Кіріспе

Кейбір жанартау шығулары кезінде пайда болатын қозғалмалы күл мен газдың массасы. Пирокластикалық серпіліс – бұл кейбір жанартау шығулары кезінде шығарылатын қозғалмалы газ бен тау жынысы сынықтарының араласуы. Ол пирокластикалық ағымға ұқсас, бірақ одан төмен тығыздыққа ие немесе газ бен тау жынысы арақатынасы әлдеқайда жоғары, бұл оны одан да қозғалмалы етеді және пирокластикалық ағымдар сияқты әрқашан төмен қарай емес, жоталар мен төбелерден өтуге мүмкіндік береді. Пирокластикалық тығыздық ағындарының жылдамдығы тікелей фотосурет арқылы тек Сент-Хеленс тауында өлшенді, онда олар 320–470 км/сағ жылдамдыққа жетті, ал басқа да заманауи шығулардың бағасы шамамен 360 км/сағ немесе 100 м/с (225 миль/сағ) құрайды. Пирокластикалық ағымдар серпілістерді тудыруы мүмкін. Мысалы, 1902 жылы Мартиникадағы Сен-Пьер қаласы осылай қоршалды. Пирокластикалық серпілістердің 3 түрі бар: базалық серпіліс, күл бұлты серпілісі және жер серпілісі.

Базалық үдемелілік

Базалық толқындар алғаш рет 1965 жылы Филиппиндегі Таал жанартауының жарылысынан кейін анықталды, онда USGS-тің келуші вулканологы осы құбылыстың ядролық жарылыстардағы базалық толқындарға ұқсас екенін байқады. Ядролық жарылыстарға байланысты жер бетін қамтитын жарылыстарға өте ұқсас, бұл толқындар жарылыс бағаналарының негізінде сыртқа қарай кеңейіп, турбулентті фрагменттер мен газдың сақиналарынан тұрады. Базалық толқындар магма мен судың өзара әрекеттесуінен немесе фреатомагматикалық жарылыстар нәтижесінде пайда болуы мүмкін. Олар көбінесе базальттық магма мен судың өзара әрекеттесуінен пайда болып, марс сияқты жерлерге тән жұқа, үшбұрышты шөгінділерді құрайды.

Күл бұлтының көтерілуі

Бұл – ең қиратушы. Олар жұқа қабаттар түзеді, бірақ үлкен жылдамдықпен (10–100 м/с) қозғалады, ағаштар, тастар, кірпіштер, плиткалар сияқты көптеген қоқысты алып жүреді. Олардың күші зор, сондықтан олар көбінесе материалды жарып, эрозияға ұшыратады (құм атар сияқты). Бұл жарылыс тірегіндегі жағдайлар конвекция мен құлдырауды бөлетін шекті жағдайларға жақын болғанда пайда болуы мүмкін. Яғни, бір жағдайдан екіншісіне жылдам ауысу. Әдетте олардың қалыңдығы 1 метр шамасында болады және көбінесе лит және кристал сынықтарынан тұрады (ұсақ күл айырылып кетеді). Олар ағынның өзінен пайда болғандай көрінеді, бірақ механизмі әлі анық емес. Мүмкін, ағын басы ауаны қосып алу арқылы кеңейеді (кейін қыздырылады). Бұл ағын алдыңғы бөлігінің күшпен ілгері жылжуына себеп болады, содан кейін ағынның қалған бөлігі оны басып кетеді.