Кіріспе

Ақуыз отбасы

Жасушаның микрофиламенттерді динамикалық түрде құрастыру қабілеті, оның қоршаған ортаға немесе организмнің ішкі сигналдарына жауап ретінде өзін жылдам қайта құруына мүмкіндік беретін тіреу құрылысын қамтамасыз етеді, мысалы, жасуша мембранасының сіңіруін арттыру немесе жасуша тінін қалыптастыру үшін жасушаның жабысуын күшейту. Басқа ферменттер немесе органеллалар, мысалы, кірпікшелер, сыртқы жасушалық мембрананың деформациясын бақылау үшін осы тіреу құрылысына бекітілуі мүмкін, бұл эндоцитоз бен цитокинез процестерін жүзеге асыруға мүмкіндік береді. Ол өзіндік қозғалыс жасауға немесе молекулалық моторлардың көмегімен қозғалуға қабілетті. Сондықтан актин кеуекшелер мен органеллалардың жасуша ішіндегі тасымалы, сондай-ақ бұлшықеттердің жирылуы және жасушалық көші-қон сияқты процестерге үлес қосады. Осы себепті ол эмбриогенезде, жараның жазылуында және қатерлі ісік жасушаларының инвазивтілігінде маңызды рөл атқарады. Актиннің эволюциялық тегі эквивалентті ақуыздары бар прокариоттық жасушаларға дейін жетеді. Прокариоттар мен археялардың актин гомологтары бір немесе бірнеше жіптен тұратын әртүрлі спиральді немесе түзу сызықты талшықтарға полимерленеді. Дегенмен, жіп ішіндегі байланыстар мен нуклеотидтерді байланыстыру орындары прокариоттарда да, археяларда да сақталады. Соңында, актин гендік экспрессияны бақылауда маңызды рөл атқарады. Көптеген аурулар мен сырқаттар актиннің немесе онымен байланысты ақуыздардың өндірісін реттейтін гендердің аллельдеріндегі мутациялардың нәтижесінде пайда болады. Актиннің өндірісі кейбір патогенді микроорганизмдердің инфекция процесінде де маңызды. Адамда актин өндірісін реттейтін әртүрлі гендердегі мутациялар бұлшықет ауруларын, жүректің көлемі мен функциясының өзгеруін, сондай-ақ есту қабілетінің жоғалуына (саңыраулыққа) әкелуі мүмкін. Цитоскелеттің құрамы жасуша ішіндегі бактериялар мен вирустардың патогенділігімен де байланысты, әсіресе иммундық жүйенің әрекеттерінен қашуға қатысты процестерде.

Цитоскелет

Актінің әртүрлі құрылымдары мен функциялары бар бірнеше түрі бар. α актині тек қана бұлшық ет талшықтарында кездеседі, ал β және γ актиндері басқа жасушаларда табылмайды. Осы екінші түрлердің жаңару жылдамдығы жоғары болғандықтан, көпшілігі тұрақты құрылымдардың сыртында орналасқан. Бұлшықет жасушаларынан басқа жасушалардағы микрофиламенттер үш түрде кездеседі: Осы құрылымда актин сақиналары, көршілес актин сақиналарын байланыстыратын спектрин тетрамерлерімен бірге, аксон мембранасын қолдайтын біртұтас цитоскелетті құрайды. Құрылымның периодтығы аксондардағы натрий иондарының каналдарын да реттеуі мүмкін.

Ашытқылар

Актиннің цитоскелеті ашытқыларда эндоцитоз, цитокинез, жасушалық полюстік анықтау және морфогенез процестерінің кілті болып табылады. Бұл процестер актинге ғана емес, сонымен қатар 20-30 байланысты белоктарға тәуелді, олардың барлығы жоғары дәрежеде эволюциялық сақталуға ие, көптеген сигналдық молекулалармен бірге. Бұл элементтердің үйлесімді жұмысы жасушаның ішкі және сыртқы стимулдарға жауап беруін анықтайтын кеңістіктік және уақытша модульденген құрылымды құруға мүмкіндік береді. Актинмен байланысты үш негізгі элемент ашытқыларда кездеседі: жапсырмалар, жіпшелер және сақиналар. Олар ұзаққа созылмаса да, олардың құрылымы үнемі полимерлену және деполимерлену процестерінің нәтижесінде динамикалық тепе-теңдікте болады. Олардың құрамында 16 кДа молекулалық салмағы бар және COF1 генімен кодталған ADF/кофилин, микрофиламенттердің ыдырауына көмектесетін кофилин кофакторы Aip1, аденолатциклаза ақуыздарымен байланысты процестерді реттейтін Srv2/CAP, актин мономерлерімен байланысты шамамен 14 кДа салмағы бар профилин және жапсырмалардың ұйымдастырылуына қатысатын 40 кДа салмағы бар твинфилин сияқты бірнеше қосымша белоктар бар. Өсімдік жасушаларының көпшілігі морфологиясын анықтайтын жасуша қабырғасына ие болғанымен, олардың микрофиламенттері цитоплазмалық ағыстар және миозин сияқты жасушалық белсенділіктерді жүзеге асыру үшін жеткілікті күшті тудыра алады. Актин органеллалардың қозғалысына және жасушалық морфогенезге қатысады, бұл жасушаның бөлінуі, сондай-ақ жасушаның созылуы және дифференциациялануын қамтиды. Өсімдіктердегі актин цитоскелетімен байланысты ең маңызды белоктар: F-актин полимерлендіруді бастай алатын формандар; эукариоттарға тән және Arabidopsis thaliana-да екі түрлі кластағы 17 генмен кодталған типтік молекулалық мотор – миозин; актинмен байланыса алатын және жасушадағы хлоропластардың кеңістіктегі таралуына қатысатын CHUP1; Гольджи аппаратының морфологиясын және жасуша қабырғасындағы ксилоглюкандардың құрамын анықтайтын KAM1/MUR3; актин жасушалық құрылымдарының пайда болуын жеңілдететін NtWLIM1; және мембраналар мен микрофиламенттердегі органеллалардың байланысына қатысатын және организмнің стресске реакциясында рөл атқаратын ERD10.

Ядролық актин

Атомдық актин алғаш рет 1977 жылы Кларк пен Мерриам байқап, сипаттады. Авторлар Xenopus laevis жұмыртқаларынан алынған ядролық фракцияда кездесетін, қаңқа бұлшық еттері актинімен бірдей қасиеттерге ие ақуызды сипаттады. Осы уақыттан бері ядродағы актиннің құрылымы мен функциялары туралы көптеген ғылыми еңбектер жарияланды (көру үшін: Hofmann 2009). Ядродағы актиннің бақыланатын деңгейі, актинмен байланысатын ақуыздармен (АБА) өзара әрекеттесуі және әртүрлі изоформалардың болуы актинге көптеген маңызды ядролық процестерде маңызды рөл атқаруға мүмкіндік береді.

