Кіріспе

Корольдік әуе күштері станциясы, Жерорта теңізіндегі Кипр аралында.

Корольдік әуе күштері Акротири, көбінесе RAF Акротири деп қысқартылатын (Βασιλική Πολεμική Αεροπορία Ακρωτηρίου; Kraliyet Hava kuvvetleri Ağrotur) – Жерорта теңізіндегі Кипр аралында орналасқан Корольдік әуе күштерінің (RAF) ірі әскери әуе базасы. Ол Акротири мен Декелияны құрайтын екі аймақтың бірі – Батыс егемендік аймағында орналасқан, бұл Ұлыбританияның теңізден тыс аумағы, егемендік аймағы ретінде басқарылады. Станция командирінің екі қызметі бар, ол Акротири немесе Батыс егемендік базасы аймағының командирі болып табылады және сонымен қатар Британдық күштері Кипрдің (BFC) командиріне, ол әкімші де болып табылады, есеп береді.

Тарих

RAF Акротири алғаш рет 1950 жылдардың ортасында аралдың ортасындағы RAF Никосия негізгі базасының жүктемесін жеңілдету үшін салынды.

Суэц дағдарысы

1956 жылдың соңында Ұлыбритания мен Мысыр арасындағы қарым-қатынас өте шиеленісті жағдайға жетті. Суэц дағдарысы Кипрдегі Корольдік әуе күштерінің күшін одан әрі арттырды. Акротири негізінен истребительдер, фотоэскери барлау және жердегі нысандарға шабуыл жасайтын ұшақтарға арналған әуежай болды. Gloster Meteor түнгі истребительдері, English Electric Canberra фотоэскери барлау ұшақтары және de Havilland Venom жер шабуылы машиналарының тұрақты эскадрильялары Мысыр Израильге шабуыл жасаса, әрекетке дайын қосымша Canberra ұшақтарымен күшейтілді.

1960 жылдар

Суэц дағдарысынан кейін әуеайлақтағы өмірдің басты басымдығы EOKA көтерілісіне қарсы күреске және оқу миссияларына ауысты. Мысыр мен Ирактан және Суэц дағдарысынан кейін, Кипрдегі басқару Арабия түбегінде орналасқан бөлімшелерді бақылай алмайтыны анық болды, олардың саны әлі де көп еді. Осының салдарынан, Таяу Шығыс басқаруы екіге бөлінді: Суэцтің шығысы Аденнен, Йеменнен басқарылды, ал қалған бөлігі Кипрден басқарылатын Таяу Шығыс басқаруы деп қайта аталды. 1957 жылдан 1969 жылға дейін "Канберра" (No. 6-шы эскадрилья, No. 32 эскадрилья, No. 73-ші эскадрилья және No. 249 эскадрильясы) Бағдад пактінің, кейіннен Орталық келісім ұйымының (CENTO) құрамында алғашқыда дәстүрлі, ал 1961 жылдың қарашасынан бастап ядролық соққы беру мүмкіндігін қамтамасыз етті. Акротири, Никосиямен бірге, Жерорта теңізінің шығысына британдық әуе күшін, әуе кемелерінен басқа, шығарудың дерлік жалғыз құралы ретінде өте маңызды мәртебеге ие болды. 1960 жылы Кипр тәуелсіздік алды, RAF Никосия және RAF Акротири әуеайлақтары Жақын Шығыс әуе күштері (NEAF) бақылауында қалды. Дегенмен, Никосияда азаматтық авиация қозғалысының артуына байланысты Акротири маңыздырақ болды. 1966 жылдан кейін, кеңістік шектеулеріне байланысты Никосияда RAF бөлімшелерін ұстау мүмкін болмады, ал Акротири аралдағы жалғыз RAF ұшу станциясы болып қалды.

