдің осы металдарға деген қажеттілігінің көп бөлігі импорт есебінен толықтырылды. Сондай-ақ, елде алтын мен сынаптың да аз қоры болды. Елдің түсті металдарға деген қажеттілігін импорт қамтамасыз етті. Чехословакия құрылыс материалдарын, шыны және керамика өндірісіне қажетті металл емес минералдардың көп бөлігін өзі қамтамасыз етті. Елдің тау-кен өндірісінің басым бөлігі көмірге қатысты, ол негізгі ішкі энергия көзі болды. 1985 жылы көмірдің жалпы өндірісі 126,6 миллион тоннаны құрады, бұл 1984 жылғы көрсеткіштен 2,1% төмендеп, оңай өңделетін, жоғары сапалы қорлардың тез азаюын көрсетті. 1985 жылы Чехословакия энергия тұтынудың 60% -ын көмір есебінен қамтамасыз етті, бұл 1960 жылғы 88% көрсеткіштен төмен.
In the mid 1980s, Czechoslovakia's mineral resources were meager. The country was heavily dependent on imports of raw materials for use in industry. Deposits of ferrous metals were small and low grade. Imports, especially from the Soviet Union, supplied the dominant share of iron ore for the country's important iron and steel industry. Magnetite, a basic input for the steel industry, was more plentiful, making exports possible during the 1970s and 1980s. Deposits of nonferrous metals were limited or nonexistent. Imports supplied most of the country's needs for these metals. The country also produced limited amounts of gold and mercury. Imports supplied most of the country's needs for nonferrous metals. Czechoslovakia did supply most of its own requirements for nonmetallic minerals to support the manufacture of building materials, glass, and ceramics. The bulk of the country's mining activity involved coal, the principal domestic energy source. In 1985 production of all coal amounted to 126.6 million tons, a 2.1% drop over 1984 that signaled the accelerating exhaustion of easily worked, high grade reserves. In 1985 Czechoslovakia depended on coal for 60% of its energy consumption in contrast with 88% in 1960.
Энергияны үнемдеу
1980 жылдардың ортасында ел басшылары энергияны сақтауды өте маңызды деп есептеді. Чехословакияның отын импортына үлкен тәуелділігі қымбатқа түсті, импорт елдің қажеттілігінің 95% -ын өтеді. Энергияны сақтаудың маңыздылығы сондай-ақ, Совет Одағынан табиғи газ көлемінің артуы күтілгенімен, шикі мұнай ағыны тоқтап қалуы мүмкін болды. Алдағы уақытта отандық көмірді өндіру Чехословакияның өсіп келе жатқан энергия қажеттілігін қанағаттандыруға көмектесер еді, бірақ бұл өсім баяу және қымбат болар еді, себебі жоспарды орындау үшін терең кен орындарын қазу қажеттілігі туады. Отын мәселесі өте өткір болды, өйткені Чехословакия өнеркәсібінде ұлттық табыс бірлігіне жұмсалатын энергия мөлшері Батыс Еуропа және Орталық және Шығыс Еуропаның кейбір елдерінен едәуір жоғары болды (бір тұрғынға жылына 7,5 тонна стандартты отын). Өндірістік тұтыну, көбінесе импортталатын шикізат пен энергияны тұтынуға қарағанда шамамен 40% -қа дейін жоғары болуы мүмкін еді. Чехословакия Коммунистік партиясының (КСЧ) басшылығы үлкен үнемдеуге болатынына сенді.
In the mid 1980s, the country's leaders considered energy conservation essential. Czechoslovakia's heavy reliance on fuel imports was costly, with imports supplying 95% of the country's needs. Conservation was also essential because although Soviet supplies of natural gas were expected to increase, the more important flow of crude oil was likely to stagnate. In the short run, extraction of domestic coal would help Czechoslovakia meet its growing energy needs, but the increase would be slow and costly because deeper deposits had to be mined in order to meet quotas. The fuel problem was especially acute because Czechoslovak industry had a high input of energy per unit of national income, a rate substantially higher than that of Western Europe and some of Central and East European countries (7.5 tons of standard fuel per inhabitant per year). Industrial consumption of largely imported raw materials and energy was acknowledged to be perhaps as much as 40% higher than in comparable advanced industrial countries. The Communist Party of Czechoslovakia (KSČ) leadership accurately believed that considerable savings were possible.
