Кіріспе

Индиана штатының заң шығарушы органы – Индиана штатының Бас Ассамблеясы. Бұл АҚШ-тың Индиана штатының заң шығарушы органы болып табылады. Бас Ассамблея – төменгі палатасы Индиана Өкілдер Палатасы және жоғарғы палатасы Индиана Сенатынан тұратын екіпалаталы заң шығарушы орган. Бас Ассамблея жыл сайын Индианаполистегі Индиана Штаттық үйінде отырыс өткізеді. Бас Ассамблея мүшелері он жыл сайын қайта қаралатын округтерден сайланады. Өкілдер екі жылдық мерзімге, ал сенаторлар төрт жылдық мерзімге сайланады. Екі палата да заң жобаларын әзірлей алады, бірақ заң жобалары губернаторға ұсынылып, заңға айналу үшін екі палатаның да бекітілуі қажет. 2023 жылғы мәліметтер бойынша, Республикалық партия Бас Ассамблеяның екі палатасында да үстемдік құрып отыр. Сенатта республикашылдар демократтардан 39-10 есе көп, ал Өкілдер палатасында 70-30 есе көп.

Құрылымы

Индиананың Бас Ассамблеясы екі палатадан тұрады: Өкілдер палатасы және Сенат. Индианада жыл бойы үздіксіз жұмыс істемейтін, жартылай штатты заң шығарушы орган бар. Бас Ассамблея қаңтар айының бірінші дүйсенбісінен кейінгі бірінші сейсенбіде жиналады. Жылдардың тақ сандары заң шығарушы орган 61 күн (міндетті түрде қатарынан емес) жұмыс істейді және 30 сәуірге дейін жабылуы керек. Жылдардың жұп сандары заң шығарушы орган 30 күн (міндетті түрде қатарынан емес) жұмыс істейді және 15 наурызға дейін жабылуы керек. Бас Ассамблея екі палатада да жабылуға бекіткен қаулысыз үш күннен артық үзіліс жасай алмайды. Егер заң шығарушылар кезекті сессиялардың белгіленген уақытында қажетті жұмысты аяқтамаса, губернатор Бас Ассамблеяны кезектен тыс сессияға шақыруға құқылы. Сайлау округтері АҚШ Жоғарғы Сотының Рейнольдс пен Симс ісі бойынша шешіміне сәйкес құрылады. Индиана Сенаты мен Өкілдер палатасының әрқайсысында мемлекеттің белгілі бір салаларын бақылауға жауапты бірнеше комитеттер бар. Комитеттердің мүшелерінің саны үштен он бірге дейін өзгереді. Комитеттерге көпшілік партияның тәжірибелі мүшелері төрағалық етеді. Сенаторлар мен өкілдер бірнеше комитетке мүше болып қатыса алады. Заң жобаларының көпшілігі сол заң жобасының әсер ететін саласына жауапты комитеттерде басталады. Комитет мақұлдағаннан кейін заң жобасы жалпы мәжілісте талқылауға және дауыс беруге енгізіледі. Көбінесе кездеспесе де, заң жобалары комитеттерден өтпей-ақ, толық палатада дауысқа берілуі мүмкін. Индиана заң шығарушыларының базалық жылдық жалақысы 22 616 доллар, сонымен қатар сессия кезінде немесе комитет отырысында әр күніне 155 доллар, ал шығындарға әр екінші күні 62 доллар төленеді.

Шарттар мен біліктілік

Индиана Конституциясының 4-бабы, 7-бөлімі сенатор немесе өкіл болу үшін қажетті талаптарды белгілейді. Үміткер өтінім бергенге дейін кемінде екі жыл АҚШ азаматы болуы керек және ол өкілдік етуге тырысатын округте бір жылдан кем емес тұруы керек. Сенаторлар кез келген лауазымға кіріскенде жиырма бес жасқа толуы керек, ал өкілдер жиырма бір жасқа толуы керек. Үміткер өзінің өкілеттік мерзімінде штаттың немесе федералдық үкіметтің басқа да лауазымдарын атқара алмайды. Үміткер сондай-ақ өкілдік етуге тырысатын округте тіркелген сайлаушы болуы керек. Штат Конституциясының 4-бабы, 3-бөлімі Бас Ассамблеяның мөлшері мен құрамына қатысты бірнеше шектеулер қояды. Сенаттың құрамында елудан аспайтын мүше болуы мүмкін, ал сенаторлардың өкілеттік мерзімі төрт жылды құрайды. Өкілдер палатасы жүзден аспайтын мүшелерден тұруы мүмкін, ал өкілдердің өкілеттік мерзімі екі жылды құрайды. Штат сенаторының немесе өкілінің өкілеттік мерзіміне ешқандай шектеу қойылмаған. Көпшілік дауыспен қабылданған заңдар губернатордың қол қоюынсыз автоматты түрде заңға айналады. Заң жобасы заңға айналғаннан кейін, оның конституцияға қайшы екендігіне мемлекеттік соттарда дау шаруасы қозғалуы мүмкін, бұл заңды күштен шығаруға әкеледі. Бас Ассамблея бұл жағдайда штат Конституциясына түзетулер енгізу арқылы сот шешімімен келіспеуге және заңды қайта жаңартуға құқылы. Бас Ассамблея қабылдаған әрбір заң штаттың барлық аумағында біркелкі қолданылуы тиіс; Бас Ассамблеяның тек белгілі бір қауымды ғана бағытталған заң шығаруға құқығы жоқ.

