Кіріспе
Телекоммуникациялық қызметтер саласы. Телефония (/t//ə/'/l//ɛ//f//ə//n//i/ təLEFə nee) – алыстағы тараптар арасында дауыс, факс немесе деректерді электрондық түрде тарату мақсатында телекоммуникациялық қызметтерді әзірлеу, қолдану және енгізуді қамтитын технология саласы. Телефония тарихы телефонның ойлап табылуы және дамуымен тығыз байланысты. Телефония көбінесе телефондар мен телефондық жүйелерді құрылымдау немесе пайдалану, сондай-ақ телефондық жабдықтарды қолдана отырып, нүктелер арасында сөйлеу немесе басқа да дыбыстарды сымдар арқылы немесе сымсыз тарату жүйесі ретінде қарастырылады. Бұл термин сонымен қатар, дәстүрлі түрде телефондық жабдықтармен орындалатын функцияларды атқаратын компьютерлік аппараттық, бағдарламалық қамтамасыз ету және компьютерлік желілік жүйелерге де жиі сілтеме жасайды. Осы контексте технология нақтырақ айтқанда, Интернет телефониясы немесе Интернет-протокол арқылы дауыс (VoIP) деп аталады.
Telephony (/t//ə/'/l//ɛ//f//ə//n//i/ təLEFə nee) is the field of technology involving the development, application, and deployment of telecommunication services for the purpose of electronic transmission of voice, fax, or data, between distant parties. The history of telephony is intimately linked to the invention and development of the telephone. Telephony is commonly referred to as the construction or operation of telephones and telephonic systems and as a system of telecommunications in which telephonic equipment is employed in the transmission of speech or other sound between points, with or without the use of wires. The term is also used frequently to refer to computer hardware, software, and computer network systems, that perform functions traditionally performed by telephone equipment. In this context the technology is specifically referred to as Internet telephony, or voice over Internet Protocol (VoIP).
Шолу
Алғашқы телефондар тікелей жұптармен қосылды. Әрбір пайдаланушы жеке телефонды әрбір байланысу қажетті жерге қосылған еді. Бұл пайдаланушылар бірнеше адаммен байланыс құру қалағанда ыңғайсыз және басқару қиын жағдайға айналды. Телефон станциясының ойдағыдай жұмыс істеуі, жергілікті аудандағы кез келген басқа телефонмен телефон байланысын орнату мәселесін шешті. Бастапқыда әр телефон бір сыммен, кейіннен бір сым жұбымен, яғни абоненттік желімен станцияға қосылды. Басқа аймақтардағы жақын станциялар магистральдық желілермен байланыстырылды, ал алысқа қоңырау шалу үшін бірнеше станция арқылы хабар алмасу қажет болды. Бастапқыда станцияның орталық пультін "станция операторы" деп аталатын оператор қолмен басқарды. Пайдаланушы телефондағы тұтқаны айналдырғанда, оператордың алдындағы тақтадағы индикатор жанды, оператор сол индикаторға құлақаспапты қосып, қызмет көрсетуді ұсынды. Абонент шақырылған тарапты аты-жөнімен, кейіннен нөмірімен сұрауы керек еді, ал оператор шақырылған тараптың портына схеманың бір ұшын қосып, оларды ескертетін сигнал берді. Егер шақырылған абонент жауап берсе, оператор құлақаспапты ажыратып, байланысты аяқтады. Магистральдық қоңыраулар желідегі басқа станциялардағы операторлардың көмегімен жасалды. 