Кіріспе

Америкалық журналист көлікке қойылған бомбадан өлтірілді (1928–1976)
өлтірілген журналист

Дональд Фифилд Боллс (10 шілде 1928 – 13 маусым 1976) – «The Arizona Republic» газетінің американдық тергеуші журналисі, Феникс, Аризона және оның төңірегіндегі ұйымдасқан қылмыс туралы, әсіресе Чикаго тобының қызметі туралы хабарлауымен танымал болған. Оның көлікке бомба қойылып өлтірілуіне мафияның қатысы болуы мүмкін деп күдіктелген, бірақ кейіннен бұл оның жергілікті мердігерлер жасаған жылжымайтын мүлік алаяқтығы туралы жариялаған хабарларымен байланысты екені анықталды.

Өмірбаян

Дон Боллс 1928 жылғы 10 шілдеде Висконсин штатының Милуоки қаласында дүниеге келген. Жастық шағында ол Нью-Джерсиге көшіп келді, онда оның әкесі штаттық Associated Press (AP) бюросының басшысы болды; оның әкесінің әкесі Стивен Боллс та газет бизнесімен айналысқан. Дон сондай-ақ дін қызметкері және жазушы Ричард Нельсон Боллстың інісі және гуманистік теоретик Эдмунд Блэр Боллстың туысы болды. Боллс 1946 жылы Тинек орта мектебін бітірді, содан кейін Белойт колледжінде мемлекеттік басқару мамандығын бітірді, онда ол кампус газетінің редакторы болды және жеке жетістіктері үшін Президенттік сыйлыққа ие болды. Корей соғысында қызметтен кейін Боллс AP-ға спорт редакторы және Нью-Джерси, Нью-Йорк және Кентукки штаттарында қайта жазушы болып жұмысқа орналасты. 1962 жылы Боллс Финикстегі The Arizona Republic газетіне жұмысқа қабылданды, ол кезде Юджин С. Пуллиам баспадан шығарған. Ол тез арада тергеу бөлімінде орын алып, ықпал ету, парақорлық және жылжымайтын мүлік алаяқтығы туралы жан-жақты хабарлау арқасында беделге ие болды. Бұрынғы әріптестері 1975 жылдың соңы мен 1976 жылдың басында оның жұмысына көңілі тоқ болғанын айтады және ол тергеу бөлімінен алынып, Финикс қалалық әкімдігі және содан кейін штаттық заң шығарушы органмен айналысуын сұраған. 1976 жылғы 2 маусымда Боллс кеңсесіндегі теріске жазу машинасына қысқаша хабарлама қалдырып, ол ақпарат көзі Джон Адамсонмен кездесетінін, содан кейін Кларендон қонақ үйінде (қазіргі Кларендон қонақ үйі) түскі асқа баратынын және сағат 13:30-ға дейін қайта оралатынын жазды. Адамсон жоғары лауазымды мемлекеттік шенеуніктер мен мүмкін болатын мафияға қатысты жер мәмілесі туралы ақпарат беруге уәде берген. Боллс қонақ үйдің вестибюлінде бірнеше минут күтіп, содан кейін ресепшннен шақырылып, Адамсонмен болған әңгімесі екі минуттан аспады. Содан кейін Боллс қонақ үйден шығып, өзінің 1976 жылғы Datsun 710 көлігін Төртінші авенюдегі көршілес тұраққа қойды. Боллс тұрақтан шығып келе жатқанда, көліктің астына, жүргізуші орнамасының астына жабыстырылған алты динамит таяқшасынан тұратын қашықтан басқарылатын бомба жарылды. Жарылыс Боллстың денесінің төменгі бөлігін қиратты, жүргізуші есігін ашты және оны көліктен жартылай шығып жатып, жан сақтап қалуға мүмкіндік бермейтін жарақат алды. Боллс келесі он күн бойы Сент-Жозеф ауруханасында емделді, осы уақыт ішінде оның бір қолы мен екі аяғы ампутацияланды; ол 13 маусымда, 47 жасында алған жарақатынан көз жұмды. Боллстың денесі Феникстегі Гринвуд/Мемори Лаун зираттарындағы Серенити мавзолейіндегі криптаға жерленді.