Ядролық мембрана арқылы тасымалдау

Актин тізбегінде ядролық локализация сигналы жоқ. Актиннің шағын мөлшері (шамамен 43 кД) оған пассивті диффузия арқылы ядроға енуге мүмкіндік береді. Актиннің ядроға кіруі (вероятно, кофилинмен кешенде) импорт ақуызы импортин 9 арқылы жеңілдетіледі. Ядродағы актиннің төмен деңгейі маңызды болып көрінеді, себебі актиннің тізбегінде екі ядролық экспорт сигнал (NES) бар. Микроинъекцияланған актин ядродан цитоплазмаға жылдам шығарылады. Актин кем дегенде екі жолмен экспортталады: экспортін 1 және экспортін 6 арқылы. SUMOylation сияқты нақты модификациялар ядрода актинді ұстап тұруға мүмкіндік береді. SUMOylation-ды болдырмайтын мутация бета-актинді ядродан жылдам экспорттауға себеп болады.

Ұйым

Ядролық актин негізінен мономер түрінде болады, бірақ динамикалық олигомерлер мен қысқа полимерлерді де құрай алады. Ядролық актиннің ұйымдасуы әртүрлі жасуша түрлерінде өзгеше болады. Мысалы, Ксенопус ооциттерінде (соматикалық жасушаларға қарағанда ядролық актин деңгейі жоғары) актин ядроның архитектурасын тұрақтандыратын жіпшелер құрайды. Бұл жіпшелер флуороформен байланыстырылған фаллоидин бояуы арқасында микроскоппен көрінеді. Биологиялық үлгілерде полимерленген актинді тікелей сандық өлшеуге мүмкіндік беретін жалғыз тест – DNase I тежеу сынағы, эндогенді ядролық актин негізінен мономерлік түрінде болатынын анықтады.

Актиннің изоформалары

Актиннің әртүрлі изоформалары жасуша ядросында кездеседі. Актин изоформаларының деңгейі жасуша өсуін стимуляциялауға немесе көбеюін тоқтатуға және транскрипциялық белсенділікті өзгертуге жауап ретінде өзгеруі мүмкін. Ядролық актинді зерттеу бета-изоформаға бағытталған. Дегенмен, әртүрлі актин изоформаларына қарсы бағытталған антиденелерді қолдану цитоплазмалық бета актинді ғана емес, сонымен қатар альфа және гамма актинді де кейбір жасуша түрлерінде анықтауға мүмкіндік береді. Актиннің әртүрлі изоформаларының болуы оның ядролық процестердегі функциясына маңызды әсер етуі мүмкін, себебі жеке изоформалардың деңгейін тәуелсіз бақылауға болады. Транскрипция – Актин хроматиннің қайта ұйымдастырылуына, транскрипцияның басталуына және транскрипциялық кешенмен өзара әрекеттесуге қатысады. Актин хроматин құрылымын реттеуге қатысады, РНК полимераза I-мен өзара әрекеттеседі. Гендік белсенділікті реттеу – Актин әртүрлі гендердің реттеуші аймақтарына байланысады. Актиннің гендік белсенділікті реттеу қабілеті молекулалық қайта бағдарламалау әдісінде қолданылады, бұл дифференциалдалған жасушалардың эмбрионалық күйіне оралуына мүмкіндік береді. Белсенді хромосома фрагментінің мембрана астынан транскрипция басталатын еухроматинге транслокациясы. Бұл қозғалыс актин мен миозиннің өзара әрекеттесуін қажет етеді. Әртүрлі жасушалық бөліктердің интеграциясы. Актин – цитоплазмалық және ядролық сигналдық жолдарды біріктіретін молекула. Мысалы, in vitro жасушаларды сарысумен стимуляциялауға жауап ретінде транскрипцияның белсендірілуі. Иммундық жауап – Т-жасуша рецепторларын стимуляциялау кезінде ядролық актин полимерленеді және цитокин экспрессиясы мен in vivo антиденелер өндірісі үшін қажет. ДНК жөндеу – Ядролық актин ДНК-ның екі жіпті үзілуін жөндеуге көмектеседі. Жасуша ядросында актиннің жіп тәрізді полимері (F-актин) гомолог емес ұштарды біріктіру жолында да, гомологтық рекомбинациялық жөндеу жолында да әрекет етеді. Schizosaccharomyces pombe ашытқысында актин Arp3, Cdc12, профилин және WASp қатысуымен, алдын ала қалыптасқан микрофиламенттермен бірге ықшамдалатын сақинада белсенді түрде қалыптасады. Сақина құрылғаннан кейін құрылымы үздіксіз құрастыру және бөлшектеу арқылы сақталады, бұл Arp2/3 кешені мен формандардың көмегімен цитокинездің орталық процестерінің біріне кілті болып табылады.

Ұяшық ішіндегі сауда

Актин-миозин жұптары жасуша ішінде әртүрлі мембраналық көпіршіктер мен органеллалардың тасымалдануына да қатыса алады. Миозин V органеллалардағы әртүрлі жүк қабылдағыштарына байланысу арқылы белсендіріледі, содан кейін актин талшығы бойымен (+) бағытына қарай қозғалып, жүгін өзімен бірге тартады. Бұл дәстүрлі емес миозиндер АТФ гидролизін көпіршіктер мен органеллалар сияқты жүктерді диффузиядан әлдеқайда жылдам және бағытталған түрде тасымалдау үшін пайдаланады. Миозин V актин талшықтарының тікенді ұшына қарай, ал миозин VI сүйір ұшына қарай қозғалады. Көптеген актин талшықтары тікенді ұшы жасушалық мембранаға, ал сүйір ұшы жасуша ішкі қабатына қарай орналасқан. Бұл орналасу миозин V-нің экспортты жүктерді тиімді тасымалдауына, ал миозин VI-нің импортты жүктерді тиімді тасымалдауына мүмкіндік береді.

