Кіріспе

Коста-Рика президенті 1998-2002 жылдары Мигель Анхель Родригес Эчеверрия (9 қаңтар 1940 ж. туған) – коста-рикалық экономист, заңгер, бизнесмен және саясаткер, 1998-2002 жылдары Коста-Рика президенті болды. Ол 1968 жылдан 1970 жылға дейін жоспарлау министрі, ал 1970 жылы Хосе Хоакин Трехос Фернандес (1966-1970) әкімшілігі кезінде президенттік министр болды; 1966 жылдан 1969 жылға дейін Коста-Рика Орталық банкі басқармасының мүшесі; 1990 жылдан 1993 жылға дейін конгрессмен, 1991-1992 жылдар аралығында Заңнамалық Ассамблеяның төрағасы болды; және 2004 жылы Америка мемлекеттері ұйымының (АМУ) Бас хатшысы болып сайланды. Ол өз еркімен осы лауазымнан кетіп, Коста-Рика президенті қызметін атқарган кезіндегі қаржылық бұзушылықтар туралы айыптауларға жауап беру үшін елге оралды. 2011 жылдың 27 сәуірінде ол 5 жылға бас бостандығынан айырылды, бірақ бұл үкім 2012 жылдың желтоқсанындағы апелляциялық сот шешімімен күштен шығарылды, сот оны барлық айыптаулардан ақтатты. Родригес президенттікке әлеуметтік христиан партиясының (Partido Unidad Social Cristiana) кандидат ретінде келді, оның бағдарламасында сақтандыру және телекоммуникация салаларындағы мемлекеттік монополияларды тарату, мемлекеттік секторды ұтымды ету, оның ішінде жеке сектордың мемлекеттік инфрақұрылымдағы үлесін арттыру, сауданы либерализациялау және әлеуметтік әл-ауқат жүйесін кеңейту мен жаңғырту шаралары болды. Сақтандыру және телекоммуникация салаларын реформалауға байланысты үлкен наразылықтар туды, бірақ кейіннен Коста-Рика 2009 жылы Доминикан Республикасы және Орталық Америка еркін сауда аймағына (DR-CAFTA) қосылған кезде олар іске асырылды.

Ерте өмір

Родригес Сан-Хосе қаласында дүниеге келген. Коста-Рика университетінде ол 1962 жылы экономика, ал 1963 жылы құқық салаларындағы дипломдар алды және қысқа мерзімге экономика кафедрасында доцент болып жұмыс істеді. Одан кейін ол АҚШ-тағы Калифорния университетінің Беркли қаласындағы кампусына оқуға түсып, 1966 жылы ақша-кредит саясаты тақырыбында диссертациясын қорғап, экономика бойынша магистр және доктор ғылымдарының дәрежелерін алды. Бітірген соң ол дереу Коста-Рикаға оралып, президент Хосе Хоакин Трехос үкімет кезеңінде жоспарлау министрі және Коста-Рика Орталық банкі директорлар кеңесінің мүшесі қызметтерін атқарды. 1970-ші және 1980-ші жылдары Родригес Коста-Рика университетінде және Орталық Америка автономды университетінде экономика профессоры ретіндегі академиялық жұмысын ірі қара мал өсірумен айналысатын Grupo Ganadero Industrial, S. A. компаниясындағы бизнеспен үйлестірді. Родригес сонымен қатар, берілген Рим католик дінінің өкілі. Оның інісі Альваро Родригес қазіргі уақытта Де Ла Саль бауырларының Бас жетекшісі болып қызмет етеді.

Саяси мансап

Родригес 1991-1992 жылдары Коста-Риканың Заң шығарушы Ассамблеясының төрағасы болды. Родригес үш рет президенттікке кандидат болды. 1990 жылы ол партия ішіндегі сайлауда Рафаэль Анхель Кальдеронға есе жіберді. 1994 жылы партиясының кандидаттығын жеңіп алды, бірақ сайлауда Хосе Мария Фигереске ұтылды. 1998 жылы ол президент болып сайланды. Экономист және кәсіпкер ретінде тәжірибесі болғанына қарамастан, оның президенттік мерзімі тиімсіз деп есептелді. Ашық нарық реформалары, оның ішінде телекоммуникация саласындағы мемлекеттік монополияны жою жоспары, мемлекеттік қызметкерлердің кәсіподақтары мен басқа да топтардың қарсылығынан күйреп қалды. Алайда, ол зейнетақы жүйесін реформалауға және оны жеке сектордың қатысуына ашуға, сондай-ақ Тынық мұхитындағы басты портты (Кальдера) жеке компанияға концессияға беруге қол жеткізді. Президенттік қызметтен кейін Родригес Manatt Jones Global Strategies компаниясында кеңесші, ал Вашингтондағы Джордж Вашингтон университетінде қонақ профессор болып жұмыс істеді.

