Кіріспе

Өлі немесе шіріп бара жатқан организмдерді ыдырататын организмдер

"Decomposers" – өлі немесе шіріп бара жатқан организмдерді ыдырататын организмдер; олар ыдырау процесін жүзеге асырады, бұл процесс тек саңырауқұлақтар сияқты кейбір организмдер тобына ғана тән. Шөпқоректілер мен жыртқыштар сияқты, ыдыратушылар да гетеротрофты, яғни олар энергия, көміртек және өсу мен даму үшін қажетті қоректік заттарды алу үшін органикалық заттарды пайдаланады. "Декомпозитор" және "детритофаг" терминдері көбінесе бір-бірін алмастырып қолданылса да, детритофагтар өлі заттарды ішке жұтып, ішінде қорытады, ал декомпозиторлар сыртқы химиялық және биологиялық процестер арқылы тікелей қоректік заттарды сіңіреді. Сондықтан, құрттар, құртқа ұқсас омыртқасыз жануарлар және теңіз қияндары техникалық тұрғыдан детритофагтар болып табылады, декомпозиторлар емес, өйткені олар оларды жұтпастан қоректік заттарды сіңіре алмайды.

Саңырауқұлақтар

Көптеген экожүйелердегі қоқысты негізгі ыдырататындар – саңырауқұлақтар. Бактериялардан айырмашылығы, бактериялар бір жасушалы организмдер және декомпозиторлар болып табылады, ал көптеген сапротрофты саңырауқұлақтар гифалардың тармақталған желісі ретінде өседі. Бактериялар органикалық заттардың сыртқы бетінде өсіп, қоректенумен шектелсе, саңырауқұлақтар гифаларын пайдаланып, органикалық заттардың ірі бөліктеріне, беткейден төмен ене алады. Сонымен қатар, тек ағаш шіретуші саңырауқұлақтар ғана ағашта кездесетін күрделі химиялық зат – лигнинді ыдыратуға қажетті ферменттерді дамытқан. Осы екі фактор саңырауқұлақты орманның негізгі ыдыратушысына айналдырады, себебі орман қоқысында лигниннің жоғары концентрациясы болады және ол көбінесе ірі бөлшектер түрінде кездеседі. Саңырауқұлақтар органикалық заттарды ыдырату үшін ферменттерді бөліп шығарады, содан кейін ыдыраған материалдағы қоректік заттарды сіңіреді. Гифалар затты ыдыратуға және қоректік заттарды сіңіруге қолданылады, сондай-ақ көбеюге де қатысады. Егер екі үйлесімді саңырауқұлақтың гифалары бір-біріне жақын өссе, олар бірігіп, көбейеді және жаңа саңырауқұлақ түзеді.