Кіріспе

Американдық ғылыми қоғам

Американдық химиялық қоғам (АКҚ) – химия саласындағы ғылыми зерттеулерді қолдайтын АҚШ-тағы ғылыми қоғам. 1876 жылы Нью-Йорк университетінде құрылған АКҚ-ның қазіргі уақытта химия, химиялық инженерия және осымен байланысты салалардағы барлық деңгейдегі 155 000-нан астам мүшесі бар. Бұл мүшелік саны бойынша әлемдегі ең ірі ғылыми қоғамдардың бірі. АКҚ – 501(c)(3) коммерциялық емес ұйым және АҚШ Кодексінің 36-тарауы бойынша Конгресс жарғысына ие. Оның штаб-пәтері Вашингтон қаласында орналасқан, ал штаб-пәтердің басым бөлігі Колумбуста (Огайо штаты) орналасқан. АКҚ ғылыми журналдар, ұлттық конференциялар және Химиялық рефераттар қызметі арқылы ғылыми ақпараттың жетекші көзі болып табылады. Оның басылымдар бөлімі 80-нен астам ғылыми журналдар шығарады, соның ішінде беделді «Journal of the American Chemical Society» журналы, сондай-ақ апта сайынғы «Chemical & Engineering News» сауда журналы. АКҚ жылына екі рет химияның барлық салаларын қамтитын ұлттық кездесулер өткізеді, сондай-ақ химияның белгілі бір салаларына немесе географиялық аймақтарға бағытталған кішігірім конференцияларды ұйымдастырады. АКҚ-ның негізгі кіріс көзі – химиялық дерекқорларды бүкіл әлем бойынша ұсынатын Химиялық рефераттар қызметі. АКҚ студенттік бөлімдері АҚШ-тың барлық ірі университеттерінде, сондай-ақ АҚШ-тан тыс жерлерде де бар. Бұл студенттік бөлімдер негізінен еріктілік мүмкіндіктеріне, мансаптық дамуға және студенттер мен оқытушылардың зерттеулерін талқылауға бағытталған. Ұйым сонымен қатар оқулықтарды шығарады, бірнеше ұлттық химиялық сыйлықтарды тағайындайды, ғылыми зерттеулерге гранттар береді және түрлі білім беру және насихаттау шараларын қолдайды. АКҚ өнімдерінің (SciFinder, журналдар және басқа басылымдар) бағасын артық көтеруі, ашық қолжетімді басылымдарға қарсылығы, сондай-ақ авторлық құқықтарды қорғау бойынша көптеген сот процестерін бастауы сынға ұшырады, олардың көпшілігі мәнсіз нәтижелерге әкелді, коммерциялық емес мәртебесіне және химиялық ақпаратты таратуға қатысты жарғылық міндеттемелеріне қарамастан.

Жасау

1874 жылы американдық химиктер тобы Жозеф Пристлидің үйінде оның оттегіні ашқандығының 100 жылдығын тойлау үшін жиналды. Сол кезде Америкада ғылыми қоғам (1848 жылы құрылған Америкалық ғылымды дамыту қауымдастығы) болғанымен, АҚШ-та химияның дамуы жиналғандарды теориялық және қолданбалы химияға баса назар аударатын жаңа қоғам құруды қарастыруға жетеледі. Екі жыл өткен соң, 1876 жылдың 6 сәуірінде Нью-Йорк қалалық университетінде (қазіргі Нью-Йорк университеті) өткен химиктер кеңесінде Америка химия қоғамы құрылды. Қоғам 1877 жылы Нью-Йорк штатынан тіркеу куәлігін алды. ACS логотипі, 20 ғасырдың басында Tiffany's Jewelers компаниясымен жасалған және 1909 жылдан бері қолданылып келеді, онда кали аппаратының бейнеленген символы пайдаланылған.

Органикалық химия бөлімі

Бұл Қоғамның ең ірі бөлімшесі. Ол 2008 жылы 100 жылдығын тойлады. Бөлімнің алғашқы төрағасы Эдвард Кертис Франклин болды. Органикалық бөлім "Organic Syntheses, Inc." және "Organic Reactions, Inc." құруға қатысты және екі ұйыммен де тығыз байланыста. Бөлімнің ең белгілі іс-шаралары – екі жылда бір рет өткізілетін АХС Ұлттық кеңесінде симпозиумдар (баяндамалар мен қабырғалық баяндамалар сессиялары) ұйымдастыру. Бұл симпозиумдардың мақсаты – органикалық химия саласындағы үміткер доценттерді, талантты жас зерттеушілерді және тәжірибелі емес химиктердің ең үздік техникалық жетістіктерін тану. Симпозиумдар сонымен қатар ұлттық сыйлық иегерлерін, оның ішінде Артур К. Коуп сыйлығын, Коуп стипендиясы сыйлығын, физикалық органикалық химиядағы Джеймс Флэк Норрис сыйлығын және синтетикалық әдістердегі шығармашылық зерттеулер үшін Герберт К. Браун сыйлығын құрметтейді. Бөлім "Pacifichem" деп аталатын халықаралық кеңесте симпозиумдар ұйымдастыруға көмектеседі және органикалық химиядағы соңғы жетістіктерді көрсететін және Роджер Адамс сыйлығының баяндамасын өткізетін екі жылда бір рет өткізілетін Ұлттық органикалық химия симпозиумын (NOS) ұйымдастырады. Бөлім сондай-ақ PhD студенттері мен бакалаврларға стипендия беру үшін корпоративтік демеушілікті ұйымдастырады. Ол сонымен қатар аспирантура ғылыми-зерттеу симпозиумын ұйымдастырады және бакалаврлар үшін сыйлықтар мен саяхат гранттары бағдарламаларын басқарады.

