Кіріспе

Коста-Рика президенті 1994-1998 жылдар аралығында, оның әкесі және үш мәрте Коста-Рика президенті болған Хосе Мария Фигерес Олсен (24 желтоқсан 1954 жылы туған) – коста-рикалық бизнесмен және саясаткер, 1994-1998 жылдар аралығында Коста-Рика президенті қызметін атқарды. Ол сондай-ақ 2022 жылғы президенттік сайлауда президенттікке үміткер болды, бірақ Родриго Чавесқа жеңілді. Фигерес мансабын агробизнес саласында инженер ретінде бастады. Он жылдан кейін ол Сыртқы сауда министрі, содан кейін Ауыл шаруашылығы министрі болып мемлекеттік қызметке кірді. 1994 жылы Коста-Рика президенті болып сайланды, ол 20 ғасырдағы елдің ең жас сайланған президенті болды (Альфредо Гонсалес Флорес 1914 жылы 36 жасында президент болған, бірақ ол тікелей сайланбады, оны Ұлттық Ассамблея тағайындады). 1998 жылы Коста-Рика президенті лауазымынан кетті, содан бері климаттың өзгеруі, тұрақты даму және технология сияқты жаһандық мәселелермен айналысып келеді. 2000 жылы Фигерес Швейцариядағы Дүниежүзілік экономикалық форумға қосылды. 2004 жылы француздық Alcatel телекоммуникациялық компаниясынан 900 000 АҚШ долларынан астам консультациялық төлем алғаны туралы хабарланғаннан кейін ол қызметтен кетті. Кейін Мадридтегі Concordia 21 ұйымында жұмыс істеді. 2010 жылдан бері ол төмен көміртегі экономикасына жаһандық көшуге бағытталған тәуелсіз коммерциялық емес ұйым – Carbon War Room төрағасы болып табылады. 2012 жылдың 27 наурызында сэр Ричард Брэнсон оны Carbon War Room-ның жаңа президенті етіп тағайындағанын жариялады.

Өмірбаян

Хосе Мария Фигерес – Коста-Риканың үш рет президенті болған Хосе Фигерес Феррердің (Дон Пепе деп белгілі) ұлы. Оның анасы Карен Олсен Бек – американдық әлеуметтік жұмыскер, Даниядан келген иммигранттардың отбасында дүниеге келген. Кейін ол Коста-Рика азаматтығын қабылдады. Бірінші ханым қызметін атқарғаннан кейін, 1982 жылы Израильдегі елші болып тағайындалды. 1990 жылы ол 1990–1994 жылдарғы заң шығару кезеңі үшін Конгресс мүшесі болып сайланды. Фигерес 1928 жылы оның әкесі Дон Пепе құрған Ла Луча шаруа қожалығында өсті. Ол онда Сесилия Орлих Фигерес атындағы мемлекеттік мектепке барып, кейін Сан-Хоседегі Колледжо Гумбольдт және Линкольн орта мектебінде оқыды. Фигерестің үш кіші сібілісі бар: Кристиана, Мариано және Кирстен. Кристиана Фигерес – халықаралық климаттық келіссөздерге жауапты UNFCCC атқарушы директоры болды. Әкесінің алғашқы некесінен Фигерестің ағасы Марти және әпкесі Муни бар. Муни Фигерес түрлі мемлекеттік лауазымдарды атқарды және 2010 жылдан бері АҚШ-та Коста-Рика елшісі болып қызмет етеді. Хосе Марияның бұрынғы бірінші ханым Жозетт Альтман Борбонмен жасаған алғашқы некесінен Хосе Мария және Евгения есімді екі баласы бар. Фигерес пен Альтманның некесі ажырасумен аяқталды. Қазір ол Синтия Беррокал Киросқа үйленген.

Білім

Фигерес Америка Құрама Штаттарының әскери академиясында (Вест-Пойнт) бакалавриат білімін аяқтады, 1979 жылы инженерлік мамандық бойынша бітірді. Вест-Пойнтта оқып жүрген кезінде 1975 жылы АҚШ Армиясының рейнджерлік дайындық курсын аяқтады. Ол Армия рейнджерінің белгісімен марапатталды және курстың ең үздік түлегі атанды. Кейіннен ол Гарвард университетінің Джон Ф. Кеннеди атындағы Үкімет мектебінде оқуын жалғастырып, 1991 жылы мемлекеттік басқару саласында магистр дәрежесін алды. Гарвардта оқыған жылдары Фигерес Гарвард бизнес мектебінде және Гарвард құқық мектебінде де курстарға қатысты.

