1821 жылғы ғылым мен технология: Энке кометінің орбитасы есептелді, Уран орбитасының бұзылыстары анықталды, саңырауқұлақтар таксономиясы және Шотландия флорасы зерттелді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1821 жылы ғылым және технология саласында маңызды оқиғалар болды, олар төменде тізілген.
The year 1821 in science and technology involved some significant events, listed below.
Астрономия
Иоганн Франц Энке Энке кометасының периодтық орбитасы екенін есептеп шығарады, бұл Галлей кометасынан кейін осы сипатта табылган екінші комета. Алексис Бувар Уран планетасының орбитасындағы бұзылыстарды байқайды.
Johann Franz Encke calculates that Comet Encke has a periodic orbit, the second comet after Comet Halley for which this has been discovered. Alexis Bouvard detects irregularities in the orbit of Uranus.
Биология
Швед микологы Элиас Магнус Фрис "Systema Mycologicum" еңбегін жариялауды бастайды, бұл саңырауқұлақтардың қазіргі заманғы таксономиясындағы маңызды жұмыс. Уильям Джексон Хукер "Flora Scotica; немесе Шотландия флорасы" еңбегін жариялайды. Прайдёкс Джон Селби британдық құстардың тірі өлшемдегі иллюстрацияларының алғашқы жинағын шығара бастайды.
Swedish mycologist Elias Magnus Fries begins publication of Systema Mycologicum, a key work in the modern taxonomy of mushrooms. William Jackson Hooker publishes Flora Scotica; or, A description of Scottish plants. Prideaux John Selby begins publication of Illustrations of British Ornithology, the first set of life sized illustrations of British birds.
Химия
Джон Кидд нафталин деп аталатын заттың қасиеттерін сипаттайды. Пьер Жан Робике, Жозеф Бинейм Кавенту және Пьер Жозеф Пеллетье кофеинды бөліп шығарады.
John Kidd describes the properties of the substance which he calls naphthaline. Pierre Jean Robiquet, Joseph Bienaimé Caventou and Pierre Joseph Pelletier isolate caffeine.
География және барлау
28 қаңтар – Ресейлік саяхатшы Фабиан Готтлиб фон Беллингсхаузен Антарктидада Александр I жерін ашты, кейіннен ол әлемдегі екінші ірі, адам қоныстанбаған арал екені анықталды. 6 желтоқсан – Джордж Пауэлл мен Натаниел Палмер Оңтүстік Оркней аралдарын тапты. 15 желтоқсан – Парижде әлемдегі алғашқы географиялық қоғам, Société de géographie құрылды. Уильям Пэрри Солтүстік-Батыс жолын табу үшін екінші саяхатын бастады.
January 28 – Russian explorer Fabian Gottlieb von Bellingshausen discovers Alexander I Land in Antarctica, later determined to be the world's second largest uninhabited island. December 6 – The South Orkney Islands are discovered by George Powell and Nathaniel Palmer. December 15 – The world's first geographical society, the Société de géographie, is established in Paris. William Parry starts his second voyage to find the Northwest Passage.
Геология
Игнац Венец мұз дәуірі теориясын ұсынады. Пьер Бертье боксит ашқан. Мэри Эннинг Лайм-Регисте алғашқы плезиозавр қазбасын табады.
Ignaz Venetz proposes his ice age theory. Pierre Berthier discovers bauxite. Mary Anning finds the first ever plesiosaur fossil at Lyme Regis.
Математика
Августин Луи Коши лимиттерді қолданып, математикалық анализдің алғашқы толық баяндамасын жасады.
Augustin Louis Cauchy gives the first complete presentation of calculus using limits.
Медицина
Чарльз Белл Корольдік қоғамға "Нервтер туралы, олардың құрылымы мен функцияларына қатысты эксперименттер есебі, осы жүйенің жаңа жіктелуіне әкелді" деген мақаласын ұсынады, соның нәтижесінде Белл парезі анықталады; сонымен қатар, өзі салған суреттерімен "Хирургияның ірі операцияларының иллюстрациялары: Трепанация, жамбас, ампутация, аневризм және литотомия" атты кітабын жариялайды. Жан Марк Гаспар Итар Парижде құлақ аурулары және есту туралы маңызды еңбек – "Traité des maladies d'oreille et de l'audition" кітабын жариялайды.
