Кіріспе

Канадалық хоккейші және бейсбол төрешісі Дуглас Норман Харви (19 желтоқсан 1924 – 26 желтоқсан 1989) – канадалық кәсіби хоккейші. Ұлттық хоккей лигасының (НХЛ) тарихындағы ең үздік қорғаушылардың бірі саналатын Харви 1973 жылы Хоккей даңқ залына енгізілді және 2017 жылы тарихтағы ең ұлы 100 хоккейшінің қатарына қосылды. Жекелей, ол жеті рет Джеймс Норрис мемориалдық жүлдесін – үздік қорғаушы ретінде жеңіп алды, ал маусым соңында 10 рет НХЛ All-Star командасының бірінші құрамына іліккен. Ол 1947 жылдан 1964 жылға дейін, содан кейін 1966 жылдан 1969 жылға дейін ойнады. Монреаль Канадиендерімен ойнағандығымен әйгілі Харви, сонымен қатар Нью-Йорк Рейнджерс, Детройт Ред Уингс және Сент-Луис Блюз командаларында, одан бөлек, кіші лигалардағы бірнеше командада өнер көрсетті. Бір маусымға Рейнджерстің ойыншы-жаттықтырушысы болды, ал кіші лигадағы Канзас-Сити Блюз командасында ұқсас қызмет атқарды. Ол сондай-ақ жаттықтырушы болып жұмыс істеді. Монреальде туып өскен Харви жергілікті командалар үшін жасөсперімдер хоккейі ойнады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Канада Корольдік теңіз флотына қабылданып, көп бөлігін теңіз хоккей командасымен өткізгенімен, ол сонымен қатар сауда кемелерін қорғауда да белсенді қызмет етті. Ұсыныс білдіретін спортшы Харви сол кезде канадалық футбол және бейсболмен де айналысты, бірақ екі спорттан да бас тартып, хоккейге толыққанды көңіл бөлді. 1947 жылы Канадиендермен келісімшартқа отырды, бірақ бастапқыда оның ойын стилі сынға ұшырады. Бірнеше жылдан кейін Харви өзінің қабілеттерін көрсетіп, НХЛ-дегі ең үздік қорғаушылардың бірі ретінде танылды. Команданың көшбасшысы ретінде 1960 жылы команда капитаны болып сайланды, алайда жеке дауларға байланысты Канадиендер басшылығымен келіспеушілік туды, бұл оның жасымен қосылып, 1961 жылы Нью-Йоркке ауысуына себеп болды. Харви екі жыл Рейнджерс сапында ойнады, бірақ команда оның тиімділігі төмендегенін сезіп, оны кіші лигаға жіберіп, 1963 жылы босатты. Харви келесі бес жылды кіші лигада өткізіп, 1968 жылғы плей-офф кезінде "Блюз" клубына қосылғанға дейін қысқа ғана уақыт "Детройт" клубында ойнады. Ол 1969 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін "Блюз" командасында НХЛ-де бір жыл ойнады. Ойыншылық карьерасын аяқтағаннан кейін Харви бірнеше жыл жаттықтырушы және скаут ретінде жұмыс істеді, бірақ карьерасының соңғы кезеңдерінде пайда болған алкогольге тәуелділік оны ұзақ қызмет етуден алды. Өлімінен бірнеше жыл бұрын Канадиендермен татуласып, 2-нөміріндегі жейдесі зейнеткерлікке жіберілді және команданың жартылай уақыт скауты болды. "Канадиендер" сапында Харви алты рет Стэнли кубогын жеңіп алды және тағы бес рет Стэнли кубогының финалына өтті.

