Кіріспе

Косметология (грекше κοσμητικός, kosmētikos, "әдемілеу"; және λογία, logia) – сұлулық күтімін зерттеу және қолдану ғылымы. Мамандық тармақтарына шаш күтімі, тері күтімі, косметика, маникюр/педикюр, шашты уақытша жою (мысалы, воскілеу және қантты жою), сондай-ақ электрология және жоғары интенсивті импульсті жарық (IPL) сияқты шашты тұрақты жою процедуралары кіреді. 2018 жылғы мәліметтер бойынша, АҚШ-та косметолог болу үшін барлық штаттарда кәсіби лицензия талап етіледі. Коммерциялық мектептен алынатын сертификаттың орташа құны 17 000 доллар және оқуға 1500 сағат (жедел жәрдемшіге қажетті сағаттардан он есе көп) қажет, ал косметологтардың орташа жалақысы 25 000 долларды құрайды.

Косметолог

Косметологтар шашты, теріні және тырнақтарды косметикалық түрде өңдеуге арнайы білім алып, лицензия алады. Олардың қызметтері шаш кесу және химиялық өңдеу, химиялық түрде шаш алу, сән үрдістері, париктер, тырнақтар мен теріге күтім жасау, тері мен шаштың талдауын жүргізу сияқты көптеген салаларды қамтиды. Сонымен қатар, бас, мойын, шаш терісі, қол-аяққа жасалатын негізгі массаж, хош иістермен терапия арқылы релаксация әдістерін меңгереді. Олар қара дақтарды жасыру немесе макияж жасау арқылы келбетті жақсарту үшін макияжды шеберлікпен жасай алады. Бұдан өзге, рефлексология, театрлық макияж, косметика және тізімдегі басқа да мамандануларға қабілетті.

Шаш бояу маманы

Шаш түсі маманы немесе шаш бояушы, кәсіби компанияның бояғыш өнімдерін пайдалана отырып, әртүрлі қолдану әдістері арқылы табиғи шаш түсін өзгертуде мамандық алады. АҚШ-та кейбір бояушылар American Board of Certified Hair Colorists арқылы сертификат алады. Бұл белгілеме, жазбаша және практикалық емтихан арқылы өнеркәсіпте жоғары деңгейдегі біліктілікке ие бояушыларды мойындау үшін қолданылады. Шаш түсі маманының міндеттеріне, мысалы, ақ шашты жабу, немесе табиғи шаш түсін ашықтау немесе қараңғылату сияқты қарапайым бояу жұмыстары кіруі мүмкін, бірақ олармен ғана шектелмейді. Түс маманы сонымен қатар түсті түзету және фольга техникасын немесе кез келген басқа да жетілдірілген бояу әдістерін қолдана отырып, ерекше эффектілер жасауға қабілетті.

Шампуньмен жұмыс істейтін техник

Шампунь жасаушы клиенттің шашын шаштаразға дайындау үшін жуып, кондиционерлейді. Бұл көбінесе шәкірттік лауазым және косметология мектебін бітірген көптеген адамдардың алғашқы қадамы болып табылады.