Ядролық қондырғылар
Дегенмен, энергияны үнемдеудің өзі жеткіліксіз еді. 1970 жылдардан бері экономикалық жоспарлаушылар амбициялық атом энергиясы бағдарламасын жүзеге асырып келді. Олардың пікірінше, ядролық энергия болжамды энергия балансы үшін өте маңызды болды. 1978 жылдың соңында Ясловске Бохуницеде алғашқы ірі атом электр станциясы (кеңестік жоба бойынша) жұмыс істеуге кірісті. 1985 және 1986 жылдары Дукованы станциясының бөліктері сынақ жүргізуді бастады, ал Батыс Словакиядағы Моховце мен Оңтүстік Богемиядағы Темелинде тағы екі электр станциясының құрылысына дайындық жұмыстары жүргізілді. 1986 жылы жалпы электр энергиясы көлемінде ядролық энергияның үлесі шамамен 20%-ға жетті. Ұзақ мерзімді жоспарға сәйкес, осы электр станциясын кеңейту, қосымша станциялар салу және Кеңес Одағындағы бірлескен атомдық жобалардан электр энергиясын импорттау арқылы 1990 жылға қарай ядролық энергия жалпы электр энергиясының 30% немесе одан да көп бөлігін қамтамасыз етеді деп жоспарланған. 2000 жылға қарай электр энергиясының 53%-дан астамын ядролық энергия өндіруге тиіс болды. 1986 жылы Кеңес Одағындағы Чернобыль апаты үкіметтің ядролық энергияға берген уәдесін өзгертпеді, өйткені қазіргі немесе жоспарланған реакторлардың ешқайсысы Чернобыльде қолданылған технологияны пайдаланбады. Бірақ Чехословакия басшылары қауіпсіздік шараларын жан-жақты қарап шығу қажеттігін мойындады. Содан кейін ядролық энергетика мәселелері бойынша бірнеше арнайы конференциялар өтті. Чехословакия өзінің амбициялық атом энергиясы бағдарламасын іске асыру үшін барлық мүмкіндіктерге ие болды; 1980 жылдардың ортасында ел маңызды уран өндірушісі болды. Уран кені Богемияның кен тауларында орналасқан.
Nevertheless, energy conservation alone would not suffice. Since the 1970s, economic planners had been pursuing an ambitious nuclear energy program. In the long run, in their judgment, nuclear power was absolutely vital to the projected energy balance. In late 1978, the first major nuclear power plant (of Soviet design) began operation at Jaslovské Bohunice. In 1985 and 1986, portions of the Dukovany station began test runs, and preliminary site work was underway for two more power stations, at Mochovce in western Slovakia and Temelín in southern Bohemia. Nuclear power's share of the total electricity supply increased to almost 20% in 1986. According to the long range plan, with expansion of this power station plus construction of additional stations and the import of electricity from joint nuclear projects in the Soviet Union, nuclear power would provide 30% or more of total electricity by 1990. Plans called for nuclear power to account for over 53% of electricity by the year 2000. Although the 1986 Chernobyl accident in the Soviet Union did not alter the government's commitment to nuclear power, particularly since none of the existing or planned reactors used the kind of technology employed at Chernobyl, Czechoslovak leaders acknowledged the need for a thorough review of safety measures. Subsequently a number of special conferences were held concerning nuclear power issues. Czechoslovakia was well positioned to fuel its ambitious nuclear program; in the mid 1980s, the country was an important producer of uranium. The uranium reserves were located in the Ore Mountains of Bohemia.