1970 жылға дейін көптеген телефондар тұтынушылардың үйіне орнатылған телефон желісіне тікелей қосылған. Кейіннен, ішкі сымдарды қосатын розеткаларды орнатуға көшу телефон аппараттарын ауыстыруды жеңілдетіп, розеткалар орнатылған үйдің әртүрлі жерлерінде телефонды пайдалануға мүмкіндік берді. Барлық ішкі сымдар бір орында ғимаратты кабельге қосатын сымға біріктірілді. Кабельдер әдетте аудандық желіден көптеген сымдарды бір сым орталығына немесе телефон станциясына жеткізеді. Телефон пайдаланушысы қоңырау шалғысы келгенде, станциядағы жабдықтар терілген телефон нөмірін тексереді және сол телефон желісін сол сым орталығындағы басқа желіге немесе алыс станцияға магистральдық желі арқылы қосады. Әлемдегі көптеген станциялар үлкен коммутациялық жүйелер желісі арқылы байланыстырылған, бұл қоғамдық телефон желісін (PSTN) құрайды. 20 ғасырдың екінші жартысында факс пен деректер дауысты тасымалдауға арналған желіде маңызды қосымша мүмкіндіктерге айналды, ал ғасырдың соңында желінің кейбір бөліктері ISDN және DSL технологияларын пайдаланып жаңартылды, бұл осындай трафикті басқаруды жақсартты. Бүгінгі таңда телефония телефон қызметтерін және жүйелерін ұсыну үшін цифрлық технологияны (цифрлық телефония) пайдаланады. Телефондық қоңыраулар цифрлық түрде жүзеге асырылуы мүмкін, бірақ бұл "соңғы километр" цифрлық болған жағдайда немесе цифрлық және аналогтық сигналдар арасындағы түрлендіру телефон ішінде жүргізілген жағдайда ғана мүмкін. Бұл жетістік байланыс құнына азайтуға және дауыс қызметтерінің сапасын жақсартуға мүмкіндік берді. Осының алғашқы іске асырылуы ISDN телефон желілері арқылы деректерді жылдам тасымалдауға мүмкіндік берді. Бірақ, Интернет протоколы жиынтығына негізделген цифрлық қызметтерді ұсыну мүмкіндігі пайда болғаннан кейін бұл қызмет маңыздылығын жоғалтты. 1980-ші жылдардан бастап жеке компьютерлердің пайда болуымен компьютерлік телефония интеграциясы (CTI) телефонды басқару және пайдалану мүмкіндіктерін кеңейтті, мысалы, телефондық анықтама қызметтерін және қоңырау шалушыны анықтау мүмкіндіктерін пайдалану арқылы дауыстық, факс және деректерді жіберу және қабылдау. Телефониялық бағдарламалық қамтамасыз ету мен компьютерлік жүйелерді біріктіру кеңседегі жұмысты автоматтандырудың маңызды қадамы болды. Бұл термин байланыс орталықтарының компьютерлік қызметтерін сипаттау үшін қолданылады, мысалы, сіз шалған компаниядағы тиісті бөлімге қоңырауды бағыттау. Кейде бұл мүмкіндік жеке компьютерді телефон қоңырауларын бастау және басқару үшін пайдалану үшін де қолданылады (осы жағдайда компьютерді жеке байланыс орталығы ретінде қарастыруға болады).
Цифрлық телефония
Цифрлік телефония – телефон жүйелері мен қызметтерін іске асыру және қамтамасыз етуде цифрлық электрониканы қолдану. 20-шы ғасырдың соңынан бастап, дәстүрлі аналогтық тарату және сигнал беру жүйелері цифрлық негізгі желімен алмастырылды, сондай-ақ қолжетімді желінің көп бөлігі де цифрландырылды. 1947 жылы Bell Telephone Laboratories зертханасында транзистор технологиясының дамуынан бастап, 1950 жылдары күшейткіш және коммутациялық тізбектерге дейін, қоғамдық телефон желісі (PSTN) біртіндеп жартылай өткізгіш электроникаға және автоматтандыруға көшті. Компьютерлік негіздегі электрондық коммутациялық жүйелердің, металл-оксидті жартылай өткізгіш (MOS) және импульстік кодты модуляциялау (PCM) технологияларын енгізу арқылы дамуынан кейін, PSTN сигналды және аудио хабарларын цифрландыруға қарай біртіндеп жетілді. Осыдан кейін цифрлық телефония желінің сыйымдылығын, сапасын және тиімділігін едәуір арттырды. Цифрландыру кең жолақты дауысты бір арнада жеткізуге мүмкіндік береді, бұл кеңірек аналогтық дауыстық арнаның сапасын жақсартады.