Іскерлік мансап

Вест-Пойнттағы оқуын аяқтаған соң Коста-Рикаға оралғаннан кейін, ол терең қарызға батқан отбасылық бизнес – Sociedad Agroindustrial San Cristobal (SAISC) компаниясын қайта құрылымдау процесіне қатысып, кейін басқарды. Фигерес өнімсіз активтерді сату, қарызды азайту, көптеген өндірістік процестердің тиімділігін арттыру және экспортты кеңейтуге бағытталған шаралар арқылы бизнесті қайтадан табысқа жеткізуге көмектесті. 1990 жылы Фигерес Коста-Рика, Гватемала және Чилиде қызмет ететін жаңаруға қабілетті энергетика компаниясы – Energía Global Inc. құрылысына қатысты. Кейіннен бұл бизнес сатылып, қазіргі күні ENEL-дің еншілес компаниясы ретінде жұмыс істеуде. 1999 жылы Фигерес Terremark Worldwide Inc. директорлар кеңесіне мүше болып кірді және бес жыл бойы онда қызмет етті. Одан кейін ол компанияның халықаралық кеңейту жобаларында тығыз байланыста болды. Terremark әлемдік масштабта кәсіпорын деңгейіндегі ақпараттық технологияларды трансформациялау және қамтамасыз етумен айналысады, өнеркәсіптік басқару қызметтерін, бұлттық есептеулерді, colocation және веб-хостинг шешімдерін өз деректер орталықтары арқылы ұсынады. 2011 жылы Terremark компаниясын Verizon сатып алды. 2005 жылы Фигерес Талал Абу Газалех Ұйымының басқарушы директоры лауазымына бір жылға тағайындалды, ол ұйым ішіндегі жаһандық консалтингті қайта бағыттауға жауапты болды. Бұл ұйым – Иорданияның Амман қаласында орналасқан және 23 елде 73-тен астам кеңсесі бар кәсіби қызметтер фирмаларының ең ірі араб тобы. 2006 жылдан 2009 жылға дейін Фигерес 6 миллиард доллардан астам активтерді басқаратын Таяу Шығыстағы ең ірі жеке капитал фирмасы – Abraaj Capital компаниясының Халықаралық кеңесшілер кеңесінде қызмет етті. 2009 жылы ол Испанияның Мадрид қаласында орналасқан тәуелсіз қаржы қызметтері фирмасы Grupo Arcano компаниясының кеңесшілер кеңесіне қосылды. 2010 жылы Фигерес Швейцарияның Женева қаласында IJ Partners компаниясына басқарушы серіктес ретінде келді. IJ Partners 2009 жылы әлемдік экономикалық дағдарыс кезінде жеке тұлғалар мен отбасылық кеңселерге, тек нақты активтерге инвестиция салатындарға қаржылық қызметтер көрсету мақсатымен құрылды. Фигерес Рокки тау институтының кеңесінде қызмет етті, соның ішінде 2017 жылға дейін төрағасы болды.

Саяси мансап

1986 жылы Нобель бейбіт сыйлығының лауреаты және президент Оскар Ариас (1986–1990) Фигересті құлдырап жатқан Ұлттық темір жол жүйесін, INCOFER-ді қайта құруға тағайындады. Одан кейін ол Ариас үкіметінде министр болып тағайындалды, бірінші Сыртқы сауда министрі, кейін Ауыл шаруашылығы министрі. Үкіметтік мерзім аяқталғаннан кейін Фигерес Гарвард университетінің Джон Ф. Кеннеди атындағы Үкімет мектебінде академиялық білімін жалғастырып, 1991 жылы Мемлекеттік басқару магистрі дәрежесін алды. Гарвардта білімін аяқтағаннан кейін Фигерес Коста-Рикаға оралды және ол кірген саяси партиясы – Ұлттық азаттық партиясының кандидаттығына түсу ниетін білдірді. Бес кандидаттың қатысуымен өткен, қызу және көп дау тудырған ішкі сайлау процесінен кейін Фигерес 1993 жылы партияның кандидаттығын жеңіп алды және 1994 жылдың ақпан айында ұлттық сайлауда жеңіске жетті. Хосе Мария Фигерес Олсен 39 жасында Коста-Риканың президенті болып төрт жылға сайланды. Ол 20 ғасырда халықтың дауысымен сайланған ең жас президент болды (Альфредо Гонсалес Флорес 1914 жылы 36 жасында қызметке кірген, бірақ ол халықтың тікелей дауысымен сайланбады, Конгресс тағайындады).

