Кіріспе

Бейсбол мен софтболдағы қорғаныс позициясы үй тақтасының артында, алаңға қарап тұрады.

Бейсбол және софтболдағы позиция

Тұтқыр – бейсбол мен софтболдағы позиция. Соққы беруге кезегі келгенде, тұтқыр үй тақтасының артына, төрешінің алдына қарай бүгіліп, шабуылшыдан допты қабылдайды. Бұл негізгі міндетінен басқа, тұтқыр позицияны жақсы орындау үшін көптеген дағдыларды меңгеруі керек. Тұтқырдың рөлі крикеттегі қақпашы рөліне ұқсас. Үй тақтасының артында және алаңға қарап тұрған тұтқыр бүкіл алаңды көре алады, сондықтан қорғаныс ойынында басқа ойыншыларды басқаруға және үйлестіруге ең қолайлы жағдайда болады. Тұтқыр әдетте қол сигналдары арқылы допты беруді сұрайды. Бұл сұраулар шабуылшының техникасы мен күшті жақтарына, сондай-ақ соққы берушінің бейімділіктері мен әлсіз жақтарына негізделген. Қорыта айтқанда, доп "ойында" болмаған кезде не болатынын тұтқыр бақылайды. Доптың бетіне тиюі, топыраққа секіріп түсуі және тақтадағы ойын кезінде жүгірушілермен қақтығысу – бәрі тұтқырдың шешімімен жүзеге асырылады, сондықтан қорғаныс жабдықтары қажет. Бұған маска, кеуде және тамақ қорғағышы, тізе сақшысы және жақсы төселген тұтқыр қолғабы жатады. Сирек жағдайларда, кейбір кеуде қорғағыштары жыныс мүшелерін қорғау үшін төменге дейін созылуы мүмкін; жағдайға қарай, жамбас қорғағышын немесе тостағанды кию артықшылықты және жиі кездеседі. Бұл позиция ойын стратегиясын толық түсінуді талап ететіндіктен, бұрынғы тұтқырлардың көп саны Бас лига және Екінші лигадағы менеджерлер қатарында кездеседі, мысалы, Йоги Берра, Конни Мак, Стив О'Нилл, Аль Лопес, Майк Скиошиа, Джо Жирарди және Джо Торре. Әрбір қорғаныс ойынына қатысудың физикалық және психологиялық қиындықтары ұзақ маусымда тұтқырды шаршатуы мүмкін және олардың шабуылдық көрсеткіштеріне теріс әсер етуі мүмкін. Сондықтан тұтқыр – 3000 соққы соққан ойыншылар клубындағы мүшесі жоқ жалғыз позиция (шабуылшыдан басқа); Крейг Биггио ерекшелік, ол төрт маусым ғана тұтқыр ретінде ойнады және осы көрсеткішке жеткен кезде екінші базада ойнады. Қазіргі уақытта осы позиция бойынша соққы рекордсмені Иван Родригес, ол 2844 соққы соққан. Тұтқырдың стратегиялық маңыздылығын ескеретін командалар, егер тұтқырдың қорғаныс дағдылары жоғары болса, олардың шабуылдағы кемшіліктерін көбінесе елемейді. Көптеген ұлы қорғаныс тұтқырлары шабуылдық көрсеткіштері нашар болғандықтан, көпке танылмады. Жеңіл соққы беретін, қорғаныс мамандарының мысалдары: Джерри Гроуте, Джефф Матис, Мартин Малдонадо, Рей Шалк, Джим Хеган, Джим Сандберг және Брэд Озмус. Шалктың мансабындағы соққы беру орташа көрсеткіші 0,253 – Бейсбол Даңқы залындағы кез келген позициялық ойыншыдан ең төменгі көрсеткіш. 1955 жылы оның Даңқ залына енгізілуі негізінен оның тамаша қорғаныс дағдыларына байланысты болды. Ең маңызды өзгерістердің бірі – шабуылшының допты беру әдісінің төменнен беруден қолмен беруге өзгеруі. Бұл өзгерістер тұтқырлардың маңызды қорғаныс рөлін атқаруын қажет етті, өйткені шабуылшының алдамшы берулері тұтқыр оларды қабылдауға қабілетті болса ғана тиімді болатын. 1860 жылдары командалардың бір ойында елу-алпыс ұпай жинауы жиі кездесетін. Ережелердегі өзгерістер мен жаңа қорғаныс жабдықтары тұтқырдың қорғаныс рөлін қазіргі күйіне дейін өзгертіп келді. Тұтқыр – допты беру кезінде қапшық аймағында болуға рұқсат етілген жалғыз қорғаныс ойыншысы.