Ерте өмір

Харви 1924 жылғы 19 желтоқсанда Монреаль қаласында Альфред пен Марта Харвидің екінші баласы ретінде дүниеге келді. Альфред 1896 жылы Ұлыбританияның Хаммерсмит қаласында туған, ал 1905 жылы ата-анасымен бірге Канадаға көшіп келді. Марта болса Уэльске иммигранттардың отбасында Пенсильванияда дүниеге келді. Отбасы Монреальдің ағылшын тілді жұмысшы табының Notre Dame de Grâce (NDG) ауданында тұрды, онда Альфред N. C. Polson қоймасында жұмыс істеді. Харви Альфред Кенже (Альф) туғаннан кейін, Говард пен Мэриден бұрын дүниеге келді. Спорттан басқа ол газет тасыды, клиенттерінің бірі болашақ «Канадиенс» командасының ойыншысы Билл Дурнан болды. Ол алғаш рет канадалық футболда өзінің спорттық қабілеттерін көрсетті, ал 1939 жылы Вест-Хилл орта мектебіне түскенде, сол жердегі командаға қосылып, шабуыл мен қорғаныс позицияларында ойнады. Ол сондай-ақ Вест-Хилл хоккей командасының құрамында болды, және хоккейші ретінде алғашқы дағдыларын осы жерде көрсетті. Харви кішкентай кезінен хоккей ойнаған, бірақ 13 жасқа келгенде ғана ұйымдастырылған лигаға қосылды, оны Альф шақырды. Алғашқыда бойының кішкентай болуына байланысты қақпашы болып ойнады, бірақ көп ұзамай орталыққа ауысты. Кейін ғана қорғанысқа көшті. Харви орта мектепті бітіріп жатқанда Екінші дүниежүзілік соғыс жүріп жатты, 1942 жылы, 18 жасқа толуына бір ай қалғанда Альфтің кеңесімен Канада Корольдік теңіз-күшінде қызметке түсті. Харвиді талантты хоккейші ретінде мойындағандықтан, оны бастапқыда теңіз-күшіндегі хоккей командасына тағайындады, ол халықтың көтеріңкі рухын қолдау үшін пайдаланылды. Алайда Харви соғыста адал қызмет етуді қалағандықтан, белсенді қызметке ауысуды сұрады, бірақ бұл мәселе 1944 жылға дейін шешілмеді. 1944 жылдың көктемінде Харви қорғанысқа арналған сауда кемесіне тағайындалды; бұл да Альфтің ұсынысы болды, себебі бұл әскери кемедегіден гөрі жеңіл өмір салтын ұсынатын. Харви келесі жылды Атлантика мұхитын жүйелі түрде кесіп өтіп, Еуропа мен Африкаға жөнелтілетін жүкті қорғауға көмектесті. Осы уақыт ішінде оның кемелеріне ешқашан оқ атылмады, және ол кейін қызметін жылы лебізбен есіне алды. Осы кезеңде биограф Уильям Браун Харвидің алкогольге тәуелділігінің басталуын байқады; оның ата-анасы ешқайсысы ішпеді, бұл теңіз қызметімен күрт қайшы болды, бірақ Браун бұл мәселенің Харви үшін өмірінің кейінгі кезеңінде ғана ауыр проблемаға айналғанын мойындайды.

Кіші хоккей лигасы

Харви Оксфорд Паркте (НДГ) кіші лигалық хоккей ойнады, содан кейін кәсіби карьерасын Квебек аға хоккей лигасының «Монреаль Роялз» командасында бастады, онда 1945 жылдан 1947 жылға дейін ойнап, олардың Аллан Кубогын жеңуіне көмектесті. Одан кейін ол Америка хоккей лигасының «Буффало Бисонс» командасында бір маусым ойнады. 1947–1948 жылғы NHL маусымында «Монреаль Канадиенс» командасына өтіп, 1961 жылға дейін осы командада қалды.

