Кіріспе

Электрондық күшейткіш, схема компоненті

Электроникада буферлік күшейткіш – бірлік күшейту коэффициентіне ие күшейткіш, ол бір схемадан екінші схемаға сигналды көшіреді, сонымен бірге электрлік кедергісін өзгертіп, осылайша оңтайлырақ көзді қамтамасыз етеді (кернеу буфері үшін төменгі шығыс кедергісімен немесе ток буфері үшін жоғары шығыс кедергісімен). Бұл бірінші схемадағы сигнал көзін екінші схеманың электрлік жүктемесінен келетін токтардың әсерінен қорғайды, және жағдай түсініксіз болмаса, оны жай ғана буфер немесе ізбасар деп атауға болады.

Кернеу буфері

Кернеу буфері күшейткіші бірінші тізбектен жоғары шығыс кедергісі бар кернеу сигналын екінші тізбек үшін төмен кедергісі бар бірдей кернеуге түрлендіру үшін қолданылады. Аралық буферлік күшейткіш екінші тізбектің бірінші тізбекті қабылдамайтын жүктемеге салуының және оның қажетті жұмысына бөгет жасауының алдын алады, себебі кернеу буфері болмаса, екінші тізбектің кернеуіне бірінші тізбектің шығыс кедергісі әсер етеді (өйткені ол екінші тізбектің кіріс кедергісінен үлкен). Идеалды кернеу буферінде (1-суреттің жоғарғы бөлігінде) кіріс кедергісі шексіз, ал шығыс кедергісі нөлге тең. Идеалды буфердің басқа қасиеттері: сигнал амплитудасына қарамастан, толық сызықтылық; және кіріс сигналының жылдамдығына қарамастан, дереу шығыс реакциясы. Егер кернеу өзгеріссіз берілсе (кернеудің күшейту коэффициенті Av 1-ге тең), күшейткіш бірлік күшейту буфері болып табылады; сондай-ақ кернеуді қайталайтын құрылғы деп те аталады, өйткені шығыс кернеуі кіріс кернеуін қадағалайды немесе одан өзгешеленбейді. Кернеу буфері күшейткішінің кернеуді күшейту коэффициенті бірлікке (шамамен) тең болуы мүмкін, бірақ ол әдетте айтарлықтай тоқ күшейту коэффициентін және осылайша қуат күшейту коэффициентін қамтамасыз етеді. Дегенмен, кернеуді күшейтуді білдіретін 1 (немесе эквивалентті 0 дБ) күшейту коэффициентіне ие екенін айту қалыпты жағдай. Мысалы, резисторлық жүктеме RL-ді қозғалтатын Тевенин көзін (көтеріліс VA, тізбекті кедергі RA) қарастырайық. Кернеуді бөлу (оны «жүктемелеу» деп те атайды) салдарынан жүктемедегі кернеу тек болады. Алайда, егер Тевенин көзі 1-суретте көрсетілгендей бірлік күшейту буферін басқаратын болса (жоғарғы бөлігінде, бірлік күшейтумен), күшейткіш кірісіне берілетін кернеу VA болады, ал кернеуді бөлу болмайды, өйткені күшейткіштің кіріс кедергісі шексіз. Шығыста тәуелді кернеу көзі жүктемеге Av VA = VA кернеуін береді, тағы да кернеуді бөлусіз, өйткені буфердің шығыс кедергісі нөлге тең. Біріктірілген бастапқы Тевенин көзі мен буфердің Тевенин эквиваленттік тізбегі – нөлдік Тевенин кедергісі бар идеалды кернеу көзі VA.

