Кіріспе

Майкл Льюис 2003 жылы жазған «Moneyball: The Art of Winning an Unfair Game» кітабы – Майкл Льюис 2003 жылы жарық көрген, «Оукленд Атлетикасы» бейсбол командасы мен оның бас менеджері Билли Бин туралы кітап. Ол команданың шағын бюджетте бәсекеге қабілетті бейсбол командасын құрастыру үшін қолданған сабельметриялық тәсілін баяндайды. Бұл кітап 2011 жылы Брэд Питт пен Джона Хилл басты рөлдерде ойнаған «Moneyball» фильмінің негізі болды.

Қысқаша мазмұны

Moneyball-дың негізгі қағидасы – өткен ғасырдағы бейсбол шеберлерінің (оның ішінде ойыншылар, менеджерлер, жаттықтырушылар, скауттар және бас кеңсе қызметкерлерінің) жиынтық тәжірибесі ескірген, субъективті және көбінесе кемшіліктері бар. Ойыншыларды бағалау үшін дәстүрлі түрде қолданылатын статистика, мысалы, ұрланған базалар, ұрып өткізілген ойыншылар саны және соққының орташа көрсеткіші – 19-шы ғасырдың ойынға қатысты көзқарасының қалдығы. Sabermetrics және статистикалық талдаулар, мысалы, базаға шығу пайызы мен соққы қуатының көрсеткіші, ойыншының соққы дағдысын бағалау үшін жақсы өлшем екенін көрсетті. «Окленд Ас» командасы «нарықта арзан бағаланған» ойыншыларды іздеуді бастады, яғни олардың осы жетілдірілген статистика бойынша жеңіске үлес қосу қабілетіне қатысты төмен жалақы алып отырғандарын анықтады. Осы стратегияны қайта қарау арқылы 2002 жылғы «Атлетика» командасы, ойыншылардың жалақысына 44 миллион долларлық бюджетпен, сол маусымда жалақысы 125 миллион доллардан асып кеткен «Нью-Йорк Янкиз» сияқты ірі нарықтық командалармен бәсекелесе алды. Осы тәсіл «Ас» командасын 2002 және 2003 жылдары плей-оффқа жеткізді. Льюис кітабында бірнеше тақырыпты зерттеді, мысалы, ішкі және сыртқы тұлғалар (қалыптасқан дәстүршілдер мен sabermetrics жақтастары), ақпараттың демократиялануы иерархияны тегістеуге қалай әкеледі және «капитализм талап ететін тиімділікке деген қатал ұмтылыс». «Moneyball» сонымен қатар «Ас» командасының болашақ ойыншыларды қалай бағалайтынын қарастырады. Sabermetric мамандары колледж бейсболының ойыншысының MLB-де табысқа жету мүмкіндігі дәстүрлі жоғары мектептен таңдауға қарағанда әлдеқайда жоғары деп санайды. Бийн жоғары мектептен таңдалған ойыншыларға жұмсалатын қаражат, олардың талантына және физикалық әлеуетіне қарамастан, дәстүрлі скаутинг бойынша бағаланғанда, тәжірибелі колледж ойыншыларына қарағанда тәуекелдірек екенін айтады. Колледж ойыншылары көбірек ойындар ойнағандықтан, қымбат шешімдерді негізге алу үшін статистикалық деректердің көлемі зор. Льюис 2001 жылы Бийннің қарсылығына қарамастан, жоғары мектептен таңдалған Джереми Бондэрманды «Ас» командасының кіші лигасының ойыншысы ретінде келтіреді. Бондэрман скауттар іздеген барлық дәстүрлі «қабілеттерге» ие болды, бірақ мыңдаған осындай ойыншылар жылдар бойы жоғары мектептен MLB ұйымдарына қосылып, күтілгендей дамымады. Льюис 2002 жылғы MLB драфтына «Ас» командасының көзқарасын зерттейді, онда команданың ерте таңдаулары болды. Кітапта Бийннің өзінің скауттар тобымен (объективті sabermetrics емес, әлеуетті дәстүрлі субъективті бағалауды жақтаған) дайындық кезіндегі жиі даулары, содан кейін күтілмеген және сол кезде Бийннің өте сәтті (бірақ дәстүрлі емес) күш-жігері деп саналған драфт жазылған. «Moneyball» sabermetric қозғалыстың тарихын Билл Джеймс (содан кейін «Бостон Ред Сокс» бас кеңсесінің мүшесі) және Крейг Р. Райт сияқты тұлғаларға дейін жетеді. Льюис Джеймстің 1970 жылдардың аяғынан 1980 жылдардың аяғына дейін жыл сайын жарық көрген «Бейсбол туралы анықтама» атты еңбегінің бейсбол менеджментінің қатарына қосылып жатқан жас және болашақ бейсбол сардарларына қалай әсер еткенін зерттейді.