Тарих
Цифрлық сигнал 1 (DS1/T1) тасымалдаушы жүйелерімен тарату желілеріне өзгертілген және жаңартылған ең алғашқы аналогты телефон желілері 1960 жылдардың басына дейін жетеді. Олар негізгі 3 кГц дауыстық арнаны қолдау үшін, жолақты шектеулі аналогты дауыстық сигналдан үлгі алу және импульстік кодты модуляциялау (PCM) арқылы кодтау үшін жасалған. Алғашқы PCM кодектік сүзгілері пассивті резистор-конденсатор-индукторлық сүзгілік схемалар ретінде іске асырылды, аналогты цифрлық түрлендіру (дауыстарды цифрландыру үшін) және цифрлық-аналогтық түрлендіру (дауыстарды қайта құру үшін) дискретті құрылғылармен жүзеге асырылды. Алғашқы цифрлық телефония PCM кодектік сүзгілерінің төмен өнімділігі мен жоғары құнының салдарынан тиімді болған жоқ. Металл-оксидті жартылай өткізгіш өрістік эффектті транзистордың (MOSFET) ойлап табылуы цифрлық телекоммуникацияның дамуына мүмкіндік берді, бұл PCM цифрлық телефонияның жылдам дамуына және кеңінен қолданылуына әкелді. MOS SC схемалары 1970 жылдардың аяғында PCM кодектік сүзгі микросхемаларын жасауға ықпал етті, бұл негізінен MOS технологиясының қарқынды масштабталуы мен миниатюраландыруына байланысты болды. LPC сол кезден бері сөйлеуді кодтаудың ең көп қолданылатын әдісі болып табылады. Тағы бір аудио деректерді сығымдау әдісі – модификацияланған дискретті косинус түрлендіруі (MDCT) деп аталатын дискретті косинус түрлендіруі (DCT) алгоритмі 1990 жылдардың соңынан бері IP дауыстық байланысы (VoIP) қолданбаларында сөйлеуді кодтау үшін кеңінен қолданылуда. SONET және оптикалық талшықтар сияқты тарату әдістерін дамыту цифрлық таратуды одан әрі жетілдірді. Бірнеше аналогты дауыстық арналарды бір тарату ортасына мультиплекстеуге мүмкіндік беретін аналогты тасымалдаушы жүйелер болғанымен, цифрлық тарату төмен құнмен және тарату ортасына көбірек арналарды мультиплекстеуге мүмкіндік берді. Бүгінгі таңда соңғы құрылғы көбінесе аналогты болып қала береді, бірақ аналогтық сигналдар әдетте қызмет көрсету аймағының интерфейсінде (SAI), орталық кеңседе (CO) немесе басқа агрегациялық нүктеде цифрлық сигналдарға түрлендіріледі. Цифрлық цикл тасымалдаушылары (DLC) және x-ке дейінгі оптикалық талшықтар цифрлық желіні клиенттердің үйлеріне жақындатады, аналогты жергілікті желіні ескірген жағдайға түсіреді.
IP телефониясы
Телефония саласындағы технологиялар жаңа байланыс технологияларының пайда болуымен кеңейді. Телефония қазірде Интернет-қызметтерді және мобильді байланысты, соның ішінде бейнеконференцияларды қамтиды. Интернет-протокол (IP) тұжырымдамаларына негізделген жаңа технологиялар көбінесе жеке түрде IP телефониясы (VoIP) деп аталады, сондай-ақ IP телефониясы немесе Интернет телефониясы деп те аталады. Дәстүрлі телефон қызметінен өзгеше, IP телефониясы үкімет тарапынан салыстырмалы түрде аз реттеледі. АҚШ-та Федералды байланыс комиссиясы (FCC) телефон арқылы байланысты реттейді, бірақ телефон пайдаланушысы мен IP телефония қызметін ұсынушы арасындағы байланысты реттеуді жоспарламағанын мәлімдейді. Цифрлық телефонияның бір саласы – Интернет-протокол (IP) телефониясы, компьютерлік желілер арқылы телекоммуникациялық сеанстарды құру, тарату және қабылдау үшін Интернетке негіз болған цифрлық желілік технологияны қолдануды қамтиды. Интернет телефониясы көбінесе дауыс Интернет-протоколы (VoIP) деп танылады, бұл принципті көрсетеді, бірақ оны көптеген басқа терминдермен де атайды. VoIP – бұл дәстүрлі телефон инфрақұрылымы технологияларын жылдам алмастырып жатқан революциялық технология. 2005 жылғы қаңтар айының мәліметтері бойынша, Жапония мен Оңтүстік Кореяда телефон абоненттерінің 10%-ға дейін осы цифрлық телефон қызметіне көшкен. 2005 жылғы қаңтарда жарық көрген Newsweek журналы Интернет телефониясы «келесі үлкен жаңалық» болуы мүмкін екенін айтты. 2006 жылдан бастап көптеген VoIP компаниялары жеке тұлғалар мен бизнеске қызмет көрсетуде. IP телефониясы Интернет-қосылымын және аппараттық IP телефондарды, аналогты телефон адаптерлерін немесе компьютерлік бағдарламалық телефондарды (softphone) қолдана отырып, мәліметтер пакеттері түрінде кодталған сөйлесулерді таратуға пайдаланады. IP телефония қызметтері ескі телефон қызметін (POTS) алмастырумен қатар, WiFi нүктелері арқылы тегін немесе төмен бағалы байланыс ұсынып, мобильді телефон қызметтерімен де бәсекелеседі. VoIP жеке желілерде де қолданылады, олар жаһандық телефон желісіне қосылуы мүмкін немесе қосылмауы мүмкін.
