Риккардо Джаккони: Космикалық Х-сәулелер астрономиясының негізін қалаушы ғалым
Riccardo Giacconi
Риккардо Джаккони: итало-американдық астрофизик, Х-сәуле астрономиясының негізін қалаушы, Нобель сыйлығының иегері. Ғарыштық телескоптардың маңыздылығы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Риккардо Джаккони (Riccardo Giacconi, 6 қазан 1931 – 9 желтоқсан 2018) – итальяндық-американдық астрофизик, Нобель сыйлығының лауреаты және рентген астрономиясының негізін салған ғалым. Ол Джонс Хопкинс университетінің профессоры болды.
Italian American astrophysicist (1931–2018)
Riccardo Giacconi (/dʒ//ə/'/k//oʊ//n//i/ jəKOHnee, rikˈkardo dʒakˈkoːni; October 6, 1931 – December 9, 2018) was an Italian American Nobel Prize winning astrophysicist who laid down the foundations of X ray astronomy. He was a professor at the Johns Hopkins University.
Өмірбаян
Италияның Генуя қаласында туған Джаккони, астрофизика саласындағы ғылыми мансабын жалғастыру үшін АҚШ-қа көшіп барғанға дейін Милан университетінің физика факультетін бітірді. 1956 жылы Фулбрайт стипендиясы оны Индиана университетінің физика профессоры Р. В. Томпсонмен ынтымақтастықта жұмыс істеу үшін АҚШ-қа алып келді. Космикалық рентген сәулелері Жер атмосферасымен жұтылатындықтан, рентгендік астрономия үшін ғарышқа орналасқан телескоптар қажет. Осы мәселеге белсенді түрде кірісіп, Джаккони рентгендік астрономияға арналған құралдарды жасаумен айналысты; 1950 жылдардың соңы мен 1960 жылдардың басында ракетамен ұшырылатын детекторлардан бастап, 1970 жылдары орбитадағы алғашқы рентгендік астрономия спутнигі – «Ухуруға» дейін. Джакконидің пионерлік зерттеулері 1978 жылы ғарышқа жіберілген алғашқы толық бейнелейтін рентгендік телескоп – «Эйнштейн обсерваториясымен» және кейіннен 1999 жылы іске қосылып, қазірге дейін жұмыс істеп келе жатқан «Чандра» рентгендік обсерваториясымен жалғасты. Джаккони өз білімін астрономияның басқа салаларына да қолданды, ол Ғарыш телескопы ғылыми институтының (Хаббл ғарыш телескобының ғылыми операциялар орталығы) тұрақты директоры (1981-1993) болды, содан кейін 1993 жылдан 1999 жылға дейін Еуропалық оңтүстік обсерваториясының (ESO) бас директоры болып, Өте үлкен телескоптың құрылысын бақылады, одан кейін Ассоциацияланған университеттердің президенті (1999-2004) болып ALMA массивінің алғашқы жылдарын басқарды. Джаккони 2002 жылы «астрофизикаға жасаған маңызды үлесі үшін, оның нәтижесінде ғарыштық рентген сәулелерінің көздері табылды» деп Нобель сыйлығының бір бөлігіне ие болды. Сол жылы сыйлықтың қалған бөлігі нейтрино астрономиясы үшін Масатоси Кошиба мен Реймонд Дэвис кішіге берілді. Джаккони Джонс Хопкинс университетінде физика және астрономия профессоры (1982-1997) және ғылыми-зерттеу профессоры (1998 жылдан 2018 жылы қайтыс болғанға дейін) қызметтерін атқарды. 2000 жылдары ол NASA-ның «Чандра» рентгендік обсерваториясымен бірлесіп ірі «Чандра Deep Field South» жобасының жетекшісі болды. Джаккони 2018 жылдың 9 желтоқсанында дүние салды.
Born in Genoa, Italy, Giacconi received his Laurea from the Physics Department of University of Milan before moving to the US to pursue a career in astrophysics research. In 1956, his Fulbright Fellowship led him to go to the United States to collaborate with physics professor R. W. Thompson at Indiana University. Since cosmic X ray radiation is absorbed by the Earth's atmosphere, space based telescopes are needed for X ray astronomy. Applying himself to this problem, Giacconi worked on the instrumentation for X ray astronomy; from rocket borne detectors in the late 1950s and early 1960s, to Uhuru, the first orbiting X ray astronomy satellite, in the 1970s. Giacconi's pioneering research continued in 1978 with the Einstein Observatory, the first fully imaging X ray telescope put into space, and later with the Chandra X ray Observatory, which was launched in 1999 and is still in operation. Giacconi also applied his expertise to other fields of astronomy, becoming the first permanent director (1981 1993) of the Space Telescope Science Institute (the science operations center for the Hubble Space Telescope), followed by Director General of the European Southern Observatory (ESO) from 1993 to 1999, overseeing the construction of the Very Large Telescope, then President of Associated Universities, Inc. (1999 2004) managing the early years of the ALMA array. Giacconi was awarded a share of the Nobel Prize in Physics in 2002 "for pioneering contributions to astrophysics, which have led to the discovery of cosmic X ray sources". The other shares of the Prize in that year were awarded to Masatoshi Koshiba and Raymond Davis, Jr. for neutrino astronomy. Giacconi held the positions of professor of physics and astronomy (1982–1997) and research professor (from 1998 to his death in 2018) at Johns Hopkins University, and was a university professor. During the 2000s he was principal investigator for the major Chandra Deep Field South project with NASA's Chandra X ray Observatory. Giacconi died on December 9, 2018.