Саяси көзқарастар

Родригес еркін кәсіпкерлік пен нарықтық экономиканы қолдайтын, нарықтық реформалар мен экономиканы шетелдік инвестицияларға ашуды жақтаған саясаткер ретінде кеңінен танылады. Ол сондай-ақ әлеуметтік консерватор саналады. 1998 жылы Родригес Коста-Риканың Тынық мұхитының орталық аймағындағы Квепос жағажайындағы гей-лесбиян фестиваліне қарсы шығып, гей қауымдастығының наразылығын тудырды. Коста-Рика президенті Родригес баспасөзде: "Гейлер мен лесбиян фестивалімен байланысты кез келген қоғамдық іс-шараларға тиісті органдар рұқсат бермеуі керек" деген пікір білдірді. Оның бұл ұстанымын Сан-Хосе архиепископы монсеньор Роман Арриэта және консервативті дін қызметкері, сол кезде телеарнада бағдарламасы болған отец Минор де Хесус Кальво қолдады. Гей-лесбиян ұйымы Triángulo Rosa-ның директоры Франсиско Мадригал Коста-Рика Жоғарғы сотының шағымдар бөліміне Сан-Хосе архиепископы Роман Арриэта Виллалобос және отец Минор де Хесус Кальвоға шағымданып арыз берді. Triángulo Rosa сонымен қатар Коста-Рика президенті доктор Мигель Анхель Родригеске қарсы үкіметтік омбудсмен ұйымы Defensoría de los Habitantes-ке шағым түсірді. Гей ұйымы кемсітуге қарсы күреседі.

Америка мемлекеттері ұйымының Бас хатшысы

2004 жылдың 7 маусымында ол Сесар Гавирияның орнына Америка мемлекеттері ұйымының (АМО) бас хатшысы лауазымына бірауыздан сайланды. Ол қызметін 2004 жылдың 15 қыркүйегінде бастады, бірақ бұрынғы саяси әріптесі оны француздық Alcatel телекоммуникациялық фирмасынан қайырсым алды деп айыптағаннан кейін бір айдан соң қызметтен бас тартты. Alcatel фирмасы Родригес президент болған кезеңде ұялы телефон байланысы жиілігі үшін үлкен мемлекеттік келісімшартты жеңіп алған болатын. 2004 жылдың 8 қазанында Родригес АМО бас хатшысы лауазымынан 15 қазаннан бастап кетті, ал оның орнына АМО бас хатшысының орынбасары, АҚШ Мемлекеттік департаментінің бұрынғы қызметкері Луиджи Эйнауди бас хатшы міндетін атқарушы болып тағайындалды. Қызметінен кеткеннен кейін Родригес 2004 жылдың 15 қазанында Коста-Рикаға оралды және алдымен үй қамауына, екі аптадан соң тергеу аясында түрмеге қамалды.

Карлос Хэнктің саяси үлесі

1997 жылы Родригес Коста-Рика президенттігіне үміткер болғанда, мексикалық саясаткер және бай бизнесмен Карлос Хэнк Гонсалеспен кездесті. Ол Хэнктан сайлау науқанына қаржылай көмек алғанын, бұл Коста-Рика заңдарымен тыйым салынған екенін хабарлады. Халықаралық ақпарат құралдары осы заңсыз төлемдер туралы мәлімдеме жасады. Көптеген мақалаларда Хэнктың ұйымдасқан қылмыспен байланысы бар деген қысым жасалды. Родригес өзінің ешқандай құқық бұзушылық жасағанын жоққа шығарды. Оған ешқандай айып тағылмады.