Жергілікті бөлімдер

Жергілікті бөлімдер 1890 жылы құрылды және Америка химиялық қоғамының дербес бөлімшелері болып табылады. Олар өздерінің басшыларын сайлайды және ұлттық ACS ұйымына өкілдерді таңдайды. Жергілікті бөлімдер мүшелеріне кәсіби даму мүмкіндіктерін ұсынады, қоғамдық шараларды ұйымдастырады, марапаттар таратады және басқа да қызметтер атқарады. Қазіргі таңда Америка химиялық қоғамының барлық 50 штатында, Колумбия округінде және Пуэрто-Рикода 186 жергілікті бөлімі бар.

Жасыл химия институты

Жасыл химия институты (GCI) "жасыл химия мен инженерияны бүкіл әлемдік химия саласында енгізуді" қолдайды. GCI жыл сайынғы Green Chemistry and Engineering Conference конференциясын ұйымдастырады, ғылыми гранттар мен сыйлықтар таратады, сондай-ақ білім берушілерге, зерттеушілерге және өнеркәсіпке жасыл химия практикалары туралы ақпарат пен қолдау көрсетеді. GCI 1997 жылы химиягерлер Джо Бриен мен Деннис Хьерсен және Қоршаған ортаны қорғау агенттігінің бірлескен күш-жігерімен құрылған тәуелсіз коммерциялық емес ұйым ретінде пайда болды. 2001 жылы GCI Америка химия қоғамының құрамына кірді.

Мұнай зерттеу қоры

Мұнай зерттеу қоры (PRF) – коммерциялық емес ұйымдарда мұнай және қазба отын салаларындағы білім берудің жоғары деңгейін және негізгі зерттеулерді қолдайтын, Америка Химия қоғамы (ACS) басқаратын қор. Әртүрлі карьералық деңгейлер мен ұйымдар үшін гранттардың бірнеше түрі ұсынылады. 2007 жылы қор 25 миллион доллардан астам сомада гранттар берді. PRF тарихы 1931 жылы мұнай компанияларының консорциумы Universal Oil Products зертханасын сатып алуымен байланысты. Компаниялар 1944 жылы өздерінің UOP активтеріне байланысты антимонополиялық сот процестерін болдырмау үшін The Petroleum Research Fund сенім қорын құрды. ACS сенім қордың иегері ретінде тағайындалды. PRF-тан алғашқы гранттар 1954 жылы табысталды. 2000 жылы сенім қор ACS-қа берілді. ACS Америка Химия қоғамының Мұнай зерттеу қорын құрды, ал бұрынғы сенім қор таратылды.

Басқа бағдарламалар

ACS International Activities – ACS International Center-дің бастауы, ол шетелде оқуға немесе халықаралық мансап немесе тағылымдама іздеп жүрген ғалымдар мен инженерлерге арналған онлайн ресурс. Сайтта STEM салаларындағы зерттеушілер мен мамандардың ғылыми ұтқырлығын қолдау мақсатында, тәжірибе деңгейіне қарамастан жүздеген стипендия мен грант туралы ақпарат жинақталған. Қоғам, егер олар жылдық 25 доллар төлеуге қабілетті болса, студенттерге студенттік мүшелік береді. Кез келген университет өз ACS студенттік бөлімін ашып, аймақтық конференцияларға студенттердің қатысу артықшылықтары мен ACS басылымдарына жеңілдіктер ала алады.

Ұлттық наградалар

Американдық химия қоғамы химия ғылымдарындағы жетістіктерді дамытуға бағытталған, әртүрлі карьералық деңгейлердегі ғылыми еңбектерге негізделген 64 ұлттық награданы, медальдарды және сыйлықтарды тағайындайды. АХҚ-ның ұлттық наградалар бағдарламасы 1922 жылы химияға көрнекті үлес қосқаны үшін АХҚ-ның жоғары наградасы саналатын Пристли медалін тағайындаумен басталды. 2019 жылы Пристли медалі К. Барри Шарплеске табысталды.