Салдары

Боллс бомбаға ұшырағаннан кейін мафияны кінәлаған мәлімдеме жасағанына қарамастан, Сан-Францисколық «Экзаминер» газеті 20 қазанда Марикопа округінің округтік прокуроры Дональд Харрис «мафияның қатысуына қарағанда, «элиталық клубтардың» құсастығы ықтимал» деді. «Бұл мафиялық іс емес». Боллс ауруханада жатқанда Адамсонды суретінен таныды, ал Адамсонның бұрынғы адвокаты Микки Клифтон полицияға оның бомбалауға қатысқанын хабарлады. Адамсон 1977 жылы Боллсты өлтірген бомбаны жасап, орнатқаны үшін екінші дәрежелі кісі өлтіруде кінәлі деп танылды. Адамсон Феникстік мердігер Макс Данлапты, шаруа және алкоголь сатушы Кемпер Марлидің серіктесін, өлтіруге тапсырыс бергені үшін, ал Чендлердің сантехникі Джеймс Робисонды бомбаны іске қосу үшін айыптады. Адамсон тағы да куәлік беруден бас тартқанда, 1980 жылы бірінші дәрежелі кісі өлтіруде кінәлі деп танылып, өлім жазасына кесілді, бірақ Аризона Жоғарғы Соты оны жоққа шығарды. Робисон 1993 жылы қайта сотталып ақталды, бірақ Адамсонға қарсы қылмыстық зорлық-зомбылық жасауға шақыру айыбы бойынша кінәсін мойындады. Робисон 2013 жылы қайтыс болды. 1990 жылы Адамсон тағы да куәлік беруге келіскен кезде Дунлапқа тағы да айып тағылды және бірінші дәрежелі кісі өлтіруде кінәлі деп танылды. Дунлап 2009 жылдың 21 шілдесінде Аризона түрмесінде қайтыс болды. Адамсонның жазасы оның қатысуына байланысты жеңілдетілді және ол 1996 жылы түрмеден босатылды. Ол федералды куәлерді қорғау бағдарламасына кірді (оған 1990 жылы түрмеде отырғанда кірді) және 2002 жылдың 22 мамырында 58 жасында белгісіз жерде қайтыс болды. Боллс айтқан соңғы сөздердің бірі «Emprise» болды. Emprise (кейін Sportservice деп аталды, қазір Delaware North деп аталды) – түрлі ит және жылқы жарыс жолдарымен айналысатын жеке меншік компания, сондай-ақ спорт ареналары үшін ірі азық-түлік жеткізушісі. 1972 жылы Палатаның Қылмыс жөніндегі арнайы комитеті Emprise-тің ұйымдасқан қылмыспен байланысы туралы тыңдаулар өткізді. Осы кезеңде Emprise және алты адам Лас-Вегастағы Frontier қонақ үйінің иелігін жасырғаны үшін сотталды. Сот шешімімен Emprise-тің Аризонадағы ит жарыс операциялары Аризона штатының жарыс комиссиясы тағайындаған сенімді тұлғаның заңдық бақылауына берілді. Боллс қайтыс болған кезде Emprise компаниясын тергеп жатқан. Алайда, Emprise пен оның өлімі арасында ешқандай байланыс табылған жоқ.

Деректі фильм

2022 жылғы "Дон Боллсті кім өлтірді?" деректі фильмі Дон Боллс қайтыс болғаннан кейінгі тергеу жұмысына тәжірибелі журналист Дон Девероның қатысуын егжей-тегжейлі көрсетеді. Девероның сөзіне қарағанда, "Эмпрайз" компаниясының мұрагері Брэдли Фанк, оның бұрынғы әйелі Боллспен байланыста болған, оны өлтіруге тапсырыс берген. Фанктің жақын досы, сыбайлас жемқорлыққа күдік келген Финикс адвокаты Нил Робертс кісі өлтіруге көмектесу үшін Адамсонға жүгінген, ол өз кезегінде белгілі жалдамал кісі өлтіруші Карл Веривті тартқан. Фанк пен Робертс екеуі де Боллстың өліміне қатысқандары үшін айыпталған жоқ, ал Робертске қылмысқа қатысқан адам ретінде даулы түрде иммунитет берілді. Деверо сондай-ақ Боллстың өлімінде мемлекеттік жемқорлықтың дәлелдерін тапқанын, ал бас прокурор Брюс Бэббит құмар ойындарына қарызы мен мафиямен байланысы болғандықтан заңдық тергеуді өз бақылауына алуға тырысқанын мәлімдеді. Нәтижесінде, Дунлап пен Робисонды ақтаған дәлелдер жасырылды, осылайша олардың сотталуын қамтамасыз етуге және "Эмпрайз", мафия және Бэббиттің өзінің жағымсыз іс-әрекеттеріне назар аударудан сақтануға тырысты. Бэббит сонымен қатар Адамсон үшін қолайлы сот келісімін жасады, ол мафияны көрсетпеуге келісіп, нәтижесінде Бэббиттің кеңсесінде көп сұрақ тудырмаған, әлсіз куәліктер пайда болды. "Эмпрайз" компаниясын Аризонадан шығару науқанынан кейін Бэббит уәдесінен бас тартып, олардың штаттағы қызметін жалғастыруына маңызды үлес қосты.

Құрметтеулер

Ньюсеум – Вашингтон қаласында орналасқан, 400 миллион долларлық жаңалықтар мен журналистикаға арналған интерактивті мұражай. Онда Аризона штатының қоғамдық қауіпсіздік департаментінің айып төлеу алаңында 28 жыл тұрған Боллстің 1976 жылғы Datsun 710 машинасы, Боллс және қанымен өлтірілген журналист Чонси Бейлиге арналған галереяның орталық экспонаты ретінде қойылған. Дегенмен, Ньюсеум 2019 жылы жабылды.

Аризона жобасы

Боллс қайтыс болғаннан кейін, Тергеуші журналистер және редакторлар кеңесі Боллстың Аризона штатындағы жемқорлықты және ұйымдасқан қылмысты әшкерелеу жұмысын жалғастыруға шешім қабылдады. Newsday газетінің журналисі Роберт У. Гриннің жетекшілігімен құрылған "Аризона жобасы" тобы 28 газеттен және телеарнадан 38 журналистен тұрды. Олар 1977 жылы штаттағы кең таралған жемқорлықты ашатын 23 бөлімнен тұратын серия жариялады. "Аризона жобасының" 40 жылдығына орай Дон Боллс атындағы сыйлық тағайындалды. Алғашқы марапатты Мирослава Брейч Велдуцея алды.