Кіріспе
Қабылданған сигналға жауап ретінде идентификациялық сигнал шығаратын құрылғы. Телекоммуникацияда транспондер – сигнал алғаннан кейін, жауап ретінде басқа сигналды шығаратын құрылғы. Бұл термин «хабар беруші» және «жауап беруші» сөздерінің қосындысы. Әуе навигациясында немесе радиожиілік идентификациясында ұшу транспондері – ұшақтағы автоматтандырылған қабылдағыш-хабар беруші, ол алынған сұрау сигналына жауап ретінде кодталған идентификациялық сигналды шығарады. Коммуникациялық спутникте спутниктік транспондер сигналдарды жоғары жиіліктер диапазонында қабылдайды, әдетте спутниктік жер станциясынан; транспондер оларды күшейтеді және төменгі жиіліктер диапазонында Жердегі қабылдағыштарға қайта жібереді, көбінесе алынған сигналдардың мазмұнын өзгертпейді.
In telecommunications, a transponder is a device that, upon receiving a signal, emits a different signal in response. The term is a blend of transmitter and responder. In air navigation or radio frequency identification, a flight transponder is an automated transceiver in an aircraft that emits a coded identifying signal in response to an interrogating received signal. In a communications satellite, a satellite transponder receives signals over a range of uplink frequencies, usually from a satellite ground station; the transponder amplifies them, and re transmits them on a different set of downlink frequencies to receivers on Earth, often without changing the content of the received signal or signals.
Спутниктік/радио хабарларын тарату
Байланыс спутнигінің арналары транспондерлер деп аталады, себебі олардың әрқайсысы жеке қабылдағыш-таратушы немесе қайталағыш құрылғы болып табылады. Цифрлық бейне деректерін сығымдау және мультиплекстеу арқасында бірнеше бейне және дыбыс арналары бір кең жолақты тасымалдаушы арқылы бір транспондерден өтуі мүмкін. Алғашқы аналогты бейнеде транспондер үшін тек бір арна ғана болады, сондай-ақ аудио және автоматты хабар таратуды анықтау қызметі (ATIS) үшін қосалқы тасымалдаушылар қолданылады. Мултиплекстеусіз радиостанциялар да бір тасымалдаушыда бір арналы (SCPC) режимде жұмыс істей алады, бұл ретте транспондерде бірнеше тасымалдаушы (аналогты немесе цифрлық) пайдаланылады. Бұл әр станцияға толық транспондер үшін төлем жасаудың орнына немесе оны басқа станциялармен мультиплекстеу үшін жер станциясына жіберудің орнына тікелей спутникке сигнал беруге мүмкіндік береді.
Әуе қатынасы
Транспондерлердің тағы бір түрі әскери авиациядағы «дос немесе жауды анықтау» (IFF) жүйелерінде, сондай-ақ жалпы және коммерциялық авиациядағы әуе қозғалысын бақылаудың екіншілік қадағалау радары (маяк радары) жүйелерінде қолданылады. Негізгі радар толық металлдан жасалған үлкен ұшақтармен жақсы жұмыс істейді, бірақ кішкентай, композиттік ұшақтармен онша жақсы жұмыс істемейді. Оның қашықтығы жер бедерімен, жаңбырмен немесе қармен шектеледі, сонымен қатар автомобильдер, төбелер және ағаштар сияқты қажетсіз нысандарды да анықтайды. Бұған қоса, ол әрқашан ұшақтың биіктігін дұрыс бағалай алмайды. Екіншілік радар осы шектеулерді жояды, бірақ ұшақты анықтау үшін, ұшақтағы транспондердің жер станциясынан келетін сұрауларға жауап беруіне тәуелді. Сұрау түріне қарай, транспондер «squawk code» (Mode A) немесе биіктік туралы ақпаратты (Mode C) әуе қозғалысын бақылаушыларға ұшақты анықтауға және ұшақтар арасындағы қашықтықты сақтауға көмектесу үшін қайтарады. Тағы бір режим, Mode S (Mode Select) транспондерді жиі сұраудан қорғауға (көп трафик бар аймақтарда көптеген радарлар болғанда) және автоматты түрде соқтығысудан сақтауға арналған. Mode S транспондерлері Mode A және C режимдерімен кері үйлесімді. Көптеген елдерде бақыланатын әуе кеңістігінде Mode S міндетті болып табылады. Кейбір елдер барлық ұшақтардың, тіпті бақыланбайтын әуе кеңістігінде де Mode S құрылғысымен жабдықталуын талап етеді немесе оған қарай ұмтылады. Алайда, жалпы авиация саласында осы талаптарға қарсылықтар туды, себебі құны жоғары, көлемі үлкен, бақыланбайтын әуе кеңістігінде пайдаланушылар үшін пайдасы шектеулі, ал ауа шарлары мен жолсермелер үшін ұзақ ұшулар кезінде қуатты қажет етуі. Кейбір әскери ұшақтарда транспондерлер зымыранның ұшуын тоқтату жүйесінің жұмыс істеуін жердегі персонал тексеруі үшін қолданылады. Мұндай радарлық күшейткіш транспондерлер қажет, өйткені қазіргі заманғы ұшақтардың жабық қару бөлімдері жаттығу сынақтары кезінде қашықтықтан қауіпсіздік қызметкерлері жүргізетін ұшу алдындағы, ұшуды тоқтату жүйесін тексеруге кедергі келтіреді. Транспондерлер сигналдарды қайта сәулелендіреді, бұл байланыс қашықтығын ұзартады.