Қапқыштың кедергісі

Егер доп лақтырылып, ұстап алушы қолын созып, соққышының қозғалған таяғы ұстап алушының қолғабына тисе, ұстап алушының кедергісі жарияланады және соққышы бірінші базаға өтеді. Бұл қате ретінде тіркеледі. Егер базалар толық болса, бір ұпай саналады, бірақ қате болғандықтан, ол соққышының есебінен ұпай ретінде жазылмайды. Ұстап алушының кедергісі сирек кездеседі. Сонымен қатар, соққы беру командасы кедергі салдарынан туындаған жазадан бас тартуға құқылы, мысалы, одан жақсы нәтиже күтілген жағдайда.

Топтарды топыраққа бөгеу

Доппен үйге қарай лақтырылған шарларды (жерге тиетін лақтырулар, "қоқыс" деп аталатын) тоқтату үшін, ұстап алушы қажет болған жағдайда денесін солға немесе оңға жылжытып, өзін доптың тікелей жолына қояды. Орынға келгеннен кейін, олар допқа қарай итеріледі, тізелерін бүгіп, доптың арасынан өтіп кетпеуі үшін қолғаптарын аяқтарының арасына қояды және доп тізесіне немесе денесіне тисе, қайта секіруін басу үшін алға еңкейеді. Тәжірибесіз ұстап алушылар қате лақтырылған допты қолғаппен ұстауға тырысады, бірақ жаттықтырушылар көбінесе ұстап алушының "допты дененің алдында ұстау" қабілетін, қолғаппен ұстауға қарағанда маңыздырақ деп санайды. Ең жақсы жағдайда, ұстап алушы допты жерге түсіріп, оны қолға жетуге болатын жерде тоқтатуға тырысады. Бұл әрекетті дұрыс орындау үшін, допты қажетсіз бағытта бұрмаламай, ұстап алушы денесін әрдайым алға, үй тақтасына қарай иіліп отыру керек. Жамбасын иіп немесе допқа тікелей қарау, оны осылай тоқтатуға көмектеседі. Бұл маневр көбінесе қиын, және оның қиындығы доптың жылдамдығына, доптың жерге қандай бұрышта лақтырылғанына, жерге қай жерде алғаш тигеніне, жердің қаттылығына және доптың айналу жолына байланысты.

Ойынды бастау

2011 жылы 30 Үлкен лига бейсбол командасының бапшыларының 15-і бұрынғы қақпашылар болды. Қақпашылар алаңдағы капитан деп есептеліп, (Турман Мунсон және Джейсон Варитек сияқтылары тіпті команда капитандары болған), олар көбінесе қорғаныс тактикасын жоспарлауға жауапты; сондықтан қақпашы питчерге қандай доп тастау керектігін белгі береді. 2022 жылдан бастап, Үлкен лига қақпашылары өз білегіне PitchCom құрылғысын кие бастады. Бұл Хьюстон Астросы 2017 жылғы әлем чемпионатын ұтып алған кезде белгілерді ұрлағаны анықталғаннан кейін белгілерді ұрлаудың кең таралғандығын тоқтату мақсатында жасалды.

Атып тастау

Қапсырушы көбінесе оң қолымен лақтырады, себебі көптеген соққышылар оң қолды және соққы жасағанда тақтаның сол жағында тұрады. Сондықтан сол қолмен лақтыратын қапсырушы тақтаның артынан лақтырғанда оң қолды соққышыдан қашып (немесе басқаша бұрылып) уақыт жұмсауға мәжбүр болады. Сонымен қатар, сол қолмен лақтырылған доп әдетте қысқа тоғыздыққа жақын жерге келеді, ал оң қолмен лақтырылған доп екінші базаға жақын жерге келеді – осы жерге жүгіруші келеді. Осы себепті сол қолды ойыншылар сирек қапсырушы болады. 1902 жылдан бері сол қолды қапсырушылар ірі лигада бар болғаны он бір ойын өткізген, ал 19 ғасырдың соңында 17 жыл ойнаған Джек Клементс – бейсбол тарихында сол қолды қапсырушы ретінде үш жүзден астам ойын өткізген жалғыз адам. Дегенмен, әйгілі статистик Билл Джеймс және ESPN жазушысы Роб Нейер сияқты кейбір сарапшылар, сол қолды қапсырушылардың жоқтығының нақты себебі – күшті лақтыру қабілетіне ие сол қолды ойыншылардың ерте жасынан-ақ шабуылшы болуға бағытталатыны болжап отыр. 1989 жылы ірі лига ойынында қапсырушы болған соңғы сол қолды лақтырушы Бенни Дистефано, сол қолды қапсырушылар үшін үшінші база жолағына соққы жасау және алаңнан үйге допты ұстау қиын екенін айтты. Басқалар үшінші база жолағындағы допты ұстау қапсырушыға бірінші немесе екінші базаға дұрыс лақтыруға мүмкіндік береді.