Тайваньнан түсетін төлемдер

Жаңалықтар Родригес Тайвань үкіметінен 1,4 миллион доллар алғанын хабарлады. Бұл сома Панамада Inversiones Denisse S. A. фирмасы бақылап отырған шотқа аударылды, бұл фирма Родригеске тиесілі деген күдік тудырды. Оның адвокаттары Родригес төлемдер жасалған кезде Inversiones Denisse фирмасының иесі болмағанын мәлімдеді. Тайвань үкіметінің төлемдер жасауының себебі әлі белгісіз. Дегенмен, Тайвань билігінің өкілдері одақтастармен ынтымақтастықтың кейбір жағдайларда сыбайлас жемқорлыққа әкелгенін мойындады. Президент Ма Инь Чжу «шек кітапшасы дипломатиясы» деп атаған саясатты тоқтатуға уәде берді. 2007 жылы Оскар Ариас Қытайдың экономикалық өсуін мойындап, Коста-Рика Тайваньды мойындаудан бас тартты.

Қайта сақтандырушылардан төленетін төлемдер

2010 жылдың 22 қазанында британдық БАҚ Джулиан Мессенттің, қайта сақтандыру фирмасы PWS-тің (Лорд Пирсонға тиесілі) бұрынғы атқарушы директорының, Саутварк Корольдік сотында үш Коста-Рикалық шенеунікке 1,2 миллион фунт стерлинг пара бергені үшін өзін кінәлі деп мойындағанын хабарлады. Бұл ақша 1999-2002 жылдар аралығында 41 төлем арқылы жұмсалды. Мессент 21 айға бас бостандығынан айырылды. Сот шешімі бойынша, Мессент мырза Коста-Рика мемлекетіне 160 000 АҚШ доллары көлемінде айып төлеуге міндетті. Коста-Рика БАҚ аталған шенеуніктердің Родригес, INS-тің бұрынғы директоры Кристобал Завадски және INS-тің қайта сақтандыру бөлімінің бұрынғы директоры Альваро Акунья Прадо болуы мүмкін деген болжам жасады. Родригес, Завадски, Прадо және басқа да бірнеше адамдар PWS компаниясының Родригеске тиесілі панамалық Inversiones Denisse фирмасына кем дегенде 200 000 доллар аударғаны белгілі болғаннан кейін Коста-Рикада тергеуге алынды. PWS Instituto Costarricense de Electricidad (ICE) саясатын қасаңдатып, 1,6 миллион долларлық дискрециялық қор құрған деген күдік туды. Бұл операция кезінде ICE директоры Родригестің ұлының қарындасының күйеуі Рафаэль Секейра болды. Родригестің компаниясына төлем жасаған тағы бір қайта сақтандырушы – Мексикада орналасқан Guy Carpenter Reinmex фирмасы. 2013 жылдың 30 шілдесінде прокуратура Мигель Анхель Родригеске қатысты парақорлық айыптары бойынша сот тергеуін бастау туралы өтініш білдірді, деп хабарлады The Tico Times апталық газеті. Тергеуге Ұлттық сақтандыру институтының (INS) президенті Кристобал Завадски Войтасяк және INS бөлім меңгерушісі Альваро Акунья Прадо да тартылды. Родригес баспасөз хабарламасында бұл айыптауларды жоққа шығарды, оның айтуынша, бұл оған қарсы жасалған теріс күш көрсету, және ол сотта осы айыптауларға қарсы күреседі. Сондай-ақ, прокуратура 2005 жылы бұл айыптаулардан бас тартқан екенін мәлімдеді.