Басқа биологиялық процестер

Актиннің дәстүрлі функциясы цитоскелеттің сақталуымен байланысты, демек органеллалардың ұйымдастырылуы мен қозғалысы, сондай-ақ жасушаның пішінін анықтау. Дегенмен, актиннің эукариоттық жасуша физиологиясында кеңірек рөлі бар, сонымен қатар прокариоттарда да ұқсас функцияларды атқарады. Апоптоз. Бағдарламаланған жасуша өлімі кезінде ICE/ced 3 протеазалар тобы (интерлейкин 1β конвертерлі протеазалардың бірі) актинді екі фрагментке ыдыратады; біреуі 15 кДа, екіншісі 31 кДа. Бұл апоптоздың негізін құрайтын жасушаның тірі қалу қабілетін жоятын механизмдердің бірі. Протеаза кальпайннің де осы типтегі жасушаның жойылуына қатысы бар екені көрсетілді; кальпайн ингибиторларын қолдану актин протеолизін және ДНК деградациясын (апоптоздың тағы бір ерекше белгісі) азайтады. Екінші жағынан, стресс-индуцирленген апоптоз актин цитоскелетінің қайта ұйымдасуына (оның полимерленуі де соның ішінде) әкеледі, нәтижесінде стресс талшықтары деп аталатын құрылымдар пайда болады; бұл MAP киназа жолы арқылы белсендіріледі. Жасушалық адгезия және даму. Жасушалар арасындағы адгезия – көпжасушалы организмдерге тән қасиет, ол тіндердің мамандануына және жасушаның күрделілігінің артуына мүмкіндік береді. Жасуша эпителийінің адгезиясында қосылған жасушалардың әрқайсысында актин цитоскелеті және кадериндер клеткадан тыс элементтер ретінде қатысады, ал екеуінің арасындағы байланыс катениндер арқылы жүзеге асырылады. Актин динамикасына араласу организмнің дамуына әсер етеді, шын мәнінде актин соншалықты маңызды элементтің өзінде, резервтік гендер жүйесі бар. Мысалы, Dictyostelium-да α-актинин немесе геляция факторы гені жойылғанда, ағзалар аномальды фенотип көрсетпейді, мүмкін, себебі ақуыздардың әрқайсысы екіншісінің қызметін атқара алады. Дегенмен, екі геннің де жоқтығынан туындаған қос мутацияның дамуына әсер етеді. Ген экспрессиясын модуляциялау. Актиннің полимерлену күйі ген экспрессиясының үлгісіне әсер етеді. 1997 жылы цитокалазин D-нің Schwann жасушаларындағы деполимерленуі осы жүйке жасушаларының миелинизациясына қатысы бар гендердің экспрессиясының ерекше үлгісін тудыратыны анықталды. F-актиннің бір жасушалы организмдердің кейбір тіршілік кезеңдерінде транскриптомды өзгертетіні көрсетілді, мысалы, Candida albicans саңырауқұлағында. Сонымен қатар, актинге ұқсас ақуыздар егеуқұйрықтарда сперматогенезді реттеуде рөл атқарады, ал ашытқыларда актинге ұқсас ақуыздар ген экспрессиясын реттеуде рөл атқарады деп саналады. Шындығында, актин РНК полимеразалармен және транскрипция процесіне қатысатын басқа ферменттермен өзара әрекеттесетін ядролық миозиннің бір түрімен өзара әрекеттескенде транскрипция инициаторы ретінде әрекет ете алады. Стереоцилиялар динамикасы. Кейбір жасушалардың бетінде механосенсорлық функциясы бар жіңішке жіп тәрізді өсінділер пайда болады. Мысалы, осындай органеллалар құлақта орналасқан Корти органында кездеседі. Бұл құрылымдардың басты ерекшелігі – олардың ұзындығын өзгертуге болады. Стереоцилияның молекулалық құрылымына жапсарлас цитозолдағы мономерлермен динамикалық тепе-теңдікте орналасқан парақристалл актин ядросы кіреді. VI және VIIa типті миозиндер осы ядроның барлық бөлігінде, ал миозин XVa стереоцилияның ұзындығына пропорционалды мөлшерде оның шеттерінде болады. Ішкі хиралдылық. Актомиозин желілері жеке жасушаларда ішкі хиралдылықты тудыруға қатысты. Хиральды беттерде өскен жасушалар актомиозинге тәуелді солға/оңға бағыттылықты көрсетеді.