Эстетикалық

Эстетиктер – тері күтімінде және оны жақсартуда сараланған лицензияланған мамандар. Эстетиктердің жалпы тәжірибелік шеңбері эпидермиспен (терінің сыртқы қабаты) шектеледі. Эстетиктер салон, меди-спа, күндізгі спа, тері күтімі клиникалары және жеке практикалар сияқты әртүрлі ортада жұмыс істейді. Эстетиктер микродермабразия, микротоқ (сонымен қатар хирургиялық емес «бет көтеру» деп те аталады), косметикалық электротерапиялық емдеулер (гальваникалық тоқ, жоғары жиілік), LED (жарықдиодты) емдеулер, ультрадыбыс/ультрадыбыстық (төмен деңгейлі) емдеулер және механикалық массаж (вакуумдық және G8 бұлшықеттерінің дірілі) сияқты емдеулерге мамандануы мүмкін. Эстетиктер лазерлік шаш алу, тұрақты макияж жасау, жеңіл химиялық пилинг, кірпіктерді ұзарту, микроблейдинг және электрология сияқты емдеулерге арнайы оқудан өтуі мүмкін. АҚШ-та эстетиктер жұмыс істейтін штатта лицензия алуы керек және сол штаттың косметологиялық кеңесінің талаптарына бағынуы тиіс. Эстетиктер белгілі бір штатта лицензия алу үшін кемінде 260–1500 сағат оқудан өтуі және жазбаша және практикалық емтиханды сәтті тапсыруы керек. Қазіргі таңда Юта, Вирджиния және Вашингтон штаттары ғана Мастер-эстетик лицензиясын қабылдады. Медициналық эстетика (дәрігердің кабинетінде жұмыс істеу) сияқты салаларда маманданған кезде қосымша аспирантуралық оқыту кейде қажет болуы мүмкін. Эстетиктер дерматологтың бақылауында тек дерматологтың практикасында жұмыс істеген жағдайда ғана жұмыс істейді. Эстетиктер акне, гиперпигментация және терінің қартаюы сияқты косметикалық сипаттағы тері мәселелерінің кең ауқымын емдейді; сондықтан тері аурулары мен бұзылыстары бар клиенттер дерматологқа немесе басқа медициналық маманға бағытталады. Солтүстік Америкада эстетиктерді косметологтар деп те атайды.

Кәсіптік қауіптер

Салон өнімдеріндегі көптеген химиялық заттар денсаулыққа қауіп төндіреді. Мысал ретінде, шашты бояу, түзулету, керлету, релаксанттар, кератинмен емдеу, бразилиялық түзету және тырнақ күтімі сияқты кең таралған процедураларда кездесетін қауіпті химиялық заттарға дибутил фталаты, формальдегид, натрий гидроксиді (көмірсіз сілте), аммиак және тас көмірі шайыры жатады. Аллергия және дерматит шаштараздардың шамамен 20 пайызын мамандықтан бас тартуға мәжбүр еткен. Әдемілік және косметология салаларында шаш бояулары мен тырнақтарға жағылатын кейбір өнімдерде косметологтардың денсаулығына зиян келтіретін химиялық заттар бар екені анықталды. «Улы үштік» деп аталатын химиялық қоспа жиі тырнақ лактары, шаш бояулары және тырнақ лактарын кетіру құралдарының құрамында кездеседі. «Улы үштік» формальдегид, толуол және дибутил фталаты (DBP) құрайды. DBP көбінесе тырнақ лактарында кездеседі және лак тырнақта ұзақ сақталуын қамтамасыз ету үшін байланыстырғыш ретінде қолданылады. Толуол – өнеркәсіптік еріткіш және әдетте тырнақ лактарын кетіру құралдарында болады. Формальдегидті әртүрлі косметикалық өнімдерде табуға болады, бірақ көбінесе шашты түзулету өнімдері, шаш бояулары және кейбір тырнақ лактарында кездеседі. «Улы үштіктің» әрбір химиялық құрауы жеке-жеке адамдарда репродуктивті денсаулыққа зиянды әсер ететіні анықталды, сондықтан косметологтардың құралында барлық үш химиялық заттың болуы олардың денсаулығына қауіп төндіруі мүмкін деген алаңдаушылық бар.