Индиана Сенаты

Индиана Сенаты төрт жылдық мерзімге сайланатын 50 мүшеден тұрады. Индиананың вице-губернаторы Сюзанна Крауч Сенат отырыс кезінде төрағалық етеді және дауыс тең түскен жағдайда шешуші дауыс береді. Сенаттың уақытша төрағасы – Мартинсвилл қаласынан сайланған сенатор Родрик Д. Брей. 2019–2020 жылдарғы Сенатта республикашылдардың үлкен басымдылығы бар, олар 50 орынның 40-ын иеленеді. Сенат кеңселерi Индиана штатының ғимаратының екінші қабатының батыс жағында, ал Сенат отырыс залы үшінші қабаттың батыс жағында орналасқан. Лауазым Аты-жөні Партиясы Президент/Вице-губернатор Сюзанна Крауч Республикалық Сенаттың уақытша төрағасы Родрик Брей Демократтардың азшылық саясатының жетекшісі Лонни Рэндольф 2015 жылы Өкілдер палатасында республикашылдардың көпшілігі 70 орынды құрады, ал демократтар 30 орынға ие болды. Палата кеңселерi Индиана штатының ғимаратының екінші қабатының шығыс жағында, ал палата отырыс залы үшінші қабатта орналасқан. Республикалық азшылық көшбасшысы Фил Джакуинта Демократ.

1816 жылғы Конституция

Индиана штатының алғашқы конституциясы 1816 жылдың 10 маусымында ратификацияланды, ал сол жылдың 5 тамызында бірінші Бас Ассамблея сайланды. Олар Корридон қаласындағы бастапқы үш бөлмелі штаттық үйde жиналды. Ассамблеяның құрамына он сенатор және жиырма тоғыз өкіл кірді, олардың он алтауы Индиана штатының конституциясына қол қойған. Содан бастап Бас Ассамблея қазіргі институтқа айнала бастады. Бастапқы конституцияда өкілдер бір жыл, ал сенаторлар үш жыл мерзімге сайланатындығы, сондай-ақ желтоқсаннан наурызға дейін жыл сайынғы отырыс өткізілуі көзделген. 1830 жылдары вигтер демократиялық-республикалықтардан ұлттық саясатқа наразылық білдіріп бөлінді. Осы онжылдықта вигтер Бас Ассамблеяда үстемдік құрды. 1843 жылы ескі құлдық партиясының қалдықтары Демократиялық партияға бірігіп, билікке келді. Вигтер көпшілігін қайта қалпына келтіре алмады, ал демократтар Американ азамат соғысының ортасына дейін билікті сақтап тұрды. 1836 жылы Бас Ассамблея «Мамонт ішкі жақсарту» заңын қабылдады және штаттың инфрақұрылымын жаңғырту жоспарларын іске қосты. Солтүстік және орталық Индиананың шөлейт жерлері Бас Ассамблея жолдар, каналдар, теміржолдар және көптеген басқа инфрақұрылымдық жобаларды мақұлдаған сайын біртіндеп дамыды. Бұл 1830 жылдардың соңында штатты банкротқа жақын әкелді, бірақ 1841 жылы Бас Ассамблея сәтсіз каналдарды және олардың қарыздарының жартысын жеке компанияларға бергенде, одан құтылды. Жобалардың сәтсіздігі вигтердің билікті жоғалтуының басты себебі болды. Штат конституциясы 1840 жылдардың басынан бастап көптеген мемлекеттік лауазымдарды тағайындау арқылы толтыруға рұқсат бергендігі үшін сынға ұшырады. Мұндай тағайындау әдісінің мәселесі штаттың саяси партиялары пайда болғанға дейін айқын болмады. Билікке келген партия үкіметті өз мүшелерімен толтыра алатындықтан, оппозицияның билікті қайтаруы қиын болды. Тағы бір мәселе – көптеген ұсақ-түйек мәселелерді шешуге басқа органдарға өкілеттік берілмегендігі. Мысалы, ер адам әйелінен ажырасуға ниеттенсе, ол заңды түрде қайтадан үйлену үшін ажырасу туралы заң жобасы Бас Ассамблеядан бекітілуі керек болды.