F-актин

Әр түрлі жағдайларда G актин молекулалары "қиық" немесе "F актин" деп аталатын ұзын жіптерге полимерленіп шығады. Бұл F актинді жіптер әдетте бір-біріне оралған актиннің екі спиральді жіптерінен тұрады, олар әр 72 нанометрде (немесе әр 14 G актинді кіші бірлікте) қайталанатын 7-9 нанометрлік спиральді құрайды. F актинді жіптерде G актинді молекулалардың барлығы бір бағытта бағытталған. F актинді жіптің екі ұшы бір-бірінен ерекшеленеді. Бір шетінде (−) шетінде терминал актин молекуласының АТФ-мен байланысу ошағы сыртқа қарайды. Қарсы шетте (+) белгісі бар АТФ-мен байланысу ошағы ілгекке көміліп, көршілес актин молекуласына қатынасады. F актин жіптері өскен сайын жаңа молекулалар бар F актин жіпсінің (+) шетінде қосылуға бейім. Керісінше, жіптер актин мономерлерін жіптің (-) шетінен тастау арқылы қысқарады. Кейбір белоктар, мысалы, кофилин бұрылу бұрышын арттырады, бірақ бұл әртүрлі құрылымдық жағдайларды орнату ретінде түсіндірілуі мүмкін. Олар полимерлендіру процесінде маңызды болуы мүмкін. Бұрылыс радиусы мен жіп қалыңдығын өлшеу туралы келісім аз: алғашқы модельдер 25 Å ұзындығын тағайындаған кезде, криоэлектрондық микроскопиямен қолданатын қазіргі рентген сәулелерінің дифракциялық деректері 23,7 Å ұзындығын ұсынады. Бұл зерттеулер мономерлердің дәл жанасу нүктелерін көрсетті. Кейбірлері бір тізбектің бірліктерімен, бір мономердегі "тікенді" және келесі мономердегі "дөңгелек" шет арасында қалыптасады. Ал көршілес тізбектердегі мономерлер IV субдоменнен шығатын проекциялар арқылы бүйірлік байланыс жасайды, ең маңызды проекциялар C ұшымен және 39–42, 201–203 және 286 қалдықтарын қамтитын үш дене құрайтын гидрофобтық байланыс арқылы қалыптасады. Бұл модельдің айтуынша, жіп мономерлерден "жапсырма" формациясында қалыптасады, онда субдомендер өздері туралы айналады, бұл форма бактериялық актин гомологында да кездеседі. S1 фрагменті миозин II-нің бас және мойын домендерінен тұрады. Физиологиялық жағдайларда АТФ G актинді (мономерлік түрін) АТФ арқылы F актинге (полимерлік түріне) түрлендіреді, мұнда АТФ рөлі маңызды. Бұлшықеттердегі спиральді F актин жіпшесіне 40 нанометрлік ақуыз қосылған тропомиозин молекуласы жатады. F актин күшті де, серпінді де. Басқа полимерлерден айырмашылығы, мысалы, құраушы элементтері ковалентті байланыстармен байланысқан ДНК-дан айырмашылығы, актин жіпшелерінің мономерлері әлсіз байланыстармен жинақталады. Көрші мономерлермен бүйірлік байланыстар осы аномалияны шешеді, бұл теорияда құрылымын әлсіретуі керек, өйткені олар жылулық қозу арқылы бұзылуы мүмкін. Сонымен қатар, әлсіз байланыстар арқасында жіптің ұштары мономерлерді оңай шығара алады немесе кіріктіре алады. Бұл жіптердің жылдам өзгеріп, қоршаған ортаның әсеріне байланысты жасуша құрылымын өзгерте алатынын білдіреді. Бұл процесс биохимиялық механизммен бірге "жиналым динамикасы" деп аталады. Алайда оның жаңадан синтезделген түпнұсқа түрінен толық функционалды түрін алуы ерекше және ақуыз химиясында бірегей болып табылады. Бұл арнайы жолдың себебі дұрыс емес бүлінген актин мономерлерінің болуын болдырмау қажеттілігі болуы мүмкін, олар токсикалық болуы мүмкін, өйткені олар полимерлендірудің тиімсіз терминаторлары ретінде әрекет етуі мүмкін. Дегенмен, цитоскелеттің тұрақтылығын орнату үшін бұл маңызды, сонымен қатар бұл жасуша циклын үйлестіру үшін маңызды процесс. CCT дұрыс бүктеуін қамтамасыз ету үшін қажет. CCT - бұл ІІ топтағы шаперонин, басқа белоктардың бүлінуіне көмектесетін ірі белок кешені. CCT сегіз түрлі кіші бірліктердің (гетеро октамерик) қос сақинасынан тұрады және ол I топтағы шаперониндерден, мысалы, Eubacteria және эукариот органельдерінде кездесетін GroEL-ден ерекшеленеді, өйткені оған орталық каталитикалық қуыстың қақпағы ретінде әрекет ететін шаперон қажет емес. Субстраттар белгілі бір домендер арқылы CCT-мен байланысады. Алғашында оның тек актин мен тубулинмен ғана байланысатыны ойланды, бірақ соңғы иммунопреципитация зерттеулері оның көп сандаған полипептидтермен өзара әрекеттесетінін көрсетті, олар мүмкін субстраттар ретінде жұмыс істейді. Ол реакцияны аяқтау үшін бірнеше рет босату мен катализдің бірнеше кезеңдерін қажет ететін АТФ тәуелді конформациялық өзгерістер арқылы әрекет етеді. Олардың бүлінуін сәтті аяқтау үшін актин мен тубулин префолдин деп аталатын басқа белокпен өзара әрекеттесуі керек, ол гетерогексамерикалық кешен (алты түрлі кіші бірліктен құралған), бұл өзара әрекеттесу соншалықты ерекше, олар бірге эволюциялаған. Актин префолдинмен әлі қалыптасып жатқанда, шамамен 145 аминқышқылынан тұрғанда, әсіресе N-терминальдыдағылармен кешендеседі. Актин немесе тубулин үшін әртүрлі тану кіші бірліктері қолданылады, бірақ кейбір жағдайда үлестік қабаттасу бар. Актинде префолдинмен байланысатын кіші бірліктер, ықтималы бойынша, PFD3 және PFD4, екі жерде байланысады, біреуі 60–79 қалдықтары арасында, екіншісі 170–198 қалдықтары арасында. Актин ашық конформацияда CCT-ге (цитозольді шаперонин) префолдиннің "есіктерінің" ішкі жағынан жүктеліп, жеткізіледі. Содан кейін CCT актиннің кіші бірліктерімен байланыс құрап, тізбектеп бүктеуін тудырады, жай ғана оны қуысқа жабыстырмайды. Сондықтан оның апокальді β доменінде нақты тану аймарлары бар. Бүктеудің бірінші кезеңі 245–249 қалдықтарын танудан тұрады. Келесіде басқа детерминанттар байланыс жасайды. Актин де, тубулин де АТФ болмағанда ашық конформацияда CCT-ге байланысады. Актин жағдайында әрбір конформациялық өзгерісте екі кіші бірлік байланысады, ал тубулин үшін байланыс төрт кіші бірлікпен жүзеге асырылады. Актинде δ және β CCT кіші бірліктерімен немесе δ CCT және ε CCT кіші бірліктерімен өзара әрекеттесетін нақты байланыс тізбектері бар. AMP PNP CCT-ге байланысқаннан кейін субстраттар шаперониннің қуысы ішінде жылжиды. Сондай-ақ, актин жағдайында CAP белгілі бір кофактор ретінде актиннің соңғы бүктелу күйлеріне қатысады деген пікір бар. Каталитикалық механизмның нақты молекулалық егжей-тегжейі әлі толыққанды түсінілмеген. Бұл мәселе бойынша көптеген пікірталас бар болғанымен, "жабық" конформация АТФ гидролизі үшін қажет екені анық, және процеске қатысатын қалдықтар тиісті қашықтыққа жылжиды деп есептеледі.

Жинақтау динамикасы

Актин талшықтары көбінесе жылдам құрастырылып, таратылады, бұл оларға күш жасауға және жасушаның қозғалысын қолдауға мүмкіндік береді. Құрастыру классикалық түрде үш қадамнан тұрады. Біріншіден, "нуклеация кезеңі", онда екі-үш G актин молекуласы кішкентай олигомерді құру үшін баяу бірігеді, ол одан әрі өсуді бастайды.

