Кіріспе
Екі жаққа тең жапырақтылардың бір түрі – шығыс острицы (Crassostrea virginica) – Атлантикалық острица, американдық острица немесе Шығыс жағалау острицы деп те аталады. Жергілікті немесе тағамдық қолданыстағы басқа атаулары: Велфлит острицы, Вирджиния острицы, Малпек острицы, Блю Пойнт острицы, Чесапик шығанағы острицы және Апалачикола острицы. C. virginica солтүстік Нью-Брансуиктен оңтүстікке Вест-Индия аймандарының бір бөлігі арқылы Венесуэлаға дейін таралған. Ол Канаданың барлық теңіз провинцияларында, АҚШ-тың барлық Шығыс жағалау және шығанақ штаттарында, сондай-ақ Вашингтон штатының Пьюгет саунд аймағында өсіріледі, онда ол Тоттен Инлет Виргиника деп белгілі. 19 ғасырда Гавай аралдарына әкелінген және Перл-Харборда кең таралған. Шығыс острицы маңызды коммерциялық түр. Оның таралуына ортаның өзгеруі әсер еткен; алғашқы еуропалықтар келген кездегі халықтың 1%-дан да азы Чесапик шығанағы мен оның салаларында қалды деп саналады. 2014 жылғы NatureServe бағалауынша, Crassostrea virginica-ның жаһандық сақтау статусы "қауіпті жағдайға жақын" деп бағаланған, себебі острица популяцияларына артық аулау және судың ластануы қауіп төндіреді.
The eastern oyster (Crassostrea virginica)—also called the Atlantic oyster, American oyster, or East Coast oyster—is a species of true oyster native to eastern North and South America. Other names in local or culinary use include the Wellfleet oyster, Virginia oyster, Malpeque oyster, Blue Point oyster, Chesapeake Bay oyster, and Apalachicola oyster. C. virginica ranges from northern New Brunswick south through parts of the West Indies to Venezuela. It is farmed in all of the Maritime provinces of Canada and all Eastern Seaboard and Gulf states of the United States, as well as Puget Sound, Washington, where it is known as the Totten Inlet Virginica. It was introduced to the Hawaiian Islands in the 19th century and is common in Pearl Harbor. The eastern oyster is an important commercial species. Its distribution has been affected by habitat change; less than 1% of the population present when the first European colonists arrived is thought to remain in the Chesapeake Bay and its tributaries. As of 2014, the global conservation status of Crassostrea virginica, as assessed by NatureServe, is "vulnerable," as the oyster's populations are threatened by overharvest and water pollution.
Сипаттама
Барлық острицалар сияқты, C. virginica – екі жаққа ашылатын моллюск, оны жыртқыштардан қорғайтын қатты кальций карбонатты қабықшасы бар. Бұл острица түрі өз экожүйесі үшін маңызды. Барлық острицалар сияқты, C. virginica сүзгі арқылы қоректенеді. Ол суды сорып алып, планктон мен шөплеуді сүзгілеп жұтады, содан кейін суды қайта шығарып, айналасындағы суды тазартады. Бір острица 24 сағат ішінде 50 галлонға дейін суды сүзгілей алады. Шығыс острицалары өз экожүйелерінде маңызды құрылымдық элемент болып табылады, оларды көптеген орталарда негізгі түрлерге айналдырады және Батыс Атлантиканың сағаларында экожүйе инженерлері ретінде қызмет етеді. Коралл рифтері сияқты, острица төсектері, сондай-ақ острица рифтері деп те аталады, әртүрлі