Богдан Пачынски: Польшалық астрономның өмірі мен еңбектері
Bohdan Paczyński
Богдан Пачынски – польский астроном (1940-2007), зейнеткерлікке шыққан ғалым, жұлдыз эволюциясы, аккрециялық дискілер мен гамма-сәулелер бойынша теориялық еңбектерімен танымал.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Поляк астрономы (1940–2007)
Polish astronomer (1940–2007)
Бодан Пачинский (8 ақпан 1940 – 19 сәуір 2007) – жұлдыз эволюциясы, аккрециялық дискілер және гамма-сәулелердің жарқылы салаларындағы теорияларымен және еңбектерімен танымал поляк астрономы. Ол Эддингтон медалін (1987), Генри Дрейпер медалін (1997), Корольдік астрономиялық қоғамның алтын медалін (1999) және Польшаны қайта орнату орденін (2007) алған.
Bohdan Paczyński or Bohdan Paczynski (8 February 1940 – 19 April 2007) was a Polish astronomer notable for his theories and work in the fields of stellar evolution, accretion discs, and gamma ray bursts. He is the recipient of the Eddington Medal (1987), the Henry Draper Medal (1997), the Gold Medal of the Royal Astronomical Society (1999), and the Order of Polonia Restituta (2007).
Өмір
Пачиньский 1940 жылы 8 ақпанда Литваның Вильнюс қаласында заңгер мен поляк әдебиетінің мұғалімі отбасында дүниеге келді. 1945 жылы оның отбасы Польшаға көшіп, Краковта, ал 1949 жылы Варшавада қоныстанды. 18 жасында Пачиньский Acta Astronomica журналында өзінің алғашқы ғылыми мақаласын жариялады. 1959-1962 жылдары Варшава университетінде астрономияны оқыды. Екі жылдан кейін ол Стефан Пиотровский мен Влодзимиерц Зонн басшылығымен докторлық диссертациясын қорғады. 1962 жылы Пачиньский Польша Ғылым академиясының Астрономия орталығының мүшесі болды және онда шамамен 20 жыл жұмыс істеді. 1974 жылы ол абилитация алды, ал 1979 жылы профессор атанды. Теориялық астрономия саласындағы еңбектерінің арқасында 36 жасында Польша Ғылым академиясының ең жас мүшесі болды. 1981 жылы Пачиньский АҚШ-қа сапар шегіп, Варшавадағы институтының бұрынғы стажерларына Калтех институтында бірнеше дәріс оқыды. Польшада әскери жағдай енгізілгеннен кейін ол шетелде қалуға шешім қабылдады. Ол Лайман Спитцер кіші атындағы Принстон университетінің астрофизика профессоры болды. Пачиньский уақыт бойынша аспан зерттеулерінің бастамашысы болды: Оптикалық гравитациялық линзалау эксперименті (OGLE, Варшава университетінің обсерваториясының Анджей Удальский басқаруымен) және Барлық аспанды автоматтандырылған зерттеу (ASAS, Гжегож Пожманскиймен бірлесіп құрылған). Космикалық объектілерді табу және гравитациялық линзаларды пайдалану арқылы олардың массасын өлшеудің жаңа әдістері оған халықаралық деңгейде танымал атақ әкелді, сонымен қатар ол микролинзалау терминін енгізгені үшін де танылды. Ол сондай-ақ гамма-сәулелердің жарылысы космологиялық қашықтықта болады деген идеяның ерте жақтасы болды. Оның ғылыми зерттеулері жұлдыздардың эволюциясы, гравитациялық линзалау және гравитациялық микролинзалау, айнымалы жұлдыздар, гамма-сәулелердің жарылысы және галактикалардың құрылымына бағытталған. 1999 жылы ол Корольдік астрономиялық қоғамның үш маңызды сыйлығының барлығын алған алғашқы астроном болды: 1987 жылы Эддингтон медалі, 1995 жылы Джордж Дарвин лекциялық сыйлығы және алтын медаль. Ол Польшадағы Вроцлав университетінің (2005 жылғы 29 маусымда) және Польшадағы Торуньдегі Николай Коперник университетінің (2006 жылғы 22 қыркүйекте) құрметті докторы атағымен марапатталды. 2006 жылдың қаңтар айында ол Америка астрономиялық қоғамының Генри Норрис Расселл лекциялық сыйлығына ие болды, "жұлдыз эволюциясы, гамма-сәулелердің жарылысының сипаты, екілік жүйелерде аккреция, гравитациялық линзалау және космология сияқты көптеген салаларға жасаған ерекше үлесі үшін. Оның зерттеулері шығармашылығымен және ауқымдылығымен, сондай-ақ өте нәтижелі бақылау зерттеулеріне ынталандырғандығымен ерекшеленді". Ол 200-ден астам ғылыми мақала жариялады, олар 2022 жылға дейін 30 000-нан астам рет сілтемеленді, бұл оны Польшаның ең көп сілтемеленген ғалымдарының біріне айналдырды. Ол 2007 жылғы 19 сәуірде Нью-Джерси штатының Принстон қаласында ми қатерінен қайтыс болды.
Paczyński was born on 8 February 1940 in Vilnius, Lithuania, to a lawyer and a teacher of Polish literature. In 1945 his family chose to leave for Poland and settled in Kraków, and then in 1949 in Warsaw. At the age of 18, Paczyński published his first scientific article in Acta Astronomica. Between 1959 and 1962 he studied astronomy at the University of Warsaw. Two years later he received a doctorate under the tutelage of Stefan Piotrowski and Włodzimierz Zonn. In 1962 Paczyński became a member of the Centre of Astronomy of the Polish Academy of Sciences, where he continued to work for nearly 20 years. In 1974 he received habilitation and in 1979 became a professor. Thanks to his works on theoretical astronomy, at the age of 36 he became the youngest member of the Polish Academy of Sciences. In 1981 Paczyński visited the United States, where he gave a series of lectures at Caltech to former interns at his Warsaw based institute. After the introduction of the Martial Law in Poland he decided to stay abroad. He was the Lyman Spitzer Jr. Professor of Astrophysics at Princeton University. Paczyński was the initiator of time domain sky surveys: Optical Gravitational Lensing Experiment (OGLE, led by Andrzej Udalski of Warsaw University Observatory) and All Sky Automated Survey (ASAS, created together with Grzegorz Pojmański). His new methods of discovering cosmic objects and measuring their mass by using gravitational lenses gained him international recognition, and he is acknowledged for coining the term microlensing. He was also an early proponent of the idea that gamma ray bursts are at cosmological distances. His research concentrated on stellar evolution, gravitational lensing and gravitational microlensing, variable stars, gamma ray bursts, and galactic structure. In 1999, he became the first astronomer to receive all three major awards of the Royal Astronomical Society, by winning the Gold Medal, having won the Eddington Medal in 1987 and the George Darwin Lectureship in 1995. He was honoured with the title of doctor honoris causa by Wrocław University in Poland (on June 29, 2005) and Nicolaus Copernicus University in Toruń in Poland (on September 22, 2006). In January 2006 he was awarded Henry Norris Russell Lectureship of the American Astronomical Society, "for his highly original contributions to a wide variety of fields including advanced stellar evolution, the nature of gamma ray bursts, accretion in binary systems, gravitational lensing, and cosmology. His research has been distinguished by its creativity and breadth, as well as the stimulus it has provided to highly productive observational investigations". He published over 200 scientific papers, which have been cited over 30,000 times by 2022, making him one of the most cited Polish scientists. He died of brain cancer on April 19, 2007, in Princeton, New Jersey.