Актинді байлайтын ақуыздар

Актин цитоскелеті тірі организмде тек актиннен ғана тұрмайды, оның қалыптасуы, жалғасуы және функциясы үшін басқа ақуыздар да қажет. Бұл ақуыздар актинмен байланысатын ақуыздар деп аталады және актиннің полимерленуі, деполимерленуі, тұрақтылығы және ұйымдастырылуына қатысады. Осы ақуыздардың көп түрлілігіне байланысты, актин – ең көп белок-белок өзара әрекеттесуіне қатысатын ақуыз деп есептеледі. Жаңа актин жіпшелерінің түзілуі – актин полимерленудегі шектеуші фактор – формандар (мысалы, форман 2) және Arp2/3 кешені сияқты актин түзілуін ынталандыратын ақуыздардың көмегімен жүзеге асады. Форминдер ұзын актин жіпшелерін түзеді. Олар екі бос актин-АТФ молекуласын біріктіріп, жақындастырады. Содан кейін жіпше өсе бастағанда, форман өсіп келе жатқан жіпшенің (+) ұшымен бірге жылжиды, жіпше өсуін күшейтетін актинмен байланысатын ақуыздарды қосып, жіпшенің кеңеюін тоқтатуға қабілетті қаптамалы ақуыздарды қабылдамайды. Актин жіпшелеріндегі тармақтар көбінесе Arp2/3 кешені мен түзілуді ынталандыратын факторлардың бірлескен әрекетінен пайда болады. Түзілуді ынталандыратын факторлар екі бос G-актин молекуласын байланыстырып, содан кейін Arp2/3 кешенін шақырып, белсендіреді. Белсенді Arp2/3 кешені бұрыннан бар актин жіпшесіне қосылып, екі байланысқан G-актин молекуласын пайдаланып, 70° бұрышпен жаңа актин жіпшесінің түзілуін ынталандырады. Жіпшелер өскен кезде, қолда бар G-актин молекулаларының қоры профилин және тимозин β4 сияқты G-актинмен байланысатын ақуыздармен басқарылады. Профилин АДФ-мен байланысқан G-актинге байланысып, АДФ-ті АТФ-ке алмастыру арқылы қолда бар актин-АТФ қамтамасыз етеді. Профилиннің актин молекуласына байланысуы оның жіпшенің (-) ұшына қосылуын физикалық түрде бөгесе де, (+) ұшына қосылуына мүмкіндік береді. Актин-АТФ жіпшеге қосылғаннан кейін профилин оны босатады. Форминдер жаңа актин жіпшелерінің түзілуін және кеңеюін ынталандыра отырып, олар аймаққа профилинді шақырып, жіпше өсуін күшейту үшін актин-АТФ-тің жергілікті концентрациясын арттырады. Ал тимозин β4 актин-АТФ-ке байланысып, оның микрофиламентке қосылуына кедергі жасайды. Актин жіпшесі қалыптасқаннан кейін, оның өсуі мен ыдырауына көптеген ақуыздар әсер етеді. Бар жіпшелер кофилин және гельзолин сияқты жіпшелерді үзуге қабілетті ақуыздармен үзілуі мүмкін. Кофилин жіпше бойындағы екі актин-АДФ молекуласына байланысып, жіпшенің тұрақсыздығына және үзілуіне әкелетін қозғалысты күштеп тудырады. Гельзолин жіпшенің құрылымын бұзып, актин молекулаларының арасына еніп, жіпшені үзеді. Жіпше үзілгеннен кейін гельзолин жаңа (+) ұшына бекітіліп, оның өсуін тоқтатады, осылайша оның ыдырауын күшейтеді. Басқа ақуыздар актин жіпшелерінің ұштарына байланысып, оларды тұрақтандырады. Бұлар "қаптамалы ақуыздар" деп аталады және CapZ мен тропомодулинге жатады. CapZ жіпшенің (+) ұшына байланысып, одан актиннің қосылуын немесе жоғалуын болдырмайды. Тропомодулин жіпшенің (-) ұшына байланысып, сол ұштағы молекулалардың қосылуын немесе жоғалуын да болдырмайды. Тропомодулин әдетте бұлшықеттер мен қызыл қан клеткалары сияқты өте тұрақты актин жіпшелерін қажет ететін жасушаларда кездеседі. Бұл актинмен байланысатын ақуыздар әдетте әртүрлі жасушалық сигналдармен реттеледі, осылайша әртүрлі жасушалық орындарда актин құрылымының динамикасын басқарады. Мысалы, формандар әдетте кішкентай GTPase Rho-мен байланысқанда ғана белсендіріледі. Жасуша мембранасындағы актиннің тармақтануы жасушалардың қозғалысы үшін маңызды, сондықтан плазмалық мембраналық липид PIP2 түзілуді ынталандыратын фактор WASp-ті белсендіреді және CapZ-ті тежейді. WASp-ті кішкентай GTPase Cdc42 де белсендіреді, ал басқа түзілуді ынталандыратын фактор WAVE-ты GTPase Rac1 белсендіреді.

Генетика

Көптеген дрожжилерде тек бір актин гені болғанымен, жоғары эукариоттар әдетте туысқан гендер отбасымен кодталған актиннің бірнеше изоформаларын көрсетеді. Сүтқоректілерде кем дегенде алты актин изоформасы бар, олар жеке гендермен кодталған және изоэлектрлік нүктелеріне сәйкес үш классқа бөлінеді – альфа, бета және гамма. Әдетте, альфа-актиндер бұлшықеттерде кездеседі (α қаңқа, α аорталық тегіс, α жүрек), ал бета және гамма изоформалары бұлшықет емес жасушаларда басым (β цитоплазмалық, γ1 цитоплазмалық, γ2 ішек тегіс). Изоформалардың аминқышқылдық тізбектері мен in vitro қасиеттері өте ұқсас болғанымен, олар in vivo бір-бірін толықтай алмастыра алмайды. Өсімдіктерде 60-тан астам актин гендері мен псевдогендері бар. Типтік актин гені шамамен 100 нуклеотидтік 5' UTR, 1200 нуклеотидтік трансляцияланған аймақ және 200 нуклеотидтік 3' UTR-ден тұрады. Көптеген актин гендері интрондармен үзіледі, 19 жақсы сипатталған орындардың кез келгенінде алтыға дейін интрон кездеседі. Осы отбасының жоғары сақталуы актинді интронның ерте және кеш эволюциясы модельдерін салыстыратын зерттеулер үшін артықшылықты модель етеді.

Эволюция

Актин және оған жақын ақуыздар барлық организмдерде кездеседі, бұл Жердегі барлық тіршіліктің ортақ ата-бабасында актин болғандығын көрсетеді. Актин – эукариоттар эволюциясы барысында ең көп сақталған ақуыздардың бірі. Жануарлар мен амебалардың актин ақуыздарының тізбегі шамамен бір миллиард жылдық эволюциялық аралыққа қарамастан 80% бірдей. Көптеген бір жасушалы эукариоттарда бір актин гені бар, ал көп жасушалы эукариоттарда көбінесе бірнеше жақын туысқан гендер болады, олар белгілі бір функцияларды атқарады. Адамда – алты, ал өсімдіктерде – 10 немесе одан да көп. Актиннен басқа, эукариоттарда актинмен байланысты ақуыздардың үлкен туысы, яки «Арптар» бар, олар актинмен ортақ ата-бабадан шыққан және Arp1–Arp11 деп аталады, мұнда Arp1 актинге ең жақын, ал Arp11 – ең алыс. Бактериялар актиннің үш түрін кодтайды: MreB жасуша пішініне, FtsA жасуша бөлінуіне, ал ParM ірі плазмидтердің бөлінуіне әсер етеді. Кейбір археяларда бактерия сияқты MreB гені бар, ал басқаларында эукариот актиніне ұқсас актин гені кездеседі. Барлық таксономиялық топтардағы организмдердің эукариоттық цитоскелеті актин мен тубулинге ұқсас компоненттерден тұрады. Мысалы, адамдағы ACTG2 генімен кодталатын ақуыз, нуклеотид деңгейіндегі ұқсастық 92%-ға дейін төмендесе де, егеуқұйрықтар мен тышқандардағы гомологтарымен толыққандай сәйкес келеді. Кейбір авторлар актин, тубулин және гистон – ДНК-ның тұрақтандырылуы мен реттелуіне қатысатын ақуыздың мінез-құлқының нуклеотидтерді байланыстыру және Браун қозғалысын пайдалану қабілеттері жағынан ұқсас екенін көрсетеді. Сондай-ақ, олардың барлығының ортақ ата-бабасы болған деген гипотеза да бар. Демек, эволюциялық процестер нәтижесінде ата-баба ақуыздары бүгінгі күнгі түрлерге айналып, актиндер сияқты тиімді молекулаларды сақтап қалды, олар эндоцитоз сияқты маңызды ата-баба биологиялық процестерін шешуге қабілетті. Arp2/3 кешені барлық эукариоттық организмдерде кең таралған.