Футбол және бейсбол

1940-жылдардың басында Харви регби футболын да ойнады (кейіннен Канада футболы деп аталды). Ол Вест-Хиллде бәсекеге қабілетті ойнай бастады, және ол шабуыл мен қорғанысты бірдей жақсы ойнаса да, қорғаныс жартылай қорғаушы ретінде көбірек танылды. Ол теңіз күшіне қосылғанда да осы спортпен айналысуын жалғастырды, Монреальдегі Сент-Хясинте–Доннакона теңіз күшінің командасы үшін ойнады. 1942 жылы Харви Квебек регби футбол одағының ең құнды ойыншысы деп танылды. Доннакона теңіз күші 1944 жылы Грей кубогын жеңіп, Канада чемпионы атанды, бірақ Харви әрекетке жіберілгендіктен ойында қатыса алмады. Футболда шебер болғанына қарамастан, Харви спортты тастады, себебі сол кезде Канадада футбол тек жартылай кәсіби болса, хоккей толықтай кәсіби еді. 1947 жылы ол Томми Горман басқаратын Оттава Нэшнлз командасына шақырылды (ол жақында Монреаль Канадиендері хоккей командасының бас менеджері лауазымынан кеткен) және C класты Шекара лигасында өнер көрсетті. Шебер допшы Харви 1949 жылы Шекара лигасының жүгірулер, соққылар және орташа көрсеткіш бойынша көшбасшысы болды.

Монреаль канадиандары

Тренер Дик Ирвиннің басшылығымен Харви 1951–52 жылғы НХЛ маусымынан бастап 11 рет All Star командасына шақырылды. Ол 1955 жылы лиганың үздік қорғаушысы ретінде жеті Джеймс Норрис мемориалдық жүлдесінің біріншісін жеңіп алды. Қорғаушының рөліне ұпай жинау кірмейтін дәуірде Харви коньки тебу жылдамдығы мен пасын беру қабілетін пайдаланып, «Канадиенс» командасын жоғары нәтижелі етуге ықпал етті. Ол «Стэнли кубогын» алты рет жеңіп алды, барлығы Монреаль құрамында. Алайда, 1954 жылғы финалда, «Детройт Ред Уингс» командасының ойыншысы Тони Лесвик соққан допты қолғаппен тоқтатуға тырылғанда, Харви өзінің қақпасына гол соғып, кубокты ұтып алу мүмкіндігінен айырылды. НХЛ қақпашысы болудың қысымына шыдамаған Джерри Макнил келесі маусымда хоккейден кетіп қалды. 1955 жылдан 1962 жылға дейін Харви Джеймс Норрис мемориалдық жүлдесін жыл сайын жеңіп алды, тек 1959 жылы ғана оның командаласы Том Джонсон бұл жүлдеге ие болды. 1960–61 маусымы алдында Харви командаластарының дауысымен «Канадиенс» командасының капитаны болып сайланды. Бірақ бұл шешім команда басшылығына ұнамады, олар Харвидің алаңда және одан тыс жердегі әрекеттеріне наразы болды. Харви 1961–62 жылдары тағы да Норрис жүлдесін жеңіп алды, ол «Рейнджерс» командасынан бұл жүлдеге ие болған алғашқы ойыншы болды. Бапкер ретінде ол команданың Монреальде көрген стилінде ойнауын қалады, бұл «Рейнджерс» командасына 1958 жылдан бері алғаш рет плей-оффқа қатысуға көмектесті. Ойыншыларға жақынырақ болуды қалаған Харви, бұл жаттықтырушы ретінде мүмкін емес деп санады, сондықтан 1962–63 маусымында бапкерліктен кетіп, Патрик оған жылына 30 000 доллар жалақы ұсынғанда ғана «Рейнджерс» құрамында қалуға көнді. Бұл сол кезге дейін НХЛ тарихындағы ең жоғары жалақы еді. Харвидің ойыны жоғары деңгейде сақталды: ол 39 ұпаймен НХЛ-дегі барлық қорғаушылардың ішінде көшбасшы болды, бірақ команданың жетістіксіздігі үшін сынға ұшырады. 1963–64 маусымында 14 ойында 2 нәтижелі пас бергеннен кейін Харви жағымсыз назар аударуын жалғастырды және кіші лигаға қайтудың орнына келісімшартынан босатылуын сұрады.