Косметология саласының демографиялық көрсеткіштері

Косметология мамандығы көбінесе әйелдердің арасында таралған, олардың көпшілігі репродуктивті жастағылар. АҚШ-та бір миллионнан астам әйел косметолог ретінде тіркелген және лицензияланған, ал тағы бірнеше миллионы шаштараз ретінде жұмыс істейді. Косметологтардың арасында шаштараздар мен шебер маникюршілер жұмыс істейтін халықтың үлкен бөлігін құрайды. Көптеген косметологтар өз мансабын репродуктивті жасқа жетпес бұрын және отбасы құру жоспарлаудан бұрын бастайды, бұл оларды жұмыс орнындағы косметологиялық химиялық заттарға ұшыраудан туындаған репродуктивті денсаулыққа қатысты тәуекелге ұшыратуы мүмкін. АҚШ-та Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасы (FDA) косметикалық өнімдерге қатысты халықтың қауіпсіздігінен жауапты, ал Азық-түлік, дәрі-дәрмек және косметика туралы заң осы өнімдерді реттейді. Косметикалық ингредиенттерді қарау (CIR) "сарапшылар тобын" пайдаланып, косметикалық ингредиенттер туралы барлық қолжетімді деректерді зерттейді және косметикалық өнімдердегі химиялық ингредиенттердің қазіргі қолданылу жолдарына сәйкес қауіпсіздігін анықтайды. Дегенмен, бұл процедура АҚШ-тағы барлық косметологиялық орындарда қолданылған жағдайда ғана тиімді. Экологиялық жұмыс тобы жүргізген тергеу көрсеткендей, FDA тіркеген 10 000-нан астам косметикалық ингредиенттің тек 11%-ы ғана CIR қарауында бағаланған. Зерттеулер көрсеткендей, "өнім құрамында токсикологиялық факторлар маңызды рөл атқарады, бірақ репродуктивті тәуекелдер көбінесе ескерілмейді". Сондай-ақ, "косметикалық өнімдерде 9000-нан астам химиялық зат табылған" делінеді.

Толуен

Толуен – суға ерімейтін, мөлдір түсті, бояуларды сұйытуға ұқсас күшті иісі бар сұйықтық. Толуен тырнақ бояуы, тырнақ желімі, шаш бояулары сияқты косметикалық өнімдерде кездеседі және өнеркәсіпте кеңінен қолданылатын еріткіш ретінде, сондай-ақ тырнақ лактарын, лактарды, желімдерді, резеңке және бояуларды сұйыту үшін пайдаланылады. Ол бензол, бензин, нейлон, пластик және полиуретан өндірісінде қолданылады.

Формальдегид

Формальдегид – түссіз, күшті иісі бар, жоғары ұшқыш сұйықтық, ол жұмысшылар мен клиенттер үшін денсаулыққа қауіпті болуы мүмкін. Ақпараттық қорғау агенттігі (EPA) және Еңбек қауіпсіздігі және денсаулық сақтау басқармасы (OSHA) формальдегидті адамға канцерогенді зат ретінде жіктемелейді. Формальдегид мұрын және өкпе қатерлі ісіктерімен байланысты, сондай-ақ ми қатерлі ісіктері мен лейкемияға да себеп болуы мүмкін. Көбейіп келе жатқан дәлелдер көрсетіп тұрғандай, көптеген танымал шаш тегістеу процедураларында формальдегид бар және ол газ түрінде бөлінеді. Формальдегид бразилиялық тегістеу, Cadiveu және Keratin Complete тегістеу терапияларының құрамында кеңінен қолданылады. Калифорния, Орегон және Канададағы төрт зертхана танымал бразилиялық тегістеу процедурасының құрамында 4%-дан 12%-ға дейін формальдегид бар екенін растады. Орегон OSHA басқа кератинге негізделген шаш тегістеу өнімдерінің де құрамында формальдегид бар екенін, оның концентрациясы 1%-дан 7%-ға дейін жететінін көрсетті. Формальдегид шаш тегістеу ерітінділерінде немесе ауадағы бу түрінде болуы мүмкін. Стилистер мен клиенттер формальдегидті газ немесе бу түрінде тыныс алу жолдары арқылы жұтып алуы мүмкін. Формальдегид буы көз, мұрын немесе тамақтың шырышты қабықтарымен де тікелей жанасуы мүмкін. Сұйық шаш түзету құралдарын қолдану кезінде формальдегид ерітіндісі тері арқылы сіңірілуі мүмкін. Формальдегид ерітінділері бөлме температурасында формальдегид газын бөліп шығарады, ал оларды қыздыру бұл процесті жылдамдатуы мүмкін. Әдетте, процедура кезінде жылу қолданғанда, мысалы, фемен кептіру және тегістеу таяқшасымен өңдеу кезінде бұл заттарға ұшырау жиі болады. Стилистер мен клиенттер формальдегид қамтылған кейбір шаш тегістеу процедураларын қолданған кезде немесе одан кейін денсаулықтарының нашарлауын байқаған. Хабарланған проблемаларға мұрыннан қан кету, көз бен тамақтың күйіп кетуі, тері тітіркенуі және астма шабуылдары жатады. Формальдегидке ұшыраудың басқа да белгілері: көздің суынуы, мұрынның ағуы, көздің, мұрынның және тамақтың күйіп, тітіркенуі, құрғақ және ауырсынушы тамақ, тыныс алу жолдарының тітіркенуі, жөтел, кеудедегі ауырсыну, тыныс алудың қиындауы, сырыл, иіс сезу қабілетінің жоғалтылуы, бас ауруы және шаршау.