Прокариоттардағы эквиваленттер

Бактериялық цитоскелет актин мономерлері мен полимерлеріне өте ұқсас ақуыздарды қамтиды. Бактериялық MreB ақуызы жұқа, спиральді емес жіпшелерге және кейде F-актинге ұқсас спиральді құрылымдарға полимерленеді. Оның кристалдық құрылымы G-актинге өте ұқсас (үш өлшемді конформациясы тұрғысынан), тіпті MreB протофиламенттері мен F-актин арасында да ұқсастықтар бар. Бактериялық цитоскелетте тубулинге ұқсас FtsZ ақуыздары да кездеседі. Сондықтан бактериялар актинге гомологты элементтері бар цитоскелетке ие (мысалы, MreB, AlfA, ParM, FtsA және MamK), тіпті осы ақуыздардың аминқышқылдық тізбегі жануарлар жасушаларындағыдан өзгеше болса да. Дегенмен, бұл ақуыздар еукариоттық актинмен құрылымдық жағынан жоғары дәрежеде ұқсас. MreB және ParM ақуыздарының жиналуынан қалыптасатын жоғары динамикалық микрофиламенттер жасушаның тірі қалуы үшін өте маңызды және жасуша морфогенезіне, хромосомалардың бөлінуіне және жасушаның полярлығына қатысады. ParM – плазмидте кодталған актин гомологы, ол плазмид ДНК-сының реттелуіне қатысады. Әртүрлі бактериялық плазмидтерден алынған ParM ақуыздары плазмидтердің дұрыс мұрагерліктерін сақтау үшін екі немесе төрт жіптен тұратын таңғажайып түрлі спиральді құрылымдарды құра алады. Археялардағы Ta0583 гомологы эукариоттық актиндерге одан да ұқсас келеді.

Молекулалық патология

Жануарлардың көпшілігі алты түрлі актин гендеріне ие. Олардың екеуі цитоскелетке (ACTB және ACTG1) кодтаса, қалған төртеуі скелеттік жолақты бұлшық еттерге (ACTA1), тегіс бұлшық ет тіндеріне (ACTA2), ішек бұлшық еттеріне (ACTG2) және жүрек бұлшық еттеріне (ACTC1) қатысты. Цитоскелеттегі актин көптеген жұқпалы агенттердің, соның ішінде ВИЧ-тің патогендік механизмдеріне қатысады. Актинге әсер ететін мутациялардың басым көпшілігі үстемдік ететін нүктелік мутациялар болып табылады, немалин миопатиясына қатысы бар алты мутацияны қоспағанда. Бұның себебі, көптеген жағдайларда актин мономерынің мутанты F-актинінің ұзаруын тоқтатып, «қақпақ» рөлінде әрекет етеді. Оның ДНК тізбегінде жеті экзон бар, олар бес белгілі транскрипттерді құрайды. Олардың көпшілігі аминқышқылдарының алмасуына себеп болатын нүктелік мутациялардан тұрады. Мутациялар көбінесе аурудың ауырлығы мен барысын анықтайтын фенотиппен байланысты. Фенотиптері ұқсас болғанымен, кейбір мамандар әдеттегі немалин миопатиясынан өзге, актиндік немалин миопатиясы деп аталатын миопатияның тағы бір түрін ажыратады. Алғашқысында актиннің жиынтықтары әдеттегі таяқшалардың орнына пайда болады. Пациент биопсияда осы фенотиптердің бірінен артығын көрсетуі мүмкін екенін атап өту маңызды. Ең көп кездесетін белгілері – бет пішінінің ерекше морфологиясы (миопатиялық бет), бұлшықет әлсіздігі, қозғалыс дамуының тежелуі және тыныс алу қиындықтары. Аурудың барысы, ауырлығы және пайда болу жасы әртүрлі, сондай-ақ миопатияның өзара байланысты түрлері де кездеседі. Немалин миопатиясының белгісі – 1-типті бұлшық ет талшықтарында әртүрлі жерлерде «немалин таяқшаларының» пайда болуы. Бұл таяқшалар – саркомердегі Z-дискілерімен ұқсас құрамға ие, бірақ патогномоникалық емес құрылымдар. Бұл миопатияның патогенезі өте әртүрлі. Көптеген мутациялар актиннің нуклеотидтерге байланысу орындарына жақын орналасқан ойыс аймағында, ал қалғандары 2-доменде немесе байланысты протеиндермен өзара әрекеттесетін жерлерде болады. Бұл осы жағдайларда пайда болатын әртүрлі жиынтықтарды – Немалин, Интрануклеарлық денелер немесе Зебра денелерін түсіндіруге көмектеседі. Екінші жағынан, ACTA1-ге мутациялар CFTDM-ды тудырса, олар құрылымына қарағанда саркомерлік функцияға күштірек әсер етеді. Жақындағы зерттеулер бұл парадоксқа түсінік беруге тырысты, бұл таяқшалар саны мен бұлшықет әлсіздігі арасында нақты корреляция жоқ екенін көрсетеді. Кейбір мутациялар II-типті бұлшық ет талшықтарында апоптоз деңгейін арттыруға қабілетті.