ICE-Alcatel скандалы

Родригес Коста-Рикада Alcatel француз телекоммуникациялық компаниясынан 800 000 АҚШ долларынан астам төлем алған деп айыпталды, бұл төлем компанияға 400 000 ұялы телефон желісін орнату бойынша мемлекеттік келісімшарт алуға көмектесу үшін жасалған. 2007 жылы Латын Америкасы бойынша Alcatel компаниясының вице-президентінің бұрынғы көмекшісі Кристиан Сапсизиан, Эдгар Вальвердемен (Коста-Рикадағы Alcatel компаниясының президенті) бірге Коста-Рика Электр энергиясы институтының (ICE) лауазымды адамына және Коста-Риканың жоғары деңгейдегі мемлекеттік қызметкеріне пара беру арқылы шетелдік жемқорлыққа қатысқандығы үшін АҚШ-тың Майами аудандық сотында кінәсін мойындады. Сапсизиан 30 айға бас бостандығынан айырылды, 3 жыл бақылауда босатылды және 261 500 доллар тәркіленді. Коста-Рика прокуратурасы жоғары деңгейдегі мемлекеттік қызметкер президент Родригес болған, ал ICE-нің лауазымды адамы Хосе Антонио Лобо болған, ол Родригеске қарсы куәлік беруден бас тартуға келіскенін мәлімдеді. Вальверде, Родригес және тағы жеті адам пара алу схемасына қатысқандары үшін Коста-Рикада сотқа тартылды. Ұзақ кешігулерден кейін сот 2010 жылдың сәуір айында басталды. Сотқа 110 куәгер шақырылды, сондықтан процесс бірнеше айға созылды. 2011 жылдың 28 сәуірінде Родригес Эчеверрия пара алу схемасына қатысқандығы үшін 5 жылға бас бостандығынан айырылды. Ол сонымен қатар 12 жыл бойы мемлекеттік қызметте жұмыс істей алмайды. Мигель Анхель Родригеске бес жылға бас бостандығынан айырылды. Басқа айыпталушылар да кінәлі деп танылды және 2 жылдан 15 жылға дейін түрме жазасын алды. Үш айыпталушы тікелей түрмеге жіберілді. 2010 жылы Alcatel Lucent компаниясы Кения, Тайвань және Коста-Рика сияқты бірнеше елде пара бергені үшін АҚШ прокуратурасынан айыппұлдан құтылу үшін 137,4 миллион АҚШ долларын төлеуге келісті. Коста-Рика үкіметімен жасалған жеке келісім бойынша Alcatel Lucent 10 миллион АҚШ долларын айыппұл төлеуге келісті. Бұл келісім Коста-Рика мемлекетінің заңды өкілі – Бас Прокуратурамен жасалды және пара алу схемасынан туындаған әлеуметтік зиянды өтеу мақсатын көздейді. Бастапқыда Бас Прокуратура 60 миллион АҚШ долларын өтемақы ретінде талап еткен. Бас Прокуратура қазіргі уақытта сотта отырған басқа адамдардан да өтемақы талап ететіні хабарланды. Талап етілген өтемақы сомасы 52 миллион АҚШ долларын құрайды. 2015 жылдың шілдесінде халықаралық БАҚ-та Alcatel Lucent (Lucent Technologies компаниясымен біріккеннен кейін компанияның аты) Коста-Рика үкіметіне қосымша 10 миллион АҚШ долларын төлеуге келіскені туралы хабарланды. Хабарламаларға сәйкес, келісім туралы талқылаулар бірнеше жылдан бері жалғасып келеді. Алайда, 2015 жылдың 8 маусымында Alcatel Costarricense de Electricidad (ICE) институтына мәселені шешу үшін 10 миллион АҚШ долларын төлеуге келісті. Сондай-ақ, Alcatel Lucent компаниясы елдегі бұрынғы басшыларын соттауға қатысты азаматтық іс жүргізуге 52 миллион АҚШ долларын жұмсағаны хабарланды. Алкател Лукт Коста-Риканың ICE-ге ескі пара беру оқиғасы бойынша 10 миллион төлейді.

Үкім

2011 жылғы 27 сәуірде ол 5 жылға бас бостандығынан айырылды. 2012 жылы прокурордың заңбұзушылық әрекеттері туралы айыптауларға байланысты үкім күштен шығарылды. Апелляциялық сот корольдік айыптаудың куәсі Лобоға иммунитет берілгенін ғана емес, тіпті ол өзінің мәлімдемесі бойынша осы операциялардың ұйымдастырушысы болса да, заңсыз операциялардан түскен ақшаны (Родригеске қарағанда 3 есе көп сома) сақтап қалуға рұқсат берілгенін анықтады. Лобо 7 реттен астам мәлімдемелерін өзгертті, сондай-ақ апелляциялық сот Родригеске оқиғалар туралы бір мәлімдеме негізінде айып тағылып, ал басқа мәлімдеме негізінде кінәлі деп танудың, оның тиімді қорғану мүмкіндігіне зиян келтіргенін ерекше деп тапты.