Charles Bell presents a paper to the Royal Society, "On the Nerves, Giving an Account of some Experiments on their Structure and Functions, which led to a New Arrangement of the System", identifying Bell's palsy; and also publishes his book Illustrations of the Great Operations of Surgery: Trepan, Hernia, Amputation, Aneurism, and Lithotomy (illustrated by himself). Jean Marc Gaspard Itard publishes Traité des maladies d'oreille et de l'audition in Paris, a major work on otology.
Палеонтология
Уильям Бакланд Йоркширдегі гиенаның қонысының қалдықтарын тапты, онда арыстан, піл және мүйізтұмсық сүйектері болған.
William Buckland finds the remains of a hyena's den in Yorkshire, containing the bones of lions, elephants and rhinoceros.
Физика
Майкл Фарадей электромагниттік айналысты ашты. Томас Иоганн Зебек термоэлектрлік эффектіні ашты. Огюстен Френель жарық – көлденең толқын қозғалысынан тұратынын көрсетті. Джон Херапат газдардың кинетикалық теориясын жариялады.
Michael Faraday discovers electromagnetic rotation. Thomas Johann Seebeck discovers the thermoelectric effect. Augustin Fresnel shows that light is made up of a traverse wave motion. John Herapath publishes a kinetic theory of gases.
Технология
Антиде Янвье сағат жасау теориясы мен практикасы бойынша "Мануэль Хронометрике, немесе, уақытқа, оның бөліністеріне, өлшемдеріне, қолданылуына және т.б. қатысты анықтамалық" атты оқулығын Париж қаласында жариялайды.
Antide Janvier publishes his textbook on the theory and practice of watchmaking, Manuel Chronometrique, ou, precis de ce qui concerne le temps, ses divisions, ses mesures, leurs usages, etc. in Paris.
Туылғандар
16 мамыр – Пафнут Чебышев (1894 жылы қайтыс болды), орыс математигі. 25 мамыр – Анри Алексис Бриалмонт (1903 жылы қайтыс болды), Лимбургтік әскери инженер. 26 мамыр – Амали Дитрих (1891 жылы қайтыс болды), неміс табиғаттанушысы. 27 сәуір – Генри Уиллис (1901 жылы қайтыс болды), ағылшын орган жасаушысы. 16 тамыз – Артур Кейли (1895 жылы қайтыс болды), ағылшын математигі. 31 тамыз – Герман фон Гельмгольц (1894 жылы қайтыс болды), неміс физигі. 13 қазан – Рудольф Вирхов (1902 жылы қайтыс болды), неміс биологи. 18 қараша – Франц Брюнов (1891 жылы қайтыс болды), неміс астрономы. 21 желтоқсан – Сэмюэл Хогтон (1897 жылы қайтыс болды), ирландтық ғылымның көп саласын білетін ғалымы.
May 16 – Pafnuty Chebyshev (died 1894), Russian mathematician. May 25 – Henri Alexis Brialmont (died 1903), Limburgish military engineer. May 26 – Amalie Dietrich (died 1891), German naturalist. April 27 – Henry Willis (died 1901), English organ builder. August 16 – Arthur Cayley (died 1895), English mathematician. August 31 – Hermann von Helmholtz (died 1894), German physicist. October 13 – Rudolf Virchow (died 1902), German biologist. November 18 – Franz Brünnow (died 1891), German astronomer. December 21 – Samuel Haughton (died 1897), Irish scientific polymath.
Өлімдер
20 сәуір – Франц Карл Ахард (1753 жылы туған), неміс химигі. 4 қазан – Мари Луиза Лашапель (1769 жылы туған), француз емішісі.
April 20 – Franz Karl Achard (born 1753), German chemist. October 4 – Marie Louise Lachapelle (born 1769), French midwife.