Жүрек бұлшықетінде

ACTC1 гені жүрек бұлшықетінде кездесетін α актин изоформасын кодтайды. Ол алғаш рет 1982 жылы Хамада және оның әріптестерімен анықталды, олар оның бес интронмен үзіліске ұшырағанын тапты. Бұл патологиялық процестерге қатысы бар аллельдері анықталған алты геннің біріншісі болды. Осы геннің нүктелік мутацияларымен байланысты жүрек функциясының бұзылуына әкелетін бірнеше құрылымдық бұзылулар сипатталды, мысалы, 1R түріндегі кеңейтілген кардиомиопатия және 11 түріндегі гипертрофиялық кардиомиопатия. Жақында осы мутациялармен байланысты болуы мүмкін атриумдар аралық перденің (atrial septum) кейбір кемшіліктері де сипатталды. Z-дискілерімен байланысатын және араласатын ақуыз домендеріне жататын, жоғары сақталған аминқышқылдарының алмасуына байланысты дилатациялық кардиомиопатияның екі жағдайы зерттелді. Бұл кеңеюдің миоциттердегі жиырылу күшінің берілуіндегі ақаудан туындайтыны туралы теорияға әкелді. Сондай-ақ, бірқатар нүктелік мутациялар анықталды: E101K мутациясы: таза зарядтың өзгеруі және актомиозин байланысу орнында әлсіз электростатикалық байланыстың қалыптасуы. P166A: актин мономерлері арасындағы өзара әрекеттесу аймағы. A333P: актин-миозин өзара әрекеттесу аймағы. Патогенез компенсаторлық механизмді қамтиды: мутацияланған ақуыздар үстемдік ететін әсерге ие токсиндер сияқты әрекет етеді, жүректің жиырылу қабілетін төмендетеді, бұл қалыптан тыс механикалық мінез-құлыққа алып келеді, сондықтан гипертрофия, әдетте кешіктіріледі, жүрек бұлшық етінің стреске қалыпты жауабының салдары болып табылады. Жақындағы зерттеулер ACTC1 мутацияларын анықтады, олар басқа екі патологиялық процеске қатысты: нәрестелік идиопатиялық шектеулі кардиомиопатия және сол жақ қарынша миокардының жиырылмауы.

Басқа патологиялық механизмдер

Кейбір жұқпалы агенттер актинді, әсіресе цитоплазмалық актинді, тіршілік циклында пайдаланады. Бактерияларда екі негізгі түр бар: Listeria monocytogenes, Rickettsia-ның кейбір түрлері, Shigella flexneri және басқа да жасушаішілік микробтар фагоциттік вакуольдерден актин талшықтарынан жасалған қабықшамен қапталып, шығып кетеді. L. monocytogenes және S. flexneri екеуі де қозғалысқа мүмкіндік беретін "комета құйрығы" пішіндес құйрық жасайды. Әр түрдің "комета құйрығының" молекулалық полимерлендіру механизмінде шағын айырмашылықтар бар. Әртүрлі жылдамдықтар байқалды, мысалы, Listeria және Shigella ең жылдамдары болып табылды. Көптеген тәжірибелер бұл механизмді in vitro жағдайында көрсетті. Бұл бактериялар миозинге ұқсас ақуыздық қозғалтқышты пайдаланбайтынын және олардың қозғалыс күші микроорганизмнің жасуша қабырғасына жақын жерде жүретін полимерлендірудің қысымынан туындайтынын көрсетеді. Бактериялар бұрын иесінің АБП-ларымен қоршалған және ең болмағанда қаптамада Arp2/3 кешені, Ena/VASP ақуыздары, кофилин, буферлік ақуыз және нуклеацияны ынталандыратын, мысалы, винкулин кешені бар. Осы қозғалыстар арқылы олар көрші жасушаларға жететін өсінділерді құрайды, соның салдарынан олар да жұқпаға шалдығады, сондықтан иммундық жүйе тек жасушалық иммунитет арқылы ғана инфекциямен күресе алады. Қозғалыс талшықтардың қисықтығын өзгерту және тармақталуынан туындауы мүмкін. Mycobacterium marinum және Burkholderia pseudomallei сияқты басқа түрлер де Arp2/3 кешеніне бағытталған механизм арқылы қозғалысына көмектесу үшін жасушалық актиннің жергілікті полимерленуіне қабілетті. Сонымен қатар, вакцина вирусы Vaccinia да актин цитоскелетінің элементтерін таралуы үшін пайдаланады. Pseudomonas aeruginosa иесінің қорғанысынан, әсіресе ақ қан жасушалары мен антибиотиктерден құтылу үшін қорғаныш биофильмін құра алады. Биофильм иесінің ДНК және актин талшықтарынан тұрады. Жоғарыда айтылған мысалдан басқа, актин полимерленуі кейбір вирустардың, әсіресе ВИЧ-тің ішке енуінің бастапқы кезеңдерінде, мысалы, кофилин кешенін белсенділіктен шығару арқылы ынталандырылады. Актиннің қатерлі жасушалардың инвазия процесіндегі рөлі әлі анықталмаған.

Қолданбалар

Актин ғылыми және технологиялық зертханаларда миозин сияқты молекулалық қозғалтқыштардың (бұлшық тінінде немесе одан тыс) және жасушалық функциялар үшін қажетті компонент ретінде қолданылады. Оны диагностикалық құрал ретінде де пайдалануға болады, себебі оның кейбір аномальды түрлері нақты патологиялардың пайда болуымен байланысты. Нанотехнология. Актин-миозин жүйелері цитоплазмада везикулалар мен органеллаларды тасымалдауға мүмкіндік беретін молекулалық қозғалтқыштар болып табылады. Актиннің динамикалық қабілеті бірнеше тәжірибелерде, оның ішінде клеткасыз жүйелерде қолданылғандықтан, оны нанотехнологияда қолдануға болады. Бағытталған идеясы – микрофиламенттерді молекулалық қозғалтқыштарға жүктемені тасымалдауға бағыт беретін жолдар ретінде пайдалану. Яғни, актин жүкті белгілі бір деңгейде бақыланатын және бағытталған түрде тасымалдауға болатын тізбекті анықтау үшін қолданылуы мүмкін. Жалпы қолданыс тұрғысынан алғанда, оны наноқұрылымдарды бақыланатын жинауға мүмкіндік беретін белгілі бір орындарға молекулаларды бағыттау үшін пайдалануға болады. Бұл қасиеттер зертханалық процестерде, мысалы, «чиптегі зертханада», нанокомпоненттер механикасында және механикалық энергияны электр энергиясына түрлендіретін нанотрансформаторларда қолданылуы мүмкін. Актин батыс блоттарында ішкі бақылау ретінде қолданылады, бұл гельдің әр жолағында бірдей мөлшерде ақуыз жүктелгенін анықтауға мүмкіндік береді. Сол жақтағы блот мысалында әр ұңғымаға 75 мкг жалпы ақуыз салынған. Блот анти-β-актин антиденесімен реакцияға түсті (блот туралы толық мәліметтер сілтемеде келтірілген). Актинді ішкі бақылау ретінде қолдану оның экспрессиясы тұрақты және эксперименттік жағдайларға тәуелсіз деген болжамға негізделген. Қызығушылық тудыратын геннің экспрессиясын актин экспрессиясымен салыстыру арқылы әртүрлі эксперименттер арасында салыстыруға болатын салыстырмалы шаманы алуға болады, егер соңғысының экспрессиясы тұрақты болса. Актиннің гендік экспрессиясының әрдайым қажетті тұрақтылыққа ие болмайтынын атап өткен жөн. Денсаулық. Актиннің кейбір аллельдері ауруларды тудырады, сондықтан оларды анықтау әдістері әзірленген. Сонымен қатар, актин хирургиялық патологияда жанама маркер ретінде қолданылуы мүмкін: тіндердегі таралу үлгісіндегі өзгерістер неоплазия, васкулит және басқа да жағдайларда инвазия маркері ретінде пайдаланылуы мүмкін. Актин бұлшықеттік жиырылу аппаратына тығыз байланысты болғандықтан, бұлшықет атрофияланған кезде оның қаңқа бұлшықетіндегі деңгейі төмендейді, сондықтан оны осы физиологиялық процестің маркері ретінде қолдануға болады. Тағам технологиясы. Саусаж сияқты кейбір өңделген тағамдардың сапасын құрамындағы актин мөлшерін анықтау арқылы бағалауға болады. Дәстүрлі түрде бұл өнімдердің гидролизделген үлгілерінде 3-метилгистидинді анықтау әдісі қолданылады, себебі бұл қосылыс актин мен F-миозиннің ауыр тізбегінде (екеуі де бұлшықеттің негізгі құрауыштар) кездеседі. Бұл қосылыстың етте пайда болуы екі белоктың гистидин қалдықтарының метилденуінен туындайды.