Төрағалық (1994-1998)

Леонардо Гарнье, Фигерес әкімшілігі кезінде жоспарлау және экономикалық саясат министрі болған, соңғысының үкіметтік іс-қимылдың интеграциялық архитектурасы ретінде орнықты дамуды ілгерілеткенін айтты. Бұл бағдарлама үш негізгі қағидаға құрылды: Біріншіден, Коста-Рика экономикасын, әсіресе технологияға баса назар аудара отырып, жоғары өнімділікке көшіру. Екіншіден, Коста-Рика қоғамының барлық азаматтарға әл-ауқатты мүмкіндіктер ұсынып, ынтымақтастығын арттыруы. Үшіншіден, қоғамның табиғатпен үйлесімде дамуы (Леонардо Гарньедің "Gobernando en Tiempos de Cambio: Administración Figueres Olsen" кітабынан). Әкімшілік Коста-Риканың жаһандық экономикаға одан әрі интеграциялануын ілгерілету және қолдау үшін жұмыс істеді. Фигерес көптеген мемлекеттік мекемелерді реформалады және қайта ұйымдастырды, тіпті кейбіреулерін жапты, мысалы, коррупциялық айыптарға тап болған Banco Anglo Costarricense және бірнеше рет қайта ұйымдастырылғаннан кейін қайтадан төлемсіз қалған Ұлттық темір жол жүйесі (INCOFER). Кейінгі шешім келесі әкімшіліктер тарапынан қайта қарастырылды, олар темір жолды жаңғыртуға инвестиция жасады, бұл сәттілікке жетті. Фигерес әкімшілігі Коста-Рикада Intel корпорациясын құруға көмектесті. Оның әкімшілігі ұлттық білім беруді жақсартуға бағытталған бірнеше бастамаларды іске қосты, оның ішінде мемлекеттік білім беруге ЖІӨ-нің 6% бөлуді бекіткен Конгресс мақұлдаған конституциялық реформа; мемлекеттік мектептерде бірінші сыныптан бастап ағылшын тілін екінші тіл ретінде енгізу; жоғары мектептерде компьютерлік сыныптарды құруды күшейту. Өкілеттігінің кезеңінде үкімет EBAIS (Негізгі медициналық көмек көрсету алғашқы топтарын) құрды, ол негізінен медициналық қызметтерге қолжетімділікті жеңілдету арқылы қауымдастықтарда профилактикалық медицина қызметтерін ұсынды. Сондай-ақ ол климаттың өзгеруі мәселесіндегі алғашқы көшбасшылардың бірі болды, 1995 жылы Коста-Рикада әлемдегі көміртегіге алғашқы бағаны енгізді. 1994 жылы ол АҚШ Үкіметіне, АҚШ Энергетика министрлігі арқылы, АҚШ-Коста-Риканың климаттың өзгеруі жөніндегі екіжақты келісімін ұсынды. Бұл әлемдегі осындай алғашқы келісім болды, ол 1994 жылы келіссөздер арқылы бекітілді және президент Фигерес пен АҚШ вице-президенті Аль Гор 1994 жылдың 30 қыркүйегінде Ақ үйдің Үнді келісімдері бөлмесінде қол қойды. Осыдан кейін Коста-Рика климаттың өзгеруі мәселесіндегі көшбасшылықты жалғастырды, Американың басқа елдерімен және БҰҰ-ның Климаттың өзгеруі жөніндегі негіздемелік конвенциясы аясында өзара іс-қимыл жасады, Киото протоколының табысты болуына көмектесті және одан бері де солай болып келеді. Хосе Марияның әпкесі Кристиана Фигурес жетекші рөл атқарды, президент Фигереске кеңес берді, АҚШ-пен келісімді келісті, басқа елдерді қатыстырды, соңында Коста-Риканың жаһандық климаттық келісімдер келіссөздеріндегі өкілі болды, содан кейін БҰҰ-ның Климаттың өзгеруі жөніндегі негіздемелік конвенциясының атқарушы хатшысы болды.