Токсикалық үштіктің репродуктивті денсаулығы мен туа біткен кемшіліктері

Жұмыс орнында формальдегид, фталаттар және толуол (улы үштік) болуы косметологтардың репродуктивті денсаулығына қатысты тәуекелдерге әсер етеді. Зерттеулер көрсеткендей, шаштараздарды мұғалімдер мен сатушылардың бағаналық тобымен салыстырғанда, мерзімінен бұрын туу көрсеткіші айтарлықтай жоғарылап, жүктілік кезіндегі бұзылулардың қаупі артады. Шаштараздар мен косметологтардың жүктілік мерзіміне сәйкес келмейтін нәресте тууының ықтималдығы сәл жоғары. Төмен салмақтағы нәрестелерге қатысты репродуктивті бұзылулар зерттелді және төмен салмақтағы нәресте тууының қаупі жоғары екені анықталды; осы зерттеулердің үшеуі маңызды өсімді көрсетті. Толуолға байланысты жағдайларды зерттеу нәтижесінде, толуол сияқты органикалық еріткіштерге ұшыраған аналардың балаларында зәр-жыныс жүйесінің, асқазан-ішек трактысының және жүрек аномалияларының көбеюі анықталды. Шелақ, шаш бояғыштары, түзету формулалары және шампуньдер сияқты өнімдер косметиканың осы анықтамасына жатады. АҚШ-та FDA косметикалық ингредиенттерді немесе өнімдерді алдын ала мақұлдауды міндеттейтін ереже жоқ, тек бояуларға қатысты ерекшелік бар. Сонымен қатар, FDA косметикалық өнімдердің немесе ингредиенттердің қауіпсіздігі үшін заңды жауапкершілікке ие емес және өндірушілерден қауіпсіздік туралы деректерді ұсынуды талап етуге құқығы жоқ. Оның орнына, косметика өндірушілері өз өнімдерін дұрыс таңбалауға және қауіпсіз ингредиенттерді пайдалануға заңды түрде жауапты. АҚШ-тың косметикалық компаниялары өз өнімдерін немесе ингредиенттерін FDA-да тіркеуге міндетті емес, себебі тіркеу ерікті негізде жүзеге асырылады. FDA АҚШ-та косметикалық өнімдерді кері қайтарып алуға заңды түрде бұйрық бере алмайды, тіпті олардың денсаулыққа зиянды екені дәлелденсе де. Өнімді кері қайтарып алу косметика өндірушісінің қалауына байланысты және толығымен ерікті болып табылады. Жалпы алғанда, Еуропалық Одақ косметикаға және оның өндірісіне сақтық қағидасы тұрғысынан қарастырады. Еуропалық Одақ косметикада қолдануға 1328 химиялық затты тыйым салған және косметиканы жануарлар үстінде сынауға рұқсат бермейді.