Детройт Ред Уингс және Сент-Луис Блюз

1967 жылдың қаңтар айында Харви Чикагоның "Блэк Хоукс" командасына қарсы екі ойыннан тұратын серияда "Детройт Ред Уингс" командасының құрамына шақырылды. Бірақ, ол "Ред Уингс" басшылығын көңілін қалдырды, себебі шамадан тыс салмақпен келді және екі ойында тиімді ойын танытпады, содан кейін маусымның қалған бөлігіне Питтсбургке қайтарылды. "Хорнетс" командасымен ол AHL чемпионаты – "Калдер Кубогын" жеңіп алды, алайда команда маусым аяқталған соң таратылды, себебі "Питтсбург Пингвинс" 1967-68 жылдары НХЛ-де ойнауға дайындалып жатқан болатын. Харви Нью-Йорктегі алғашқы маусымында ойыншы-жаттықтырушы қызметін атқарды, бірақ бұл екі қызметті бірге үйлестіруге толыққанды дайын болған жоқ.

Ойын-сауық мансабынан кейін

Ойыншылық карьерасын аяқтағаннан кейін Харви жаңа құрылған Квебек жастар хоккей лигасының (QMJHL) «Лaval Saints» командасының бас жаттықтырушысы болды. Бірақ ол командадан кеткенге дейін 16 матчқа жаттықтырып, 4 жеңіс және 12 жеңіліс көрсетті. Ұлттық хоккей лигасының (NHL) «Los Angeles Kings» командасынан көмекші жаттықтырушы қызметі ұсырылып, ол сол командамен маусымды аяқтады. Оған команда құрамында ойнау мүмкіндігі берілді, бірақ ол 45 жасқа толып, бір жылдан астам уақыт ойынға қатыспағандықтан бас тартты. 1973 жылы Харви жаңадан құрылған Әлемдік хоккей лигасының (WHA) «Houston Aeros» командасына көмекші жаттықтырушы және скаут ретінде жұмысқа қабылданды. «Aeros» командасымен ол бұрынғы NHL жұлдызы Горди Хоу мен оның ұлдары Марк пен Мартиді трансферлеуге көмектесті, бұл жаңа лига үшін үлкен жетістік деп есептелді. Хьюстонмен алғашында ішімдікке тимеген Харви, кейіннен тәуелділікке қайта түсіп, 1973–1974 маусымының соңында командадан босатылды.

Отбасы

Харви 1949 жылы 21 мамырда Монреальде Урсула Хардиге үйленді. Олар қашан танысқандары белгісіз, бірақ кем дегенде 1946 жылдан бері бірге болған. Олардың алты баласы болды: Даг кіші, Дарлин, Глен, Нэнси, Дайан және Мария. Харвидің хоккейшілік карьерасы бойы отбасы NDG-де тұрды, бірақ ол «Рейнджерс» командасымен алғашқы маусымында Лонг-Айлендке көшіп, бірнеше айдан кейін Монреальге қайтып келді. 1950 жылы ол ағаларымен бірге салған үйде тұрды. Харви мен Урсула 1980 жылы ажырасты.