Басқа марапаттар

Қосымша сыйлықтарды АХС бөлімдері, жергілікті бөлімшелер және басқа да органдары ұсынады. Уильям Х. Николс медалі химия саласындағы ең үздік зерттеушілерді марапаттау үшін АХС-тың алғашқы сыйлығы болды. Ол 1903 жылы АХС Нью-Йорк бөлімшесімен құрылды және американдық химик және кәсіпкер, сондай-ақ АХС-тің негізін қалаушылардың бірі Уильям Х. Николстің есімімен аталады. 100-ден астам Николс медалімен марапатталғандардың 16-сы кейін химия саласындағы Нобель сыйлығын алды. АХС Чикаго бөлімшесі тапсыратын Уиллард Гиббс сыйлығы 1910 жылы фазалық ереже жасаған Йель университетінің профессоры Джозиа Уиллард Гиббстің құрметіне орнатылды. АХС-тің Джорджия жергілікті бөлімшесі 1933 жылдан бері таңдаған салаларына маңызды үлес қосқан көрнекті химиктерді мойындау үшін Герти медалін табыстап келеді. Академиялық, мемлекеттік немесе өнеркәсіптік зертханаларда жұмыс істейтін және кем дегенде 10 жыл бойы АҚШ-тың оңтүстік-шығысында тұратын барлық химиктерге сыйлық алуға болады. АХС Нью-Йорк бөлімшесі сондай-ақ Көшбасшылық сыйлықтарын тағайындайды. Көшбасшылық сыйлықтары – 2012 жылдың 6 желтоқсанынан бері АХС Нью-Йорк штатының Химиялық маркетинг және экономикалық тобының ең жоғары наградалары болып табылады. Олар ғылым, технология, инженерия және математика (STEM) саласындағы бастамаларға қосқан үлесі үшін өнеркәсіп, инвестициялар және басқа да секторлардың көшбасшыларына беріледі. Нарықталғандардың арасында: Эндрю Н. Ливерис (Dow Chemical), П. Рой Вагелос (Regeneron, Merck) және Томас М. Коннелли (DuPont). АХС сонымен қатар аймақтық жиналыстарда жыл сайын табысталатын аймақтық сыйлықтарды басқарады. Оларға E. Ann Nalley Америка Химиялық қоғамына ерікті қызмет көрсеткені үшін аймақтық сыйлығы, жоғары мектептегі үздік оқыту үшін аймақтық сыйлығы және химиялық ғылымдардағы әртүрлілікті дамытуға ықпал еткені үшін Стэнли С. Израиль аймақтық сыйлығы кіреді.

Ашық қолжетімділік

Ғылыми ақпаратқа еркін қол жеткізу туралы талқылауларда ACS "қызықты дилеммаға түсіп қалды, оның бір бөлігі ашық қолжеткізуді қолдайды, ал екінші бөлігі осы ойға қарсы". ACS әдетте ғылыми журналдардағы мақалаларға және химиялық ақпаратқа еркін қолжеткізуді талап ететін заңдарға қарсылық көрсетіп келді. Бірақ, соңғы кезде жаңа ашық қолжеткізу журналдарын іске қосып, авторларға ашық қолжеткізу форматында жариялану мүмкіндігін ұсынды. Дегенмен, ACS журналдарындағы ашық қолжеткізу арқылы жарияланған мақалалардың үлесі 8 ірі ғылыми журнал баспагерінің арасында ең төмен деңгейде (төмендегі суретті қараңыз):

Деректер қоры

2005 жылы ACS NIH Ұлттық биотехнологиялық ақпарат орталығы әзірлеген ашық қолжетімді химиялық деректер базасы – PubChem құруға қарсы шыққандығы үшін сынға іріккен. ACS мемлекеттік қолдауға ие PubChem деректер базасы олардың қолданыстағы, төлемді Химиялық анықтамалар қызметімен (Chemical Abstracts Service) дубликатталатыны және бәсекелес болатыны туралы алаңдаушылық білдірді. Сондай-ақ, деректер базасы тек NIH молекулалық кітапханаларды скринингтеу орталығының бастамасымен жасалған деректерді ғана ұсынуы керек деп талап етті. ACS АҚШ Конгресінің мүшелеріне PubChem-ді шектеуге шақырып үгіт жүргізді және Конгресс мүшелерін, NIH және Басқару және Бюджет кеңсесін (OMB) мемлекеттік қаржыландырылатын деректер базасын құруға қарсы итермелеу үшін сыртқы лоббистік фирмаларды жалдады. ACS-тің бұл әрекеттері сәтсіз аяқталды және 2012 жылға қарай PubChem әлемдегі ең ірі тегін химиялық деректер базасы болды. ACS сонымен қатар экспортталатын жазбалар санына шектеу қоятын маңызды ғылыми жарияланымдар базасын (SciFinder) ұсынатын жалғыз ұйым болып табылады. Web of Science (Clarivate), Scopus (Elsevier) және The Lens (Cambia) сияқты бәсекелес өнімдерде мұндай шектеулер жоқ.

Басқарушылардың сыйақысы

2004 жылы ACS мүшелерінің бір тобы 2002 жылғы жалпы жалақысы, шығындары және бонустары 767 834 долларға жеткен бұрынғы атқарушы директор және бас атқарушы директор Джон Крумның сыйақысын сынады. ACS бұл көрсеткішті қорғап, оның басқа ұқсас ұйымдармен, соның ішінде коммерциялық баспалармен салыстырылатынын айтты. 2016 жылы екі қызметкердің жалпы сыйақысы 900 000 доллардан асып түсті, ал 694 қызметкердің сыйақысы 100 000 доллардан жоғары болды.