Ықпал

"Moneyball" бейсбол терминологиясына енді; саберметрияны бағалайтын командалар көбінесе "Moneyball" тактикасын қолданады делінеді. Бейсболдың дәстүрлі жанкүйерлері, әсіресе кейбір скауттар мен БАҚ өкілдері, саберметриялық революцияны сынап, ойыншыларды бағалаудың дәстүрлі әдістерінен гөрі саберметрияға артық көңіл бөлгені үшін "Moneyball"ді кемсітеді. Дегенмен, "Moneyball" көптеген ірі лига командаларының бизнес жүргізу әдісін өзгертті. Нәтижесінде, Нью-Йорк Метс, Нью-Йорк Янкиз, Сан-Диего Падрес, Сент-Луис Кардиналс, Бостон Ред Сокс, Вашингтон Нэшнлз, Аризона Даймондбэкс, Кливленд Гардианс және Торонто Блю Джейс сияқты командалар толық уақытты саберметриялық талдаушыларды жұмысқа алды. 2010 жылғы маусымнан кейін Метс командасы Биіннің бұрынғы әріптесі және A's командасындағы кеңесшісі болған Санди Алдерсонды бас менеджер ретінде тағайындады, сондай-ақ Биіннің бұрынғы серіктестері Пол ДеПодеста мен Дж.П. Риккардиді бас кеңсеге алды. Осыдан кейін команда әзіл-қалжыңмен "Moneyball Mets" деп аталды. 1990 жылдардағы Окленд А's командасы сияқты, Метс командасының иелері де жалақыны қысқартуды талап етті. Алдерсон басқарған кезеңде команданың жалақысы 2012 жылдан 2014 жылға дейін жылына 100 миллион доллардан төмен түсті, ал Метс 2015 жылғы Әлем сериясына жетіп, МЛБ-ның ең жоғары жалақысы бар командасы Лос-Анджелес Доджерсті жеңді. 2019 және 2020 жылғы маусымдарда Тампа Бэй Рейс "Moneyball" шеберлері деп есептелді, 2020 жылғы Әлем сериясына 28,2 миллион АҚШ доллары жалақымен жетті, бұл Меліг Бейсболдың 30 командасының арасындағы үшінші ең төменгі көрсеткіш. Льюис кітаптың сәттілігі "Атлетикстің" бағына кері әсер еткенін мойындады, себебі басқа командалар саберметрияны қабылдап алды, бұл Оклендтің артықшылығын азайтты. Кітап жарық көргеннен және сәттілікке жеткеннен кейін Льюис "Moneyball" атты кітапқа "Underdogs" деп аталатын жалғасын жазу жоспарларын талқылады, онда ойыншылар мен олардың мансабындағы жетістіктеріне бірнеше жылдан кейін қайта оралады, бірақ 2002 жылғы драфттан тек төрт ойыншы ғана Үлкен лига деңгейінде көп ойнады. "Moneyball" басқа да кәсіби спорт командаларына, соның ішінде еуропалық клубтық футболға (футбол) да әсер етті. Биін Арсеналдың бұрынғы бас жаттықтырушысы Арсен Венгерді жеке бағалайды. Биін Венгермен, Манчестер Юнайтедтің бұрынғы бас жаттықтырушысы Алекс Фергюсонмен және Ливерпульдің иесі Джон В. Генримен келіссөздер жүргізді. Арсеналдың бұрынғы скауты Дэмиен Комоллимен және Арсенал иесі Стэн Кронкемен болған достығы оған ағылшын футболының ішкі әлеміне терең бойлауға мүмкіндік берді. El País басылымының хабарлауынша, Ливерпуль футбол клубының тең иесі Джон В. Генри көпшілік пікіріне сенбегендіктен, Бостон Ред Сокс командасын (оны үш Әлем сериясында жеңіске жеткізуге бағытталған) басқару үшін қолданған математикалық әдіске ұқсас әдіс іздеді, ол сондай-ақ Fenway Sports Group арқылы иелік етеді. Математикалық модель Кембридж физигі Иан Грэмге тиесілі болып шықты, ол Ливерпульдің 2018–19 жылғы УЕФА Чемпиондар лигасының жеңісіне қажетті жаттықтырушыны (Юрген Клопп) және ойыншыларды таңдау үшін қолданылды.