Қорғау ойыны

Басқа алаңшылардан айырмашылығы, қақпашы мен питчер әр ойынды белгіленген аймақта бастауы керек. Қақпашы үй тақтасының артында, қақпашылар қорабында тұруы керек, ал питчер питчер төбесінде тұрып, бір аяғы питчер резеңкесіне тиіп тұруы керек. Алайда, доп ойынға қосылғаннан кейін, қақпашы мен питчер, басқа алаңшылар сияқты, қорғаныс ойынын жасауға немесе көмектесуге қажетті алаңның кез келген бөлігіне жауап бере алады. Қақпашылардан күтілетін қорғаныс ойындары, питчерді соққы шақыру және оларды ұстап алу арқылы басқарудан басқа, мыналарды қамтиды:

Жабайы соққыларды болдырмау және өткізілген доптардан аулақ болу. Питчердің дұрыс лақтыруға міндетті болса да, қақпашылар адасқан соққыларды ұстап алуға (немесе тоқтатуға) жеткілікті жылдам болуы керек. Осылайша, қақпашы бас жүгірушілердің алға жылжуына кедергі келтіреді, ал бос допты қайтарып алады. Адасқан соққы, қақпашыдан қашып, бас жүгірушіге бір немесе бірнеше қосымша базаны алуға мүмкіндік беретін жағдай, жабайы соққы деп аталады. (Жабайы соққыларды тоқтату әдістері бұрынғы бөлімде сипатталған.) Қақпашымен ұстап алуға немесе тоқтатуға тек қарапайым күш-жігерді қажет ететін, бірақ соған қарамастан, базалық жүгірушіге алға жылжуға мүмкіндік беретін доп "өткізілген доп" деп аталады. Жоғары соққыға ұшыраған доптарды ұстау, көбінесе ерекше бұрыштардан соққы береді. Бұл жағдайда қақпашы доптың айналуын дұрыс есептеу үшін алаңға арқасын бұруы керек, ол көбінесе болжауға болмайтын жолдарды ұстанады. Фоул аумағындағы фоул доптарын ұстау. Үй тақтасының алдындағы ашық жерге (оның ішінде бундар) әлсіз соққыларды ұстау, groundout немесе алаңшының таңдау ойынын аяқтау үшін базаға лақтыру. Қақпашы жүгіруші-соққыны лақтырылған доппен соғудан аулақ болуы керек, яғни олар бірінші базадағы алаңшыға ашық лақтыратын позицияға көшуі керек. Бас жүгіруші ұпай жинауға тырысатын ойын кезінде үй тақтасын күзету. Қақпашы көбінесе алаңшыдан лақтырылған допты ұстап, үшінші базадан келген жүгірушіге белгі қоюға міндетті. Әрине, жүгірушінің мақсаты - қақпашының белгісінен құтылып, тақтаға қол жеткізу. 2014 жылға дейін қақпашының ең жақсы стратегиясы жүгірушінің жолын бөгеп, жүгірушінің тақтаға жетуіне кедергі келтіру болды. Жүгірушілер мен қақпашылар арасындағы соқтығысулар жиі болды. 2014 жылғы маусымның басынан бастап, қақпашы тек қана қақпаға жүгірушінің жолын бөгеуі мүмкін, егер ол, қақпашы, допқа ие болса. Доп қолдағы болмайынша, қақпашы жүгірушіге қарсылықсыз ұпай жинауға мүмкіндік беруі керек. Егер қақпашы жүгірушіге белгі қоя отырып, допты түсірсе, жүгіруші қауіпсіз. 2014 жылғы маусымның басына дейін жүгіруші мен қақпашы арасындағы байланыс үлкен лигаларда рұқсат етілсе де, кішкентай лига, орта мектеп және колледж жүгірушілері маңызды байланыс жасамауға шақырылады немесе міндетті түрде. Екінші немесе үшінші базаға лақтырып, базаны ұрлаудан қорғау, бұл алаңшы базаға жетуге тырысатын базалық жүгірушіге белгі қоюға мүмкіндік береді. Ұрланған базаларды алдын алуға өте жақсы бейімделген қақпашының ұрланған базалар пайызы төмен деп айтылады. (Питчердің лақтыруы баяу болса, қақпашыдан гөрі оның кінәсі көбірек.) Идеалды жағдайда, қақпашы допты қолғаптан екінші базаны қоршап тұрған ойыншыға екі секунд ішінде жеткізе алуы керек. Бұл қақпашының "поп уақыты" деп аталады, бұл қақпашының қолғапқа соққы берген соққы дыбысы мен екінші базаны жауып жатқан алаң иесінің қолғапқа келген кездегі ұқсас поп арасындағы уақыт. Сирек жағдайларда, қақпашы ойланбайтын немесе абайсыз базалық жүгірушіні таң қалдыратын базаға сәтті атқылай алады. Әсіресе бейсболдың жоғары деңгейлерінде (бұл ойынның ешқайсысы аутқа ұшырамайды), қақпашының тез соғулары негізінен психологиялық әсерге ие. Егер жүгіруші қақпашы жиі шұғыл соққыға тырысатынын білетін болса, жүгіруші әр соққыдан бұрын өз базасынан кішірек жетекшілік етуі мүмкін, бұл ішкі алаңға жүгірушіге келесі базаға жіберуге қосымша секундтың үлес бөлігін береді, егер олар алға жылжуға тырысса (мысалы, жер шары соққыға ұшырағанда). Сент-Луис Кардиналс командасының Ядье Молинасы және бұрынғы МЛБ қақпашысы Иван Родригес пикафтарды сәтті пайдаланумен танымал, әсіресе бірінші базада. Командалар кейде атаулы ойынды, питчаут деп атайды, онда питчер қасақана допты қақпашыға кең және биік етіп салады, ол оны алу үшін өздерінің құ...