1970 жылдар

1970 жылдың тамызында Орталық барлау агенттігінің (ЦРУ) "G" жасағы Lockheed U-2 барлау ұшақтарымен Египет/Израиль Суэц каналындағы қақтығысты бақылау және атысты тоқтатуды қадағалау үшін әуежайға келді. 1973 жылғы Йом Кипур соғысынан кейін 100-ші стратегиялық барлау қанаты Таяу Шығыстағы атысты тоқтатуды тұрақты түрде бақылауды жүзеге асырды, бұл операция "ОЛИВ ЖЫЛЫМЫ" деп аталды. 1974 жылға дейін RAF Akrotiri құрамында No. 9 және No. 35 эскадрильялары бар, ұшақтардың теңгерімді күші болды, екеуі де "Авро Вулкан" стратегиялық бомбалаушыларын пайдаланды. "Вулкан" бомбалаушылары Суық соғыстың басында қол қойылған үш негізгі антикоммунистік өзара қорғаныс шарттарының бірі – CENTO үшін бомбалау күшін қамтамасыз етті. Алайда, сол жылы гректердің қолдауымен Кипрде төңкеріс жасалып, түрік әскерлері аралға басып кірді. Осыдан кейін Ұлыбритания RAF-тің көп бөлігін Акротириден эвакуациялады, себебі CENTO шартының маңызы жойылды. Екі "Вулкан" эскадрильясы 1975 жылы Ұлыбританиядағы әскери базаларға қайта орналастырылды. Әуежайда қалған – осы күнге дейін станцияға бекітілген ұшу бөлімі; No. 84 эскадрильясы, іздеу-құтқару тікұшақтары. Сонымен қатар, No. 34 эскадрилья RAF полкі қолдау көрсетті. 1976 жылдың қыркүйегінде АҚШ-тың U-2 операциялары 9-шы стратегиялық барлау қанатына (9-шы SRW) қайта тапсырылды, бірақ RAF Акротиридегі U-2 операциясы 1980 жылдың қыркүйегіне дейін Операциялық орын (OLIVE HARVEST) OH деп аталды. Кейін ол 9-шы SRW-ның 3-ші жасағына айналды, бірақ OLIVE HARVEST атауы сақталды. Қазіргі таңда RAF Akrotiri-де екі U-2 ұшағы орналасқан, олар Египет пен Израиль арасындағы атысты тоқтату келісімін қадағалауды жалғастыруда, бірақ АҚШ Орталық командасының аймағындағы қазіргі операциялар қосымша міндеттерді талап етеді. U-2 ұшақтары Орталық команда театрына бара жатқанда немесе Калифорниядағы Beale AFB-ге қайтып келгенде RAF Akrotiri арқылы транзиттен өтеді.

1980 жылдар

Станцияның Таяу Шығысқа салыстырмалы жақындығына байланысты, 1983 жылы Бейрут казармасындағы жарылыстан кейін американдық жарақат алғандарды қабылдау үшін пайдаланылды. 1983 жылдың сәуірінен 1984 жылдың қыркүйегіне дейін, RAF Boeing Chinook тікұшақтары Ливандағы Біріккен Ұлттар Ұйымы күштерін (UNIFIL) қолдау үшін Акротириге жөнелтілді. 1980-жылдардың ортасында АҚШ Ливия басшысы Муаммар әл-Қаддафи Батыс Берлиндегі дискотеканы жаруға қатысқан деген айыппен Ливияға қарсы жауап шабуылына көшті. Бомбалау операциялары Ұлыбританиядан жүргізілгенімен, Акротири төтенше жағдай туғанда қосалқы база ретінде пайдаланылды және кем дегенде бір ұшақ осы мақсатта қолданылды. Бұл британдық базаға қарсы шараларға әкеп соқты.

2000-2010 жылдар

2006 жылдың шілдесінде RAF Акротири 2006 жылғы Ливан соғысы кезінде Ливаннан қызметкерлерді эвакуациялау үшін маңызды транзиттік пункт рөлін атқарды (2006 жылғы Ливан соғысына халықаралық реакциялар және Ливанға арналған Бірлескен жұмыс тобы қараңыз). Акротириде әйгілі нөмірлік станция, Линкольншир браконьерінің негізгі хабар таратушысы орналасқан, бірақ 2008 жылы хабар тарату тоқтатылды. 2011 жылдың наурыз айында станция Ливиядағы НАТО-ның басшылығымен жүргізілген әскери операцияға Ұлыбританияның үлесі болған «Эллами» операциясына қатысқан қолдау ұшақтарының базасы ретінде пайдаланылды. Әуе операцияларын қолдау үшін мұнда жанармай құюшы танкерлер мен логистикалық бөлімшелер орналастырылды. 2013 жылдың тамызында RAF-қа қарасты алты Eurofighter Typhoon ұшағы базаны қорғау үшін Акротириге жөнелтілді, «Британияның мүдделерін қорғау және аймақтағы жағдайдың ушығуы кезінде біздің егемендік базалық аймақтарымызды қорғауды қамтамасыз ету мақсатында». Одан бұрын Акротириге екі RAF TriStar жанармай құю ұшағы мен Sentry AEW1 ұшағы жеткізілген болатын. Станцияда Британдық Кипр күштерінің негізгі ауруханасы – Зевгари мүйісінде орналасқан Принцесса Мэри ауруханасы (TPMH) орналасқан. Бұл аурухана 2012 жылдың қазан айында жабылды, ал базалық медициналық пунктте қарау мүмкін емес жағдайлар Лимассолдағы жеке Игия поликлиникасына жіберіледі. 2014 жылдың тамызында RAF Panavia Tornado истребитель-бомбардировчиктерінің алтысы Ирак пен Сирияда Ислам мемлекетінің (ISIS) күшеуінен кейін Ирак үстінен барлау миссияларын орындау үшін Акротириге жөнелтілді. 2014 жылдың 26 қыркүйегінде Парламент мүшелері RAF-тың Иракта ИМ-ға қарсы әуе шабуылын жүргізуіне қолдау көрсетті, ал 27 қыркүйекте Акротириден лазерлік басқарылатын бомбалар мен зымырандармен жабдықталған алғашқы екі Tornado ұшағы ұшып кетті. 2014 жылдың 30 қыркүйегінде екі британдық Tornado ұшағы ирактық күрд күштердің өтініші бойынша ИД-нің нысанасы болған, ауыр қаруланған жүк көлігін сәтті жойды. Станция 2018 жылы Сирияға қарсы зымыран соққыларын қолдау үшін пайдаланылды. 2019 жылдың маусым айында станция RAF-тың алғашқы F 35 Lightning II операциялық рейсін іске қосты. Ислам мемлекетіне қарсы операцияларға қатысу үшін алты ұшақ жөнелтілді.