Су электр станциялары
1980 жылдардың ортасында Чехословакияда Вах және Влтава өзендерінде негізінен орналасқан көптеген гидроэлектр станциялары болды. Дунай өзеніндегі Габчиково-Нагимаростағы ірі гидроэлектрлік жобаға жұмыстар жүргізіліп жатыр, бұл Венгриямен бірлескен, даулы жоба еді, және оған, әсіресе Венгриядағы экологиялық белсенділер қарсылық білдірді. Аяқталған жоба Чехословакияның энергия қажеттілігінің шамамен 4%-ын қамтамасыз етуі күтілді. 1986 жылы үкімет ғасыр соңына дейін Лабе және Вах өзендерінде бірнеше қосымша электр станцияларын салу жоспарларын бекітті. Чехословакия жыл сайын Румыниядан электр энергиясын импорттады.
In the mid 1980s, Czechoslovakia had a substantial number of hydroelectric plants, located mainly on the Váh and Vltava rivers. Work was underway on a major hydroelectric power project on the Danube River at Gabčíkovo–Nagymaros, a controversial joint project with Hungary to which environmentalists, especially in Hungary, had objected. The completed project was expected to supply about 4% of Czechoslovak energy requirements. In 1986 the government approved plans for construction of several additional power stations on the Labe River and Váh Rivers by the end of the century. Czechoslovakia imported some electricity every year from Romania.
Жер және орман
1980 жылдары ауыл шаруашылығы жерлері елдің жалпы жер аумағының шамамен 55%-ын құрады, және осы жерлердің көп бөлігі егіс жыртуға жарамды болды. Төмендіктегі жерлердің топырағы салыстырмалы түрде құнарлы, бірақ таулы аймақтарда өнімділігі төмен. Елдің үштен бір бөлігі орманмен жабылған. Чехия ормандары ауыр экологиялық проблемаларға тап болды, бұл негізінен көмірмен жұмыс істейтін электр станцияларынан шыққан "қышқыл жаңбыр" ластануының нәтижесінде болды. 1980 жылдары билік проблеманың өте ауыр екенін мойындады, ал Сегізінші бесжылдық жоспар (1986-1990) ластанумен күресу үшін қаржы бөлді.
In the 1980s, agricultural land constituted just under 55% of the country's total land area, and most of this land was suitable for tillage. The soil is relatively fertile in the lowlands but less productive in the mountainous regions. About one third of the country's territory is forested. Czech forests had serious environmental problems, primarily as a result of "acid rain" pollution from coal fired power stations. In the 1980s, the authorities acknowledged the seriousness of the problem, and the Eighth Five Year Plan (1986 1990) allocated funding to combat the pollution.
Еңбек
1985 жылы Чехословакияның жалпы еңбек күші шамамен 7,6 миллион адамды құрады. Олардың 46,1%-ы әйелдер болды, бұл Чехословакияны әлемде әйелдердің еңбекке қатысу деңгейі жоғары елдердің біріне айналдырды. 1985 жылы еңбекке жарамды жастағы халықтың 88%-ы (15-59 жас аралығындағы ерлер және 15-54 жас аралығындағы әйелдер) жұмыспен қамтылған. Еңбек күшінің 37,4%-ы өнеркәсіпте, 13,7%-ы ауыл шаруашылығы мен орман шаруашылығында, 24,3%-ы басқа өндірістік секторларда және 24,6%-ы қызмет көрсету саласында жұмыс істеді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі алғашқы екі онжылдықта еңбек күшінің қайта бөлінуі, әсіресе ауыл шаруашылығынан өнеркәсіпке көшу, үкіметтің ауыр өнеркәсіпке баса назар аударған бағдарламасы үшін жұмысшылардың көптеп келуін қамтамасыз етті. Әйелдер де жұмыс күшіне рекордтық санда енді. Алайда, 1960 жылдары Чехияда, кейін Словакияда байқала бастаған туу көрсеткішінің төмендеуі алаңдаушылық тудырды. 1970 жылдары үкімет зейнеткерлік жасқа жеткен жұмысшыларды жұмысын жалғастыруға ынталандыру үшін түрлі шаралар енгізді, бірақ нәтижесі шамалы болды. Сонымен қатар, жұмыс күшінде әйелдердің үлесі жоғары болғандықтан, бұл көзден елеулі өсім күтілмеді. 