түрлер үшін маңызды тіршілік ортасын қамтамасыз етеді, бекіну және тұру үшін қатты субстрат жасайды. Острица төсектерінің беттік ауданы бірдей өлшемдегі тегіс түбінен 50 есе артық. Бұл төсектер сонымен қатар тамақ іздеп келетін ірі жыртқыштарды да тартады. Шығыс острицасы, Ostreidae тұқымдасының барлық өкілдері сияқты, қабығына енген бөлшектерді қаптау үшін кішкентай перлдер жасай алады. Дегенмен, бұл перлдердің мөлшері аз және ешқандай құнға ие емес; коммерциялық перлдерді алуға қолданылатын перл острицасы басқа тұқымдасқа жатады. Көптеген екі жаққа ашылатын моллюскалардың қабықтары арагониттен жасалғаннан өзгеше, ересек шығыс острицаларының қабықтары кальциттен тұрады. Бірақ личинкалар өз ата-бабаларының арагонит қабығын сақтайды. Екі типті қабықтың меншікті салмағы шамалы ерекшеседі, сондықтан екеуінің де еркін жүзетін личинка үшін салмақ артықшылығы жоқ. Бұл түрдің ересектеріндегі қалың кальцит қабыққа көшуі жыртқыштардан қорғануға бейімделу деп саналады, себебі острицалар ашық жерлерде қимылсыз болады. C. virginica-ның шағылысуы су температурасымен реттеледі және солтүстіктен оңтүстікке қарай өзгереді; солтүстік острицалары 15,5 және 20 °C (60 және 68 °F) аралығындағы температурада, ал оңтүстік острицалары 20 °C (68 °F) жоғары температурада шағылысады. Шағылысу жылы айларда да жүреді. Шығыс острицасының көбею циклі жаздың соңы мен күз айларында гликоген энергия қорын жинаумен басталады. Бұл гликоген келесі қыс және көктемнің басында тамақ қабылдау ең аз болған кезде гаметогенезді қолдау үшін пайдаланылады. Ұрықтанған жұмыртқалар шамамен алты сағат ішінде планктондық, еркін жүзетін трохофор личинкаларына, сондай-ақ ерте умбо сатысы деп аталатын, кірпікшелері мен кішкентай қабықшасы бар күйге жетіп дамиды. Содан кейін 12-24 сағат ішінде толық қабықталған велигер личинкасына, сондай-ақ кейінгі умбо сатысы деп аталатын, ілмектері мен велиумға ие күйге жетіп дамиды. Осы зерттеулер американдық острицаларының қуыстарында жылулық стрестен туындаған тотықтырғыш стресс ДНК-да тотықтырғыш зақымдануды (мысалы, 8-OHdG түзілуі ретінде өлшенген) және жасушалық апоптозды (бағдарламаланған жасуша өлімін) күшейтетінін көрсетті. Шындығында, "Чесапик" сөзі алгонкин тілінен шыққан және "Ұлы моллюскалар шығанағы" деген мағынаны білдіреді. Шесапик суларында острицалардың көп болуы судың қазіргіден гөрі әлдеқайда таза болуына себеп болды. Көру қашықтығы кейде 6 метрге жететін. Англиялықтар бұл аймаққа қоныстанған кезде, олар острицалар популяциясына жергілікті әсер еткені анық. Бір археологиялық қазбада Мэриленд штатының бұрынғы астанасы Сент-Мэри қаласының жанында 1640-1710 жылдар аралығында острицалардың мөлшері өлшенді. 1640 жылы, қала әлі кішкентай болған кезде, острицалардың мөлшері 80 мм-ге тең болса, 1690 жылы қала халқы ең көп болған кезде 40 мм-ге дейін төмендеген. Астана Аннаполиске көшкен кезде халық та онымен бірге көшті, ал 1710 жылы острицалардың мөлшері қайтадан 80 мм-ге жетті. Алайда, шамадан тыс жинаудың салдары Азамат соғысынан кейін, жаңа технологиялардың үйлесімі барлық шығанақ острицаларын алып тастағанға дейін жергілікті болып қалды.