2020 жылдар

Ұшу журналдары 2023 жылғы Израиль-ХАМАС соғысы кезінде Ұлыбритания әскери көлік ұшақтарының Акротириден Тель-Авивтің Бен-Гурион әуежайына көптеген рейстер жасағанын көрсетті. Рейстердің себептері белгісіз болды. Парламенттегі әуе базасының операцияларына қатысты сұрақтарға жауап беруге тыйым салынды. 2024 жылғы 12 қаңтарда Акротириде орналасқан төрт «Тайфун» Йемендегі хуситтердің нысаналарын жойды. RAF Акротириден ұшып, Ирак аумағынан өтіп бара жатқан әуе шабуылдаушылары арқылы Иранның Израильге жасаған шабуылы кезінде Израильге көмек көрсеткені хабарланды.

Радар

2007 жылы база ішіне үлкен көкжиектен арғы радиолокациялық антенна орнатылды. Бірнеше демонстрациялар мен наразылықтар өтті, ең есте қаларлық оқиға – депутат (2004 жылдан бері Еуропарламент депутаты) Мариос Мацакистің антеннаға тізбектеп байлануы. Мацакис: «21-ші ғасырда Кипр ауылдары британдық әскери билік астында өмір сүруі, өз үкіметтерінің құзыретінде де, ЕО шарттарының қорғауында да болмауы ақырсыз ашынарлық жайт» деді.

АҚШ бақылау ұшулары

2010 жылы АҚШ Әуе күштерінің 9-шы барлаушы қанатының U-2 ұшақтары Ливанды бақылау үшін «Cedar Sweep» операциясында, Ливан билігіне «Хезболла» жауынгерлері туралы ақпарат жеткізу үшін, ал Түркия мен Солтүстік Иракты бақылау үшін «Highland Warrior» операциясында түрік билігіне ақпарат жеткізу үшін пайдаланылды. Бұл рейстер британдық шенеуніктер мен американ елшілігі арасындағы құпия дипломатиялық хат алмасудың тақырыбы болды, сонда Дэвид Милибэнд «саясаткерлер әскерилерді бақылауға алуы керек» деген пікірін білдірді. Британдықтар Ливан үстінен ұшуға Ливан қорғаныс министрлігінің, емес бүкіл үкіметтің рұқсат бергенін және осылай алынған ақпараттың Ұлыбританияны тұтқындарды заңсыз түрде азаптауға қатысқан деп айыптауға әкелуі мүмкін деп алаңдады. Бұл мәселелердің «Британия аумағының болашақтағы қолданылуына қауіп төндіретіні» туралы ескертуден кейін, Буш әкімшілігінің жоғары лауазымды өкілі Джон Руд және Сыртқы істер министрлігінің қорғаныс және барлау жөніндегі бас директоры Мариот Лесли осы мәселеге араласты. Лесли АҚШ-тан тұтқынға алынған террористерді тексеруді күтпесе де, болашақ тыңшылық миссияларына толық жазбаша өтінімдер қажет болатынын айтты.

Негізгі бірліктер

RAF Акротиридегі бөлімдер.