1980 жылдардың ортасына қарай Чехословакия үшін еңбек күшінің жетіспеушілігі күрделі мәселеге айналды. Жетінші бесжылдық жоспар (1981–1985 жылдар) кезінде еңбек күші 3%-дан да аз өсті. Чехословакияның қызмет көрсету саласы Батыс Еуропаның өнеркәсіптік дамыған елдеріне қарағанда нашар дамыған еді, ал 1980 жылдары қызмет көрсету саласындағы жұмыспен қамту өндірістік сектордағыдан гөрі жылдам өсті. Бұл кеңею жұмыс орындарын толтыруға тырысатын өнеркәсіптік кәсіпорындарға қосымша қиындықтар тудырды. Кейбір батыс сарапшылары еңбек күшінің жетіспеушілігінің себебі көптеген өнеркәсіптік кәсіпорындардың штаттық санын артық ұстауы екенін болжады. Партия мен үкімет жалақы мөлшерлемесі мен еңбек нормаларын белгіледі. 1980 жылдан кейін күшіне енген реформа шараларының аясында ынталандыру сыйлықтары бұрынғыға қарағанда жалпы жалақының үлкен бөлігін құрады. Еңбек нормалары да артты. Шенеуніктер жұмысшылардан сан және сапа тұрғысынан үлкен күш-жігерді күтуде. 1980 жылдардың ортасында еңбек күшінің көп бөлігі ұйымдастырылған және, кем дегенде теориялық тұрғыдан, кәсіподақтармен өкілдік етілген. Партия кәсіподақтарды бақылап, олардың басты міндеті жұмысшыларды одан да көп еңбек етуге және жоспардың мақсаттарын орындауға ынталандыру болды. Кәсіподақтар жұмысшылар арасында қажетті көзқарастарды тарату құралы ретінде қызмет етті. Кәсіподақтардың негізгі қызметі – денсаулық сақтау, әлеуметтік қамсыздандыру және жұмысшылардың демалыс бағдарламаларын басқару.
In 1985 Czechoslovakia's total labor force amounted to about 7.6 million persons. Of these, 46.1% were women, giving Czechoslovakia one of the highest female labor rates in the world. Almost 88% of the population of working age (between 15 and 59 years of age for men and between 15 and 54 for women) was employed in 1985. About 37.4% of the work force was in industry, 13.7% in agriculture and forestry, 24.3% in other productive sectors, and 24.6% in the service sectors. During the first two decades following World War II, redistribution of the work force, especially movement from agriculture to industry, had provided an influx of workers for the government's program emphasizing heavy industry. Women also had entered the work force in record numbers. But falling birthrates in the 1960s, noticeable first in the Czech lands but subsequently occurring in Slovakia as well, gave reason for concern. During the 1970s, the government introduced various measures to encourage workers to continue working after reaching retirement age, with modest success. In addition, the large number of women already participating in the work force precluded significant increases from this source. By the mid 1980s, the labor supply was a serious problem for Czechoslovakia. During the Seventh Five Year Plan (1981–85), the work force increased by less than 3%. Czechoslovakia's service sectors were less developed than those of the more industrialized countries of Western Europe, and the 1980s employment in services continued to expand faster than employment in the productive sectors. The expansion placed additional constraints on industrial enterprises seeking to fill positions. Some Western observers suggested that the labor shortage resulted in part from the tendency of many industrial enterprises to overstaff their operations. Party and government officials set wage scales and work norms. As part of reform measures effective after 1980, incentive rewards represented a larger share of total pay than had previously been the case. Work norms also increased. Officials were clearly soliciting a greater effort from workers, in terms of both quantity and quality. In the mid 1980s, most of the labor force was organized and was represented, at least in theory, by unions. The party controlled the unions, and a major task of the unions was to motivate workers to work harder and fulfill the plan goals. The unions served as vehicles for disseminating desired views among the workers. The principal activity of the trade unions was the administration of health insurance, social welfare, and workers' recreation programs.