Ағымдағы буфер

Көбінесе ток буферлік күшейткіш бірінші тізбектен төмен шығыс кедергісі бар ток сигналын екінші тізбек үшін жоғары кедергісі бар бірдей токқа түрлендіру үшін қолданылады. Аралықтағы буферлік күшейткіш екінші тізбектің бірінші тізбектің тогын қабылдамайтындай етіп жүктеуіне және оның қажетті жұмысына бөгет қоюына жол бермейді. Идеал ток буферінде (1-суреттің төменгі бөлігінде) шығыс кедергісі шексіз (идеал ток көзі) және кіріс кедергісі нөлге тең (қысқа тұйықталу). Сонымен қатар, идеал буфердің басқа да қасиеттері бар: сигнал амплитудасына қарамастан, толық сызықтылық; және кіріс сигналының жылдамдығына қарамастан, дереу шығыс реакциясы. Ток буфері үшін, егер ток өзгеріссіз берілсе (ток күшейтуі βi 1-ге тең), күшейткіш қайтадан бірлік күшейту буфері болады; бұл жолы ток ізбасары деп аталады, себебі шығыс тогы кіріс тогын қадағалайды немесе одан өтеді. Мысалы, Norton көзін (ток IA, параллель кедергі RA) қарастырайық, ол кедергілік жүктеме RL-ді басқарады. Ток бөлінудің (немесе "жүктелудің") салдарынан жүктемеге жеткізілетін ток тек құрайды. Дегенмен, егер Norton көзі 1-суреттегідей бірлік күшейту буферін басқарса (төменгі бөлігінде, бірлік күшейтумен), күшейткішке кіретін ток IA болады, себебі күшейткіштің кіріс кедергісі нөлге тең. Шығыста тәуелді ток көзі βi IA = IA тогын жүктемеге береді, тағы да ток бөлінбейді, себебі буфердің шығыс кедергісі шексіз. Біріктірілген бастапқы Norton көзі мен буфердің Norton эквиваленттік тізбегі – шексіз Norton кедергісі бар идеал IA ток көзі.

Op-amp-ті іске асыру

Бірлік күшейткіш буферін операциялық күшейткішке толық сериялы теріс кері байланыс қолдану арқылы құрастыруға болады (сурет 2), оның шығысын инверттеуші кірісіне қосу және сигнал көзін инверттемейтін кірісіне қосу арқылы (сурет 3). Мұндағы бірлік күшейту кернеудің бірге тең болуын білдіреді (яғни 0 дБ), бірақ ток күшейтудің маңызды болуы күтіледі. Бұл конфигурацияда барлық шығыс кернеуі (β = 1 суретте 2) инверттеуші кіріске кері беріледі. Инверттемейтін кіріс кернеуі мен инверттеуші кіріс кернеуі арасындағы айырмашылық операциялық күшейткішпен күшейтіледі. Бұл қосылым операциялық күшейткішті шығыс кернеуін кіріс кернеуіне тең етіп реттеуге мәжбүр етеді (Vout, Vin-ді қайталайды, сондықтан тізбек операциялық күшейткіштің кернеуін қайталайтын құрылғысы деп аталады). Бұл тізбектің кедерісі кернеудің өзгеруінен емес, операциялық күшейткіштің кіріс және шығыс кедерісінен туындайды. Операциялық күшейткіштің кіріс кедерісі өте жоғары (1 МΩ-тан 10 ТΩ-ға дейін), яғни операциялық күшейткіштің кірісі көзді жүктемейді және одан тек минималды ток алады. Операциялық күшейткіштің шығыс кедерісі өте төмен болғандықтан, ол жүктемені идеалды кернеу көзі ретінде басқарады. Сондықтан буферге және одан жасалған қосылыстар көпірлі қосылыстар болып табылады, олар көздегі қуат тұтынуын, артық жүктемеден, қиылысудан және басқа электромагниттік кедергілерден туындайтын бұрмалауды азайтады.

Қарапайым транзисторлар схемалары

Басқа бірлікпен күшейту буферлік күшейткіштерге ортақ коллектор конфигурациясындағы биполярлы тоқ транзисторы (эмиттерлік кернеу негіздік кернеуді ұстанатындықтан, немесе кернеуді ұстанатын, себебі шығыс кернеу кіріс кернеуін ұстанады) жатады; ортақ дренаж конфигурациясындағы өріс эффекті транзисторы (шығыс кернеуі қақпа кернеуін ұстанатындықтан, немесе кернеуді ұстанатын, шығыс кернеуі кіріс кернеуін ұстанатындықтан, көз кернеуін ұстанатын) немесе вакуумдық құбырларды (катодтық ұштастырғыш) немесе басқа белсенді құрылғыларды пайдаланатын ұқсас конфигурациялар жатады. Мұндай күшейткіштердің барлығы бірлікке қарағанда сәл аз күшейтуге ие (бірақ жоғалту аз және маңызды емес болуы мүмкін) және тұрақты токқа (DC) қате теңдеуді қосады. Бұл схемаларда тек бір транзистор белсенді құрылғы ретінде көрсетілген (бірақ бұл схемаларға ток көзі үшін де транзисторлар қажет болуы мүмкін).

MOSFET кернеуді бақылаушыны қолдану арқылы импедансты трансформациялау

5-суреттегі кіші сигнал схемасын қолданып, схемаға қарағандағы импеданс енді RL емес, төмен жиіліктерде шексіз болады, себебі MOSFET ток тартпайды. Жиілік артқан сайын транзисторлардың паразиттік сыйымдылықтары әсер ете бастайды және түрлендірілген кіріс импедансы жиілікпен бірге төмендейді.