Жарақат

Ұстап алушы бейсболдағы ең физикалық тұрғыдан қиын позиция, тіпті қақпашыдан да көп. Көп қабатталған қорғаныс жабдықтарына қарамастан, ұстап алушылар бейсболдағы ең ауыр физикалық жарақаттарға жиі ұшырайды. Ұстап алушының қауіпті жұмысы – базалық жүгірушілердің үйге жетіп, ұпай жинауына жол бермей, табақты бұғаттау. Сондай-ақ, ұстап алушылар үнемі соққыларға, лақтырылған доптарға және кейде соққы соққанда баттың соққысына ұшырайды. Ұстап алушылар да ыңғайсыз позада тұрудан туындайтын тізе ауруларына бейім. Осы себепті, ұстап алушылар баяу жүгірушілер ретінде танымал (мысалы, Эрни Ломбарди ең танымалдарының бірі); олар мансабының басында жылдам болса да, тізелеріне түскен соңғы жүк оларды баяулатады, бірақ Мэнни Сангуиллен және Джейсон Кендалл сияқты ерекше жағдайлар да бар. Кейбір ойыншылар, мансабын ұстап алушы ретінде бастағандар, жүгіру жылдамдығын сақтау, ойынға қатысу мүмкіндігін арттыру (әсіресе нашар қорғаныс дағдылары бар, қайталамалы жарақаттары бар немесе талантты ұстап алушының болуымен бұғатталған ұстап алушылар) және батпен күресу қабілеттерін пайдалану үшін басқа позицияларға ауыстырылады. Майк Наполи, Крейг Биггио, Б. Дж. Сурхофф, Джо Торре, Виктор Мартинес, Джо Мауэр, Карлос Сантана, Брэндон Инге және Дейл Мерфи (Мерфи құмыршыға және екінші базаға нашар лақтырушы ретінде де танымал болған, нәтижесінде құмыршыларды соққыға шапқан) – мансабының ортасында позициясын ауыстырған ұстап алушылардың көрнекті мысалдары. Осының салдарынан, ұстап алушылар көбінесе басқа позициядағы ойыншыларға қарағанда қысқа мансапқа ие болады; сондықтан, ұстап алушылар көп маусымдық ойынды жинақтауды талап ететін соққы рекордтарын сирек ұстайды. Майк Пьяцца – тарихта 400-ден астам карьералық хоум-ран соққан жалғыз ұстап алушы, ал ешбір ұстап алушы 3000 карьералық соққы жинаған жоқ (Иван Родригес 2844 соққымен барлық бас лигалық ұстап алушылардың көшбасшысы). 3000 соққы соққан клуб мүшесі Крейг Биггио алғашқы үш толық маусымды ұстап алушы ретінде ойнаса да, қалған он алты маусымды екінші базада және аутфилдте өткізді. Ұстап алушының денесі неғұрлым үлкен немесе ауыр болса, денсаулыққа қауіптілік соғұрлым артады; тізелер мен арқа "тозу" жарақаттарына әсіресе бейім. Сондай-ақ, ұстап алушылар ұстап тұрған қолындағы қан айналымы бұзылуының қаупі жоғары. Кіші лига ойыншыларын зерттеуде 36 ойыншының әр түрлі позицияда тоғызы ұстап алушы болды және олардың барлығы ойын кезінде қол ауыруын сезінді, ал бірнешеуінің ұстап тұрған қолында созылмалы ауыру болды. Жоғары жылдамдықты доптарды ұстау кейбір жағдайларда қолғаппен ұстаған саусақтың басқа саусақтардан екі есе үлкенірек ісінуіне әкелуі мүмкін. Ультрадыбыстық және қан қысымын тексерулер бес ұстап алушының қолғаппен ұстаған қолында қан ағынының өзгергенін көрсетті, бұл бейсболдың басқа позициясындағы ойыншылардың қолында болғаннан әлдеқайда жоғары.