Тарих

Актинді алғаш рет 1887 жылы В. Д. Галлибертон тәжірибе жүзінде байқаған. Ол бұлшық еттен ақуызды бөліп алып, миозиннің «коагуляцияланған» препараттарын «миозин ферменті» деп атаған. Дегенмен, Галлибертон өз зерттеулерін одан әрі жетілдіре алмады, ал актинді ашу венгр ғалымы Бруно Ференц Штраубқа тиесілі, ол Альберт Сент-Дьёргидің зертханасында, Сегед университетінің Медициналық химия институтында жұмыс істеген. 1941 жылы Илона Банга мен Сент-Дьёрги миозиннің кейбір экстракттарында ғана коагуляция болатынын және АТФ қосылғанда бұл процестің кері қайтатылатынын анықтағаннан кейін, Штрауб осы миозин препараттарынан актинді бөліп алып, тазартты. Банганың бастапқы әдісіне сүйене отырып, ол бұлшықет ақуызын бөліп алудың жаңа әдісін жасады, ол оған 1942 жылы жарияланған салыстырмалы түрде таза актиннің көп мөлшерін оқшаулауға мүмкіндік берді. Штраубтың әдісі бүгінгі зертханаларда қолданылатын әдіске ұқсас. Миозиннің коагуляциясын іске қосу үшін Штраубтың ақуызы қажет болғандықтан, оны актин деп атады. Банганың коагуляциялайтын миозин препараттарында актин де бар екенін түсінген Сент-Дьёрги екі ақуыздың қоспасын актомиозин деп атады. Екінші дүниежүзілік соғыстың салдарынан Сент-Дьёрги өз зертханасының жұмысын батыс ғылыми журналдарында жариялай алмады. Сондықтан актин 1945 жылға дейін батыстық ғалымдарға белгілі болған жоқ, ол жылы олардың жұмысы «Acta Physiologica Scandinavica» журналына қосымша ретінде жарияланды. Штрауб актинмен жұмысын жалғастырды және 1950 жылы актинде АТФ байланысқан және ақуызды микрофиламенттерге полимерленген кезде нуклеотид АДФ және бейорганикалық фосфатқа (микрофиламентке байланысқан күйде қала береді) гидролизделгенін хабарлады. Штрауб АТФ-ке байланысқан актиннің АДФ-ке байланысқан актинге айналуы бұлшықеттердің жиырылуында маңызды рөл атқарады деп болжады. Бірақ бұл тек тегіс бұлшықеттерде ғана орын алатыны және 2001 жылға дейін тәжірибе арқылы дәлелденбегені анықталды. М. Эльзинга және оның әріптестері актиннің аминоқышқылдық тізбегін 1973 жылы аяқтады. Г-актиннің кристалдық құрылымын 1990 жылы Кабш және оның әріптестері анықтады. Сол жылы Холмс және оның әріптестері әртүрлі белоктармен бірге кристалдау тәжірибелеріне негізделген F-актиннің моделін ұсынды. Кристин Ориол Аудит актин алғаш рет кристалдасқан жылы қайтыс болды, бірақ ол 1977 жылы актинді байланыстыратын ақуыздар (АБА) болмаған жағдайда актинді кристалдастырған зерттеуші болды. Алайда, сол кездегі технология үшін алынған кристалдар тым кішкентай болды. Қазіргі уақытта актиннің талшықты түрінің жоғары ажыратымдылығымен бейнеленген моделі болмаса да, 2008 жылы Савайяның тобы әртүрлі жерлерде байланысатын актин димерлерінің бірнеше кристалдарына негізделген оның құрылымының неғұрлым дәл моделін жасады. Бұл модельді кейіннен Савайя мен Лоренц жетілдірді. Криоэлектрондық микроскопия және синхротрон сәулеленуін пайдалану сияқты басқа тәсілдер актин талшықтарының пайда болуына қатысты өзара әсерлер мен конформациялық өзгерістердің табиғатын жақсырақ түсінуге және ажыратымдылығын арттыруға мүмкіндік берді.

Химиялық ингибиторлар

Актиннің биологиядағы рөлін зерттеу үшін актин динамикасына кедергі келтіретін бірқатар табиғи токсиндер кеңінен қолданылады. Латрункулин – губкалар өндіретін токсин – G-актинге байланып, оның микрофиламенттерге қосылуына тосқауыл қояды. Белгілі бір саңырауқұлақтар өндіретін цитохалазин D қаптаушы фактор ретінде қызмет етеді, ол (+) ұшына байланып, актин молекулаларының әрі қосылуын болдырмайды. Керісінше, губка токсині – жасплакинолид – актин молекулаларының жұптарын байланыстырып, тұрақтандыру арқылы жаңа актин филаменттерінің пайда болуын күшейтеді. "Өлім қалпағы" Amanita phalloides саңырауқұлағынан алынған фаллоидин F-актин филаменті ішіндегі жақын орналасқан актин молекулаларына байланып, филаментті тұрақтандырады және оның деполимеризациясын болдырмайды. Фаллоидин актин филаменттерін флуоресценттік микроскопия арқылы көру үшін көбінесе флуоресценттік бояулармен белгіленеді.