Теңізші
Халықаралық теңіз ұйымының теңіздегі адам өмірінің қауіпсіздігі туралы халықаралық конвенциясы (SOLAS) халықаралық сапарлар жасайтын кемелерде және барлық жолаушылар кемелерінде, олардың мөлшеріне қарамастан, автоматты сәйкестендіру жүйесін (AIS) орнатуды талап етеді. AIS хабар таратушы/қабылдағыштары әдетте транспондерлер деп аталады, бірақ олар көбінесе автономды түрде хабар таратады, алайда жағалау станциялары кіші кемелердегі B класындағы транспондерлерден қосымша ақпарат алу үшін сұрау жіберуі мүмкін. Сонымен қатар, навигациялық құралдарда кеме радары экранында жақсы көрінуі үшін арнайы жасалған RACON (радарлық маяк) деп аталатын транспондерлер жиі кездеседі. Су астында жұмыс істейтін сонарлық транспондерлер қашықтықты өлшеуге, су астындағы нысандарды белгілеуге, олардың орналасуын қадағалауға және навигация жасауға қолданылады.
Электрондық жол ақысын жинау
АҚШ-тың шығысындағы E ZPass сияқты электрондық жол төлемі жүйелері көліктерді анықтау үшін RFID транспондерлерін пайдаланады.
Сап уақытын анықтау
Транспондерлер жарыстарда айналым уақытын өлшеу үшін қолданылады. Жарыс трассасына старт/финиш сызығына жақын жерде кабельдік контур орнатылады. Әрбір қатысушы – жүгіруші немесе көлік – бірегей идентификациялық коды бар активті транспондермен жабдықталған. Қатысушы старт/финиш сызығынан өтетін кезде, айналым уақыты мен жарыс позициясы есеп тақтасында көрсетіледі. Автоспортта, сондай-ақ Enduro және Hare and Hounds сияқты жолдан тыс жарыстарда пассивті және активті RFID жүйелері қолданылады, мұнда жүргізушілер өздерімен бірге, әдетте қолында транспондер тасымалдайды. Айналымды аяқтағанда олар компьютерге қосылған қабылдағышқа тигізеді немесе сүйеді, соның арқасында айналым уақыты тіркеледі. NASCAR сақтық кезеңінде жарысқа қатысушылардың ретін анықтау үшін трассаның әртүрлі жерлеріне орналастырылған транспондерлер мен кабельдік контурларды пайдаланады. Бұл жүйе бұрынғы қауіпті старт/финиш сызығына қайта оралу жарысын алмастырды.
Көлік кілттері
Қазіргі заманғы көптеген автомобильдерде кілттің пластик бас жағына жасырылған транспондерлері бар. Көлікті пайдаланушы транспондердің іште екенін тіпті білмей де қалуы мүмкін, себебі басуға арналған түймелер жоқ. Кілт тұтану құлпының цилиндріне салынып, бұрылғанда, көліктің компьютері транспондерге сигнал жібереді. Егер транспондер дұрыс кодпен жауап бермесе, компьютер қозғалтқышты іске қосуға рұқсат бермейді. Транспондерлі кілттерде батарея болмайды, олар сигналдың өзінен қуат алады.
Қақпалы үйлер
Транспондерлерді тұрғындар өздерінің қақпасы бар аудандарына кіру үшін де пайдалана алады. Дегенмен, бірнеше транспондердің болуы қиындықтар тудырады. Егер тұрғынның қарапайым транспондері бар көлігі жақын маңда тұрса, кез келген көлік автоматты қақпаға жақындап, қақпаның сұрау сигналын іске қоса алады, бұл тұрғынның көлігінен қанағаттанарлық жауап алуы мүмкін. Мұндай жүйелерді дұрыс орнату үшін сәуле шоғырландыру, әр көлік үшін жеке транспондерлерді пайдалану, немесе көліктерді қақпадан алысқа қою талап етілуі мүмкін.