1851 жылғы Конституция

1851 жылы жаңа мемлекеттік конституция жасалып, бекітілді. Конституцияның жаңа тармақтарында өкілдердің мерзімі екі жылға, ал сенаторлардың мерзімі төрт жылға ұзартылды. Бұрын тағайындалған көптеген лауазымдар да халық сайлауына ашық болды. Жаңа конституция көптеген шағын міндеттерді жаңадан құрылған сайланған лауазымдарға жүктеді. Жұмыс жүктемесі айтарлықтай азайғандықтан, Бас Ассамблея жыл сайын емес, екі жылда бір рет сессия өткізе бастады. Жаңа конституция Бас Ассамблеяның жергілікті заңдар шығару өкілеттігіне де жаңа шектеулер қойды, себебі Бас Ассамблея бір қала немесе округке ғана қатысты мемлекеттік деңгейдегі заңдарды жасаумен танымал болған. Жаңа конституция демократиялық көпшіліктің бірте-бірте ыдырауына әкелді. 1854 жылы Республикалық партия құрылды және көптеген бұрынғы вигтер оған қосылды. Сол жылы Бас Ассамблея екі лагерьге бөлініп, ешбір партия көпшілік орынға ие бола алмады. Демократтар ең көп мандатты алды, бірақ вигтер мен республикашылар бірігіп көпшілікті құрып, ассамблеяны бақылады. Соның салдарынан көптеген мәселелер бойынша келіспеушілік туды, өйткені республикашылар мен вигтер көптеген маңызды мәселелерде келісе алмады. 1858 жылы вигтер толығымен әлсіреп, республикашылар ең ірі партия болу үшін жеткілікті мандат алды, бірақ өздері жеке көпшілікті құруға жеткіліксіз болды. Сол жылы губернатор Эшбел П. Уиллард Бас Ассамблеяның алғашқы төтенше сессиясын шақырды, себебі олар қаржылай қаражатты мақұлдай алмады. 1860 жылғы сайлауда демократтар қанағаттанбаған вигтердің дауыстарын алып, аздап көпшілікті қайта иеленді. 1860-жылдар мен Американ Азамат соғысы кезеңінде заң шығарушы орган қызу пікірталас алаңына айналды. Соғыс басталғанда Бас Ассамблеяның басым бөлігін оңтүстікке жақын демократтар бақылады. Губернатор Оливер Мортон мен республикалық оппозиция 1862 және 1863 жылдары Бас Ассамблеяның отырысын өткізбеуге қол жеткізді, олардың қатысуын қамтамасыз етуден бас тартты. 1921 жылы Джулия Нельсон Индиана штатының Бас Ассамблеясына сайланған алғашқы әйел болды. 1925 жылы Ку-клукс-кланның Индианадағы филиалы Бас Ассамблеяның жартысынан астам мандатын иеленгені анықталғанда, дау туды. Сессия кезінде Ұлы Дракон Д. Стивенсон "Мен Индианадағы заңмын" деп мақтанды. Келесі екі жыл ішінде федералды үкімет араласып, Стивенсон кісі өлтіргені үшін сотталды. Губернатор оны кешіруден бас тартқаннан кейін, Стивенсон өзінің серіктестерін айыптады, нәтижесінде көптеген мемлекеттік қызметкерлер түрлі қылмыстарға қатысты айыпталып, Кланның ықпалы әлсіреді. 1930-жылдары Бас Ассамблея Ұлы депрессиядан зардап шеккен жандарға көмек көрсету үшін мемлекеттің алғашқы әлеуметтік қамтамасыз ету бағдарламаларын құрды. Бас Ассамблея 1939 жылы елдегі алғашқы мас күйінде көлік құралын басқару заңдарын қабылдады, қандағы алкогольдің шекті деңгейін 0,15% деп белгіледі. 1940-жылдары алғашқы афроамерикандық Индиана Сенатына сайланды және 1949 жылы мемлекеттік мектептерде тегіс білім беруді қамтамасыз ететін заң қабылданды.