Мұз сыртындағы қызмет

Хоккейден басқа Харви бірнеше кәсіптік іс-әрекеттермен айналысты. Өз үйін салғаннан кейін, Харви және оның бауырлары 1953 жылы үй салу бизнесін бастады, содан кейін алюминий терезелер бизнесін де құрды. Осы кезде хоккейдегі мансабымен танымал болған Харви уақытының көп бөлігін клиенттермен келісімдер жасауға жұмсады, ал физикалық жұмысты Альф пен Говардқа тапсырды. Ресторан бизнесі үлкен қаржылық сәтсіздікке ұшырады, оның серігі көп ақшамен қашып кетті, нәтижесінде Харвиге шамамен 65 000 доллар шығын болды, бұл оның екі жылдық жалақысына тең еді. Бұл оның отбасының қаржылық жағдайына да қиын соқты, әсіресе ол кіші лигаларда ойнағанда, NHL-дегідей табыс таппады; бірнеше рет достары Харвинің ипотекасын төлеуге көмектесіп, төлемнен қалуына жол бермеді. 1960 жылдардың ортасынан бастап Харви жас балалар үшін жазғы хоккей мектебін ашты. Ол екі апталық оқу курсын өткізіп, оларға жақсы ойнауға үйретті, сондай-ақ жабдық сатып алып, төлеуге шамасы келмейтін ойыншыларды қамтамасыз етті. 1972 жылы Оттавада Харви рұқсатсыз қаруды жасырғаны үшін ұсталды, ол ұшаққа отыруға тырысқан кезде. Оған 6 айға шартты жаза берілді және қаруы тәркіленді. Харви көп жыл бойы алкоголизммен күресіп, биполярлық бұзылыстан зардап шекті. 1985 жылы оған Монреаль Канадиенс клубынан скаут ретінде жұмыс істеу ұсынылды. Ол 1989 жылдың 26 желтоқсанында, 65 жасқа толып, бір аптадан кейін бауыр циррозынан қайтыс болды және Монреальдегі Нотр-Дам-де-Ньеж зиратына жерленді.

Ойын стилі

Харвидің мансабы басталғанға дейін қорғаушылар шайбаны форвардтарға пастау немесе оны шабуыл аймағына лақтыру қалыпты жағдай еді; мақсаты – оны қорғаныс аймағынан жылдам шығарып, қарсыластың ойын құру мүмкіндігін шектеу болатын. Харви бұл жүйеге қызығушылық танытпады және шайбаны мүмкіндігінше ұзақ уақыт өзінде ұстауды қалаған. Осылайша Харви ойын темпін өзі бақылай алатынын сезінді, ал шайбаны жылдам лақтыру қарсыласына допты беруге алып келетінін ойлады. Одан кейін ол шайбаны командаласына пастайтын, олар шабуыл аймағына жылдам кіріп, гол соғу мүмкіндіктерін жасайтын. Харвидің ойнаған кезінде денелі келбеті осы пікірді күшейте түсті. Бірақ ол не істеп жатқаны байқалғаннан кейін, қабілеті үшін танылды. Шындығында, 1950 жылдардың соңындағы «Канадиенс» командасы көптеген гол соғу мүмкіндіктерімен көзге түсті, бір қуатты шайбадан бірнеше гол соға алатын.

Мұра

Харви ойыншылық карьерасының басында-ақ НХЛ тарихындағы ең үздік қорғаушылардың бірі және жалпы алғандағы ең жақсы ойыншылардың бірі ретінде танылды. Ол жеті рет Норис кубогын жеңіп, Никлас Лидстрёммен бірге Бобби Оррдың сегіз жеңісінен кейін екінші орында тұр. 1972 жылдан бері даңқ залына енуге құқылы болса да, ол 1973 жылы Хоккей даңқы залына қабылданды. Бір жылдық кешігу Харвидің өмір салтымен байланысты болды және оған сайлану үшін өзін өзгертуі сұралыпты. Харви мұны өзіне деген құрметсіздік деп қабылдап, 1973 жылғы қабылдау рәсіміне қатысудан бас тарды және оның орнына балық аулауға кетті. Бас хоккей журналы – The Hockey News 1997 жылы НХЛ-дің барлық уақыттағы ең үздік 100 ойыншысының тізімін жариялады, онда Харви жалпы есепте алтыншы орынды иеленді. 2017 жылы ол НХЛ-дің ең ұлы 100 ойыншысының бірі деп танылды.