Шапан ілгіш

1991 жылы Фигерес президенттікке үміткер ретінде қарастырылып жатқанда, Дэвид пен Хосе Ромеро ағайындары Фигерестің "Хемизе" лақабымен белгілі Хосе Хоакин Орозко есімді есірткі сатушыны соттан тыс жолмен өлтіруге қатысқандығын айыптайтын кітап жариялады. Бұл айыптама 1973 жылдың 7 наурызына дейін барады. Фигерес Ромеро ағайындарын артық көтеруде айыптап, 1993 жылы сот оларды кінәсіз деп таныды, ал олардың негізгі куәсі, бұрынғы есірткілерге қарсы күрес офицері Уолтер Кампос айыпталып сотталды. 1998 жылы тағы бір сот Ромеро ағайындарын жалған айыптау жасағаны үшін жеті жылға бас бостандығынан айырды, бірақ бұл үкімге шағым түсіріліп, процедуралық мәселелерге байланысты жойылды. 2000 жылы, Фигерес биліктен кеткеннен кейін екі жыл өткен соң, сот процесі Ромеро ағайындары мен Фигерестің адвокаттары арасындағы келісіммен аяқталды.

Дін

Фигерестің президенттік науқанының ортасында, оның римдік католик емес екендігі туралы анонимді айыптаулар кеңінен таралып, БАҚ-та қамтылды. Коста-Риканың саяси конституциясы католик дінін мемлекеттік дін ретінде белгілейді. Құлақтандыратын қаңқуларды сейілту үшін Сан-Хосе архиепископы және Епископтар конференциясының төрағасы Монсенор Роман Арриета Фигерестің римдік католик ретінде крещениеден өткенін растауға мәжбүр болды.

Алкател

2004 жылы Коста-Риканың Бас прокуроры қаржылық тәртіпсіздіктер жасады деген айыппен тағы екі бұрынғы президентке қарсы ресми тергеу салды. Екеуі де қамауға алынды. Біраз уақыттан кейін жергілікті БАҚ-та Figueres-тің Alcatel компаниясынан да төлем алғаны туралы хабарлар тарады. Соған сәйкес, Figueres Alcatel компаниясымен телекоммуникация саласындағы үш жылдық консультациялық жұмысы үшін шамамен 900 000 АҚШ доллары тапқан, бұл жұмыс президенттік қызметтен кейін екі жыл өткен соң басталып, ол Еуропада жұмыс істеп жүрген кезде жалғасты. Figueres өзінің барлық қаржылық мәселелерін жария етіп, Коста-Риканың Ішкі кірістер қызметінен салық декларацияларын қайта қарауды сұрады. Осы тексеру нәтижесінде Figueres салық декларациясына Коста-Рикадан тыс жерде алынған кірістерін қосты, бұл кірістер Коста-Рика салықтарына жатпайды, және 67,2 миллион Коста-Рика колоны салық төледі. 2005 жылғы 5 желтоқсанда Коста-Риканың Ішкі кірістер қызметі 2005 жылғы 27 қазандағы № 5452000009594 қаулысымен Figueres-тің қаржылық тәртіпсіздік жасағандығы туралы хабарлама жіберді. Конгресс комиссиясы бұл айыптауларды тергеуді өз міндетіне алды. Мемлекеттік кірістер мен шығыстарды бақылау комиссиясы (Comisión de Control del Ingreso y el Gasto Público) Figueres-ті шақыру жіберді. 2005 жылғы 6 қыркүйекте Коста-Риканың Бірінші округтік сотының судьясы Мария Моралес Figueres пайдасына, ал Конгресс комиссиясының процедураларына қарсы үкім шығарды. Комиссия сондай-ақ Конгресс процедуралық регламентінде белгіленгендей, Конгресске тергеу қорытындысы туралы есепті тіркемеді. Осы айыптауларға байланысты Figueres 2004 жылғы қазан айында Дүниежүзілік экономикалық форумының бас директоры және атқарушы директоры лауазымынан кетті. Transparency International бұл оқиғаны 2006 жылғы әлемдік коррупция жөніндегі есебінде атап өтті. Figueres Коста-Риканың Бас прокуратурасы тарапынан ешқашан шақырылмады және айыпталмады. 2007 жылғы 19 қыркүйекте Бас прокурор Figueres-ке қарсы айыптау үшін ешқандай негіз жоқ екенін ресми түрде жариялады.

Бейбітшілік парақшалары

2017 жылдың қараша айында Халықаралық зерттеуші журналистика консорциумы жүргізген тергеу нәтижесінде оның аты "Жәннат қағаздары" деп аталатын құжаттардағы саясаткерлер тізімінде есімдері болды.