Әлеуметтік әсерді зерттеу
Тікелей адамнан адамға қарым-қатынас – бұл дәстүрлі дауыстық телефонияда берілмейтін, бет-әлпет және басқа да дене бітісі арқылы білдірілетін сөзсіз белгілерді қамтиды. Видеотелефония мұндай өзара әрекеттестікті әртүрлі деңгейде қалпына келтіреді. Әлеуметтік контексттік белгілер теориясы – бұл қарым-қатынас түрлерінің әртүрлі түрлерінің бетпе-бет кездесулердегі сөзсіз белгілерді сақтаудағы тиімділігін өлшеу моделі. Зерттеу көптеген түрлі белгілерді қарастырады, мысалы, физикалық орта, әртүрлі бет-әлпеттер, дене қозғалыстары, дауыс ырғағы, тиісу және иіс. Телефонды пайдалану арқылы түрлі қарым-қатынас белгілері жоғалады. Қарым-қатынас жасайтын тараптар дене қозғалыстарын анықтай алмайды, сондай-ақ тиісу және иіс сезу мүмкіндігінен айырылады. Әлеуметтік белгілерді анықтау қабілетінің төмендеуі белгілі болғанымен, Визенфельд, Рагхурам және Гаруд әр түрлі міндеттер үшін қарым-қатынас түрінің құндылығы мен тиімділігі бар екенін көрсетеді. Олар жұмыс орындарында телефон сияқты қарым-қатынас түрлерінің бетпе-бет әрекеттесуден артық пайдалы екенін зерттейді. Қарым-қатынасты ұялы телефон қызметіне кеңейту әлеуметтік белгілердің өзгеше сүзгісін құрады. Ұялы телефондағы жедел хабар алмасу, мысалы, мәтіндік хабарлар жіберу, адамдардың бір-бірімен байланыста болу сезімін қалыптастырады. «Ұялы телефонияның әлеуметтік құрылымы» еңбегінде әрбір телефон қоңырауы мен мәтіндік хабарлама әңгімелесуге талпынудан гөрі артық екендігі айтылады. Керісінше, бұл отбасы мен достар арасындағы әлеуметтік желіні сақтайтын ишара. Телефон арқылы белгілі бір әлеуметтік белгілер жоғалғанымен, ұялы телефондар әртүрлі аудиториялар түсінетін жаңа белгілерді ұсынады. Жаңа тілдік элементтер физикалық емес өзара әрекеттесудің табиғи жетіспеушілігін толықтыруға тырысады. Телефония арқылы қолдау табатын тағы бір әлеуметтік теория – Медиаға тәуелділік теориясы. Бұл теория адамдар белгілі бір мақсаттарға жету үшін медианы немесе ресурсты пайдаланады деген тұжырымға келеді. Бұл теория медиа, аудитория және кең әлеуметтік жүйе арасында байланыс бар екенін көрсетеді. Телефон, адамға байланысты, ақпарат алу, басқалармен байланыста болу, жылдам хабар алмасу, ойын-сауық және т.б. сияқты белгілі бір мақсаттарға жетуге көмектеседі.