Кіріспе

Британдық геолог және палеонтолог Этельдред Анна Мария Бенетт (22 шілде 1776 – 11 қаңтар 1845) – Англияның алғашқы геолог әйелдерінің бірі саналады, өмірінің көп бөлігін Оңтүстік-Батыс Англияда тапқан қазбаларды жинау мен зерттеуге арнаған. Ол көптеген көрнекті геологтармен тығыз байланыста жұмыс істеді және оның сол кездегі ең үлкен жиынтықтардың бірі саналған қазбалар коллекциясы геология ғылымының дамуына үлкен үлес қосты.

Ерте өмір

Этельдред Анна Мария Беннетт 1776 жылы (немесе 1775) дүниеге келген. Оның туған жылы туралы дереккөздер әртүрлі: мысалы, «Оксфорд ұлттық өмірбаяндар сөздігі» (2004) және басқа да жаңағы дереккөздер 1775 жылды, ал «Британ энциклопедиясы» (1911) мен одан кейінгі дереккөздер 1776 жылды көрсетеді. Ол Уильтширдегі Томас Беннетт (1729–1797) пен Кэтрин Дарреллдің (1790 жылы қайтыс болған) екінші қызы ретінде бай отбасында өскен. Оның анасының әкесінің әкесі Уильям Уэйк, Кентербери архиепископы болған. Оның үлкен ағасы Джон 1819 жылдан 1852 жылға дейін Уильтшир және кейін Оңтүстік Уильтшир округінен парламент депутаты болды; оның қызы Лорд Чарльз Спенсер Черчилльге үйленген. 1802 жылдан бастап ол Уилтширдегі Уорминстер қаласына жақын Нортон Бавант ауылындағы Нортон Хаус табанында әпкесі Анна Мариямен бірге тұрды. Беннеттің геологияға қосқан үлесінен басқа, оның жеке өмірі туралы көп мәлімет жоқ, оның портреті сақталмаған, бірақ оның силуэті 1911 жылы Г. Б. Вудардтың «Геология тарихы» кітабында жарияланған.