Халықаралық жұмыс

1998 жылы үкіметтен кеткеннен кейін президент Фигерес Энтеббе (Коста-Риканың тұрақты даму үшін қоры) құрды. Қор LINCOS (Кіші интеллектуалды қауымдастықтар), APVE (Таза көлік альтернативалары) және CENTAIRE (Орталық Америкадағы ауа сапасын бақылау және бағалау орталығы) сияқты жаңа бағдарламаларды бастап, дамытты. Осы бағдарламаларды дамытуға көптеген академиялық, әлеуметтік және қоғамдық ұйымдар, сондай-ақ жеке сектор өкілдері үлес қосты. Дамуды қолдау үшін технологияларды пайдалану саласында Николас Негропонте және Джеффри Сакспен бірге Фигерес Массачусетс технология институтының (MIT) Медиа-зертханасы басқаратын "Цифрлық ұлттар консорциумын" құрды. 1999 жылы ол Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас хатшысы Кофи Аннаннан Ақпарат, коммуникация және технология (АКТ) жөніндегі жұмыс тобын басқаруға шақырылды. Кейін ол Біріккен Ұлттар Ұйымының Ақпараттық және коммуникациялық технологиялар жөніндегі жұмыс тобының (АКТ) төрағасы болып сайланды. 2000 жылдың ортасында АКТ жұмыс тобын басқарып жүргенде Фигерес Дүниежүзілік экономикалық форумының (ДЭФ) басқарушы директоры болып тағайындалды. Бұл тәуелсіз халықаралық ұйым әлемдік лидерлерді біріктіріп, өнеркәсіп, аймақтық және жаһандық күн тәртібіне ықпал ете алатын одақтар құру арқылы әлемнің жағдайын жақсартуға бағытталған. Үш жылдан кейін ол ДЭФ-тің бірінші бас директоры болып тағайындалды. Оның міндеттеріне Давоста (Швейцария) өтетін жыл сайынғы форумның отырысын ұйымдастыру кірді, онда көрнекті корпоративтік лидерлер, мемлекет және үкімет басшылары, сондай-ақ академиялық, мәдени және діни әлемнің беделді тұлғалары жиналатын. 2004 жылдың соңында Фигерес ДЭФ-тен кетті, оның Alcatel компаниясымен консультациялық жұмысы туралы ақпарат халықаралық БАҚ-та пайда болды. ДЭФ өкілі Андре Шнайдер Фигерес форум ережелерін бұзғанын мойындады, өйткені ол лауазымға тағайындалған кезде және форумда жұмыс істеген кезде кеңесші ретінде жұмыс істегенін жарияламады. Отставкаға кету туралы хатында Фигерес форумның негізін қалаушы Клаус Швабтан "Форумға қосылғанға дейін бірнеше ай бұрын" кеңесші ретінде жұмыс істегенін хабарламағаны үшін кешірім сұрады. Коста-Рика үкіметінен кеткеннен кейін Фигерес көптеген кеңестерде қызмет етті. Ол Дүниежүзілік жабайы табиғат қорының, Техас ботаникалық зерттеу институтының, Дүниежүзілік ресурстар институтының (ДРИ) және Стокгольм қоршаған орта институтының директоры болып қызмет етті. 2008 жылы Фигерес оның негізін қалаушысы Билл Клинтоннан кейін Глобалды әділдік бастамасының төрағасы болды. Ол FRIDE, Жер кеңесі Женева, Population Action International кеңестерінің мүшесі және DARA Қамқоршылар кеңесінің төрағасы. 2009 жылдан 2011 жылға дейін ол БҰҰ Бас хатшысы Пан Ги Мунның Климаттың өзгеруі және энергетика жөніндегі консультативтік тобында қызмет етті. 2010 жылы ол "Көміртегі соғыс бөлмесіне" бірінші төраға ретінде қосылды. Академиялық саласында ол Гарвард университетінің Джон Ф. Кеннеди атындағы мемлекеттік басқару мектебінің деканының кеңесшілер тобында және Thunderbird School of Global Management мүшесі болды, ол әлемдік бизнес шараларына жиі қатысады. Фигерес – әлемнің түкпір-түкпірінен келген 100-ден астам бұрынғы президенттер мен премьер-министрлерден тұратын тәуелсіз коммерциялық емес ұйым Мадрид клубының негізін қалаушы мүшесі, мақсаты – "Нәтиже беретін демократияны" ілгерілету.