OSHA формальдегидке қатысты талаптары

OSHA өндірушілерден, импорттаушылардан және дистрибьюторлардан формальдегидті 0,1%-дан астам мөлшерде (газ немесе ерітінді түрінде) қамтитын, немесе 0,1 миллионнан астам концентрацияда (ppm) формальдегид бөліп шығаратын кез келген өнімде формальдегидтің бар екенін анықтауды талап етеді. Өніммен бірге қауіпсіздік деректер кестесі (ҚДДК) міндетті түрде қоса берілуі керек және ол әрдайым өніммен бірге үй-жайда сақталуы тиіс. ҚДДК өнімдегі химиялық заттың қауіпті болу себебін, оның зиянды әсерін, қызметкерлердің қалай қорғануын және төтенше жағдайда не істеу керектігін түсіндіруі керек. Салон иелері мен стилистерге қолданатын шашты тегістеу өнімдеріне (өнім таңбаларын және ҚДДК парақтарын оқып) метиленгликоль, формалин, метилен оксиді, параформ, құмырсқа альдегиді, метанал, оксометан, оксиметилен немесе CAS нөмірі 50 00 0 бар-жоғын мұқият қарауға кеңес беріледі. OSHA-ның формальдегид стандартына сәйкес, аталған атаулардың кез келгенін қамтитын өнім формальдегид қамтитын өнім ретінде қарастырылуы керек. OSHA-ның Қауіптілік туралы хабарлау стандарты («Білуге құқығы») салон иелерінің және басқа жұмыс берушілердің қауіпті химиялық заттарды қамтитын өнімдерге ҚДДК-і болуын талап етеді. Салон иелері немесе басқа жұмыс берушілер формальдегид қамтитын немесе бөліп шығаратын өнімдерді пайдалануды шешсе, OSHA-ның формальдегид стандартындағы нұсқауларды орындауы керек. «Бұл ұзақ жұмыс сағаттары, төмен сағаттық жалақы және әр бұрышта қызу бәсекелестік» және бизнестер арасындағы осындай қатал бәсекелестік жалақыны одан да төмендетуге әкеледі.

Косметология мамандығы

АҚШ-та косметологияны оқығыңыз келе ме, әлде белгілі бір салада маманданғыңыз келе ме, әр штаттың лицензия алу үшін әртүрлі талаптары бар. Мысалы, Иллинойс штатының Қаржылық және кәсіби реттеу департаменті әрбір үміткерден лицензияланған косметология мектебінің бағдарламасы арқылы сағаттарын толықтыруын талап етеді, онда шаш бояу, стильдеу, шаш кесу және қауіпті химиялық заттарды қолдану сияқты жаңа дағдылар оқытылады және үйреніледі. Мемлекеттік лицензия алу үшін қажетті ең аз сағатты аяқтағаннан кейін онлайн емтихан тапсыру қажет, ол басқа да қолдау құжаттарымен бірге пошта арқылы жіберіледі. Еңбек статистикасы бюросының мәліметінше, 2015 жылдың мамыр айына қарай лицензияланған косметологтың орташа жалақысы 28 770 АҚШ долларын құрады. Иллинойс қалалық аймақтарында, Чикаго, Напервилл және Арлингтон Хайтс қалаларында жұмыспен қамту деңгейі жоғары, ал жылдық жалақы 27 750 долларды шамалайды. Қоғамдық колледждер арзанрақ болар еді, бірақ Айова орталық қоғамдық колледжі 2004 жылы штаттық косметология кеңесіне бағдарлама ашу үшін өтініш бергенде, Айова косметология мектептері қауымдастығы және La’ James International College мемлекеттік мекемелерге жекеменшік мекемелермен бәсекелесуге тыйым салынған деп шағымданып, сотқа жүгінді. Қоғамдық колледж сертификат беру бағдарламаларынан бас тартуға келісті. The Times газетінің хабарлауынша, косметология мектептері сертификат алу үшін қажетті сағаттар санын азайтуға жасалған әрекеттерге кедергі келтірді. Ұлыбританияда косметология саласында оқудың әдетте екі жолы бар. NVQ (National Vocational Qualification) – бұл салада бастау алғандарға арналған негізгі біліктілік. Ал қысқа мерзімді курстар – косметологияның нақты салаларына мамандануға мүмкіндік беретін қосымша курстар. Екі опция да білікті косметологқа жауапкершілік сақтандыруын алуға мүмкіндік береді. Ұқсас жағдай Үндістанда да байқалады, онда косметологияның негіздерін және озық деңгейін ұсынатын көптеген сұлулық және денсаулық академиялары бар. Бітірушілер Үндістанда косметология мектептерінде, спа-салондарда және денсаулық орталықтарында, сұлулық салондарында, тері клиникаларында, косметикалық компанияларда, кино және сән индустриясында немесе тәуелсіз косметологтар ретінде кәсіби косметологтар болып жұмыс істей алады.