Қалдықтарды жинау

Кем дегенде 1809 жылдан бастап қайтыс болғанға дейін ол өзін туған өлкесінің, оның ішінде Варминстер аймағының, қазбаларын жинауға және зерттеуге арнады. Беннетт стратиграфияны жақсы білген, бұл оның іздеулеріне көмектесті, ал оның байлығы коллекционерлерді жалдауға және дайындалған үлгілерді сатып алуға мүмкіндік берді. Геологияға деген қызығушылығын оның қайын інісі, ботаник Айлмер Бурк Ламберт көтермеледі. Ламберт Джеймс Совербидің минералды конхологиясына үлес қосқан ынталы қазбаларды жинаушы болған; ол Линнеев қоғамының құрылтайшы мүшесі, Корольдік қоғамның мүшесі және Геологиялық қоғамның ертедегі мүшесі болды. Беннетт өзінің қазбаларға деген сүйіспеншілігін және сол кездегі көптеген жетекші геологтармен қарым-қатынасын дамытты, және тек осы адамдардың еңбектері арқылы оның жұмысына көбінесе сілтеме жасалды. Мысалы, ол Гидеон Мантеллдің стратиграфияға қатысты жұмысына үлес қосты және Совербимен де жұмыс істеді. Беннетт үйленбеген және қаржылық жағынан тәуелсіз болғандықтан, өмірінің көп бөлігін геологияның дамуына, оның ішінде қазбаларды, әсіресе қазбалы губкаларды жинау мен зерттеу арқылы арнады. Беннетт көптеген қазбаларға қатысты еңбектердің авторларымен, соның ішінде Совербилермен де байланыста болды. Оның 41 данасы Совербидің минералдық конхологиясына енгізілді, ол екінші орында тұрды. Өзінің құрметті докторлығына жауап ретінде Беннетт "Ғылыми адамдар, жалпы алғанда, менің жынысымның қабілеттері туралы өте төмен пікірде" екенін айтты. Оның жинағының тағы бір қызықты бөлігі - микроқазбалар, ол осындай үлгілерді іздеумен алғашқы геологтардың бірі болуы керек еді, ал бүгінде олар негізінен мұнай кен орындарын анықтау үшін қолданылады. Беннеттің бүкіл коллекциясы 20 ғасырдың басында жоғалды деп есептелді, өйткені нақты үлгілер табылмады. Алайда Филадельфия академиясының ерте ағылшын қазбалар жинақтарына қызығушылығы қайта жанданып, әсіресе Беннетттің жинағы қайтадан ресми түрде танылуға әкелді. Бұл оның екі басылымын талқылауға, оның таксономиялық атауларын әзірлеуге және оның коллекциясының көптеген маңызды бөлшектерінің фотосуреттерін жасауға әкелді. Беннетт сонымен қатар конхологияға қызығушылық танытты және көбісі жаңа рекордтар болған қабықтарды жинау мен егжей-тегжейлі сипаттауға уақыт жұмсады. 1817 жылы Мантеллге жазған хатында ол өзінің қабық жинауымен оның қалдықтарын қарауға уақыт таппағанын мәлімдеді. Бұл қателік 1836 жылы Мәскеудің Императорлық табиғи тарих қоғамы оған Этельдред Беннет деген атпен мүшелік бергенде орын алды. Неміс геологтары өз еңбектерінде оны "Мисс Беннетт" деп атады. Беннетт көптеген құбылыстарды, соның ішінде қазбалардың барлығын дін түсіндірген заманда өмір сүрді. Оның өмірінде көптеген адамдар қазбаларды дінге байланысты үлкен апаттардан, мысалы, Нұхтың топан суынан пайда болды деп ойлады. Сондай-ақ, белгілі ғалымдардың көбі дін қызметкерлері болған. Ол ағылшын геологиясының "атасы" Уильям Смитпен кездесіп, оған Тисбери коралл сынағын ұсынды. Ол басқаларға жазған хатында, мысалы, "Уилтширдегі әйелдер" туралы жазғанда, "өздерінің жинақтарында ерекшеленіп" кеткен. (Торренс 2000 ж. 60 б.) Джон Нидхэмнің "Динозаврлар ормандары" романына сәйкес, оның жұмысы Уилтширдің Юралық финалының дамуына ықпал етті және Кредалық кезеңді Дорсет графтығындағы Уордур алқабының стратиграфиясымен байланыстыруға мүмкіндік берді. Ол да ертедегі қазбалар ғылымының тағы бірнеше "жұрттары"мен, мысалы профессор Уильям Бакланд, Гидеон Мантелл, Эдвард Чарльзворт, Генри де ла Беч, Родерик Импей Мерчисон және Сэмюэл Вудвард, сонымен қатар Джордж Лайеллмен қарым-қатынас жасады, ол бізге біркелкілік теориясын берді – қазіргі формалар өткендегі сияқты, яғни "қазіргі уақыт өткенге кілті". Беннетт 2005 жылы қарашада Лондон геологиялық қоғамында өткен "Геология тарихындағы әйелдердің рөлі" конференциясының эмблемасы ретінде таңдалды.

Геология мен палеонтологияға қосқан үлесі

Беннетттың Уилтшир геологиясының ерте тарихына қосқан үлесі зор, себебі ол Джордж Беллас Гринго (Геологиялық қоғамның тұңғыш президенті), Гидеон Мантелл, Уильям Бакланд және Сэмюэл Вудвард сияқты геологтармен оңай тіл табысып, көп хат алмасты. Ол өз ойларын және қазбалар жинағынан нәрсені музейлер сияқты лайықты істерге тегіс-тегіс берді, тіпті біреуін Санкт-Петербургке жолдады. Мантеллмен көптеген қазбаларды алмасу арқылы Оңтүстік Англияның төменгі кредалық шөгінді тау жыныстары жайлы толыққанды түсінікке жетілді.