Қабылдау

Ричард Х. Талер (Чикаго университетінің Бизнес мектебі) және Кас Р. Санштейн (Чикаго университетінің Заң мектебі) бұл кітапты "Льюис тамаша оқиға айтады, және ол оны тамаша жеткізеді. Льюис сонымен қатар ол шешпеген бірнеше маңызды мәселелерді көтереді, ал оның баяндамасы үлкен және мүмкін терең салдарға ие, бірақ ол оларды толық зерттемейді" деп сипаттады. Дэвид Хаглунд (Slate) және Джона Кери (Grantland) кітапты драфт арқылы алынған және халықаралық аренада қол қойылған жас дағдыларды назардан тыс қалдырғаны үшін сынады. Олар кітаптың Тим Хадсон, Марк Малдер және Барри Зитодан тұратын питчинг триосын, сондай-ақ Эрик Чавес және Мигель Техада сияқты позициялық ойыншыларды ескермейтінін айтты, олардың барлығы дәстүрлі скаутинг әдісімен табылған және 2002 жылғы «Атлетика» командасының табысына үлкен үлес қосты. 2002 жылы Зито Американдық лиганың «Cy Young» сыйлығын, ал Техада – «MVP» сыйлығын жеңіп алды. Шелдон мен Алан Хирш 2011 жылы жарық көрген «The Beauty of Short Hops: How Chance and Circumstance Confound the Moneyball Approach to Baseball» кітабында «Moneyball» тезисіне қарсы дәлелдер келтіріп, 2002 жылғы «А» командасының басқа командаларға қарағанда аз гол жібергенімен ерекшеленгенін, көп гол соқпағанын көрсетті.

Фильм

2011 жылы кітап негізінде фильм жарық көрді. Актер Брэд Питт Билли Бин рөлін сомдады, ал Джона Хилл Пол ДеПодестаның прототипі болған ойдан шығарылған Питер Брэнд рөлін ойнады; Филип Сеймур Хоффман «A» командасының басқарушысы Арт Хоу рөлінде. «Оскар» жүлдесіне ие болған сценарист Стив Зайлиан сценарий жазуға шақырылды, ал режиссерлікке Стивен Содерберг тағайындалды, ол Дэвид Франкельді алмастыруға тиіс болған. Бірақ 2009 жылдың маусым айында Содерберг ұсынған жаңартылған сценарийге қатысты туындаған келіспеушіліктерге байланысты Sony фильмді түсіруге бірнеше күн қалғанда тоқтатты. Содербергтің қызметінен ақырында бас тартты. Беннет Миллер режиссерлік міндеттерді өз мойнына алды, ал Аарон Соркин сценарийді қайта жазды. Фильм 2011 жылдың 23 қыркүйегінде кинотеатрларда көрсетілді. «Moneyball» алты «Оскар» сыйлығына ұсынылды, оның ішінде «Ең үздік актер» және «Ең жақсы фильм» номинациялары бар.

Танымал мәдениетте

Кітап 2010 жылы «Симпсон» мультсериалының «MoneyBART» атты эпизодында пародияланды, онда Лиза Барттың кішкентай лигасының бейсбол командасын саберметриялық принциптерді қолдана отырып жаттықтырады. Билл Джеймс осы эпизодта қатысты. Фильмге түсірілген нұсқасы «Бруклин Nine Nine» сериалында капитан Реймонд Холттың сүйікті фильмі деп айтылады, себебі оның статистикалық талдауының әдемілігіне риза. Бұған қоса, «Moneyball» АҚШ конгрессмендері Барбара Ли және Марк ДеСольньенің «Moneyball Act» заңына ат берді, мақсаты – бұрынғы қаласынан 25 миль қашықтыққа көшкен МЛБ командаларын, соның ішінде «Athletics» командасын, өтеу қаражатымен қамтамасыз ету.