Өнеркәсіптік қырыққабатты жинау
Өнеркәсіптік революция кезінде Чесапик шығанағы аймағына бірнеше жаңа технологиялар енгізілді, олар тығызрақ острақтарды жинауға мүмкіндік берді. Біріншісі – консервілеудің ойдағыдай табылуы. Бұл острақтарды ұзақ сақтауға мүмкіндік берді және әлемде острақтарға сұраныс тудырды. Екіншісі – дредж (тебінгі) машинасының пайда болуы, острақ аулаушыларға Чесапик шығанағының бұрын қол тимеген тереңдіктеріне жетуге мүмкіндік берді. Соңында, бумен жұмыс істейтін кемелер мен теміржолдардың көбейгені тасымалды сенімдірек етіп, саудагерлерге острақтарды алыс-жақын жерлерге сатуға мүмкіндік берді. 1839 жылғы жиынның бағасы 700 000 бушельді көрсеткен. Азамат соғысынан кейін дреджтер заңдастырылды, және сол жылы жиын 5 миллион бушельге дейін өсті. 1875 жылға қарай шығанақтан 17 миллион бушель жиналды. Острақтарды жинау 1880 жылдары шарына жетті, жыл сайын шығанақтан 20 миллион бушель жиналды. Жылдық аулау көлемі айтарлықтай төмендеді. Мэриленд штатында 2006–2007 жылдары 165 059 бушель (шамамен 7600 м³) острақ ауланды. АҚШ-тың Шығыс жағалауының басқа аймақтарында да сәтті острақ шаруашылықтары бар, оның ішінде ең танымалдары – Кейп-Кодтағы Котуит, Мартаның жүзімдігі және Уэлфлит, Массачусетс штаты.
BP Deepwater Horizon мұнайдың төгілуінің әсері
C. virginica устрицелерінің жиналынатын мөлшері – 0,7 кг, ол температураға, судың тұздылығына және тамақ көзіне байланысты 12 айдан 36 айға дейін созылуы мүмкін. Тұздылық – бұл устрице шашырауына әсер ететін өте маңызды климаттық фактор. Устрицелер 10-дан 30 п.п. дейінгі тұздылықта жақсы өседі; 15-тен 18 п.п. дейінгі диапазон оңтайлы деп саналады. 2010 жылы «Дипвотер Хоризонт» мұнай апаттығының салдарынан 665 миль жағалау зардап шекті. Мұнайдың таралуын тоқтату және устрице аулаушыларды қорғау үшін Луизиана билігі аймақтың каналдары арқылы тұщы су ағынын әдеттегіден үш есеге арттыру туралы бұрын-соңды болмаған шешім қабылдады. Бұл устрицелердің дисперсанттағы уларға байланысты өлтірілуі мүмкін деген үлкен алаңдаушылық тудырады.
Аурулар
"Дермо" (Perkinsus marinus) – протозоялық паразит тудыратын устрицалардың теңіз ауруы. Бұл устрицалардың кең таралған патогені, устрица популяциясында кең ауқымды өлімге алып келеді және устрица өнеркәсібіне елеулі экономикалық қауіп төндіреді. Көп ядролы шар X (MSX) (Haplosporidium nelsoni) – тағы бір протозоя, алғаш рет 1957 жылы Атлант мұхитының орталық жағалауында сипатталған. Аурудан өлім көрсеткіші 2-3 жыл ішінде устрица популяциясының 90%-дан 95%-ына жетеді. MSX жұққан устрицалардың тамақтану қарқынын баяулатады, нәтижесінде сақталған көмірсулардың мөлшері азаяды, бұл шаруалық маусымда қалыпты гаметогенезді тежейді, одан әрі өнімділік төмендейді.
Тану
Шығыс острицы Коннектикут штатының теңіз өнімдерінің бірі, оның қабығы Вирджиния және Миссисипи штаттарының мемлекеттік қабығы, ал кабошон түріндегі қабығы Луизиана штатының мемлекеттік әшекей тасы болып табылады.
Басқа дереккөздер
Крассостреа виргиниканы кім өлтірді? Chesapeake Bay ұлуларының құлдырауы мен қайта өркендеуі (2011), Мэриленд теңіз грант колледжі (60 минуттық фильм).
Гальцофф, Пол Саймон. Американдық ұлу: Crassostrea Virginica Gmelin. АҚШ Үкіметтік баспаханасы, 1964.
Galtsoff, Paul Simon. The American Oyster: Crassostrea Virginica Gmelin. US Government Printing Office, 1964.