Бір транзисторлы күшейткіштердің диаграммасы

Бір транзисторлы күшейткіштің кейбір конфигурациялары драйверді жүктемеден оқшаулау үшін буфер ретінде қолданылуы мүмкін. Көптеген цифрлық қолданыстар үшін NMOS кернеуді қайталайтын схема (жалпы ағын) артықшылықты конфигурация болып табылады. Бұл күшейткіштердің кіріс кедергісі жоғары, яғни цифрлық жүйеге үлкен ток берудің қажеті жоқ. Күшейткіш түрі MOSFET (NMOS) BJT (npn) Ескертулер Ортақ қақпа / база Әдетте ток буферлеу үшін қолданылады. Ортақ ағын / коллектор Кернеудің күшейтілуі бірлікке жақын, кернеу буферлеу үшін қолданылады.

Логикалық буферді күшейткіштер

Сызықтық емес буферлік күшейткіш кейде жоғары ток қажет болатын цифрлық тізбектерде қолданылады, мысалы, қолданылатын логикалық отбасының қалыпты тарату мүмкіндігінен артық шлюздерді басқару үшін, немесе дисплейлерді, ұзын сымдарды, немесе басқа қиын жүктемелерді басқару үшін. Бір корпусқа бірнеше дискретті буферлік күшейткіштер орналастырылуы мүмкін. Мысалы, алтылық буфер – бұл 6 буферлік күшейткішті қамтитын бір корпус, ал сегіздік буфер – бұл 8 буферлік күшейткішті қамтитын бір корпус. Инверттеуші буфер және инверттемейтін буфер терминдері тиісінше жоғары токқа қабілетті бір кіретін NOR немесе OR шлюздерімен сәйкес келеді.

Дауыс беруші матрицасының күшейткіштері

Рок-концерттерде қолданылатын сияқты үлкен динамик жүйелерін қозғау үшін қолданылатын күшейткіштердің көпшілігі, динамиктер параллель қосылған төмен кедергілі динамик жүйелеріне жоғары ток бере алатын 26-36 дБ кернеу күшейтуге ие күшейткіштер болып табылады.

Қозғалтқышты күзетшілер

Жетекші қорғағыш, өте жоғары кедергілі сигнал желісін қорғау үшін кернеу буферін қолданады, бұл желіні сол желіге тең кернеумен басқарылатын қалқанмен қоршайды. Буфердің кернеуінің жоғары дәлмелігі қалқанның жоғары кедергілі желіге маңызды токтарды өткізбеуін қамтамасыз етеді, ал қалқанның төмен кедергісі сигнал желісіне әсер ете алатын кез келген шашыраған токтарды сіңіре алады.

Қазіргі буфер үлгілері

Қарапайым бірлік күшейту коэффициентіне ие буферлік күшейткіштерге ортақ базалық схемадағы биполярлы транзистор немесе ортақ шлюз схемасындағы МОП-транзистор (шығыс тогы кіріс тогын қайталағандықтан ток көшбасшысы деп аталады) жатады. Ток буферлік күшейткіштің ток күшейту коэффициенті (шамамен) бірлікке тең.

Қарапайым транзисторлар схемалары

6-суретте ток көзімен (DC эмитер тогы IE деп белгіленеді) тұрақты токпен жабдықталған және екінші DC ток көзін белсенді жүктеме ретінде (DC коллектор тогы IC деп белгіленеді) басқаратын биполярлы ток буфері көрсетілген. Кезектес кіріс сигнал тогы iin, транзистордың эмитерлік түйініне Norton кедергісі RS бар кезектес Norton ток көзі арқылы беріледі. Кезектес шығыс тогы iout, буфер арқылы үлкен байланыстыру конденсаторы арқылы RL жүктемесіне жеткізіледі. Бұл байланыстыру конденсаторы, қызығушылық тудыратын жиіліктерде қысқа тұйықталғанға тең болу үшін жеткілікті үлкен. Транзистордың шығыс кедергісі схеманың кіріс және шығыс жақтарын байланыстыратындықтан, шығыстан кіріске кері кернеудің кері байланысы (өте аз) болады, сондықтан бұл схема бір жақты емес. Сонымен қатар, осы себепті кіріс кедергісі шығыс жүктеме кедергісіне (сәл) тәуелді, ал шығыс кедергісі кіріс драйвер кедергісіне айтарлықтай тәуелді. Толығырақ ақпарат алу үшін жалпы базалық күшейткіш туралы мақалаға қараңыз.