Кіріспе

Супериор көліндегі арал (Мичиган штатындағы Рояль аралы) – Ұлы көлдердің аралы, Мичиган штатындағы Супериор көлінің солтүстік-батысында орналасқан. Арал және оны қоршаған 450-ге жуық кіші аралдар мен су кеңістігі Рояль аралы ұлттық паркін құрайды. Рояль аралының ұзындығы 72 шақырым, ені 14 шақырым, ал ауданы 535 шаршы шақырымды құрайды, бұл оны әлемдегі төртінші үлкен көл аралы етеді. Сонымен қатар, ол Супериор көліндегі ең үлкен табиғи арал, Ұлы көлдердегі екінші үлкен арал (Манитулин аралынан кейін), құрама Штаттардағы үшінші үлкен арал (Лонг-Айленд және Падре аралынан кейін) және АҚШ-тағы 33-ші үлкен арал болып табылады. Рояль аралы АҚШ халық санағы бюросымен Мичиган штатының Кьюинау округінің (штаттың жоғарғы түбегінде орналасқан округ) 9603 халық санағы ауданы ретінде белгіленген. 2000 жылғы халық санағы бойынша Рояль аралында тұрақты тұрғындар болған жоқ. Арал ұлттық парк мәртебесін алғаннан кейін, кейбір бұрынғы тұрғындарға қалуға рұқсат берілді және бірнеше жалға алу шарттары әлі де қолданыста.

География

1875 жылы Рояль аралы Кивинау округінен бөлініп, жеке округ – Рояль аралы округі құрылды. 1897 жылы округ таратылып, арал қайтадан Кивинау округіне қосылды. Аралдағы ең биік нүкте – Десор тауы, оның биіктігі 1394 фут (425 метр), немесе көл деңгейінен шамамен 800 фут (244 метр) жоғары. Isle Royale Канаданың Онтарио провинциясының жағалауынан 15 миль (24 км) және іргелес Миннесота штатының жағалауынан (Тандер-Бей қаласының жанында) және Кивинау түбегіндегі Мичиган жағалауынан 56 миль (90 км) қашықтықта орналасқан, ал түбек Жоғарғы түбектің бір бөлігі болып табылады. Аралда жолдар жоқ, дөңгелекті көлік құралдарына, тіпті мүгедектерге арналған коляскалардан басқа, рұқсат берілмейді. Rock Harbor-да жеке заттарды Rock Harbor маринасынан кабиналарға және қонақ үйге тасымалдау үшін дөңгелекті арбалар қолжетімді. Сонымен қатар, Ұлттық саябақтар қызметі Windigo, Rock Harbor және Mott Island аймақтарындағы дамыған жерлерде заттарды тасымалдау үшін тракторлар мен шанау машиналарын пайдаланады. Топырақ қабаты жұқа болғандықтан, көлденең тамыр жүйесіне ие бальзам шыршасы, ақ шырша және қара шырша сияқты ағаштар өсуге қолайлы.

Климат

Isle Royale үшін климаттық деректер жеткіліксіз, әсіресе қысқы мезгілге қатысты, бірақ маусымдық өзгерістердің жалпы сипаттамалары бар және ғылыми зерттеулер үшін қорытындылар жасау мақсатында жақын жерлерден алынған деректер пайдаланылған. Мысалы, Isle Royale ұлттық паркінің бетіндегі айлық температура және жауын-шашын кестесін қараңыз.

Геология

Аралдың басым бөлігі оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай созылған жоталардан тұрады. Басты жота – Гринстоун жотасы – көп жерде 305 метрден (1000 футтан) асады. Көл маңында және ішінде хлорастролит, басқаша айтқанда, көк тас деп аталатын дөңгелек тастармен жабылған көк тас белдеулері көрінеді. Ұлттық саябақтар қызметінің мәліметінше, жоталардың солтүстік беткейлері оңтүстік беткейлерінен тіктеу болады. Жағалау аймақтары бұрынғы тарихи көл суларының астында болған, сондықтан онда көптеген құлаған тас және ірі тау жыныстары кездеседі.

Тарих

Бұл аралға жақын орналасқан Миннесота және Онтарио штаттарынан келген жергілікті халықтардың аң аулау ортасы болған. Аралдың батыс жағына материктен жету үшін он үш мильдік каноэмен саяхат қажет. Тарихқа дейінгі дәуірде Рояль аралы мен жақын орналасқан Кивинау түбегінде көп мөлшерде мыс кенін қазып алған. Аймақ ежелгі шахталар мен 20 метрге дейін тереңдіктегі траншеялармен жараланған. Мыс артефакттарының ұяларында табылған ағаш қалдықтарының радиокөміртек талдауы олардың кем дегенде 6500 жыл бұрын пайда болғанын көрсетеді. 1961 жылы жарық көрген «Көлінің жоғарғы аймағындағы тарихи мыс кен өндіруі» деген еңбегінде Драйер мен Дю Темпл аймақтан 750 000 тоннадан астам мыс өндірілгенін бағалаған. Алайда, Дэвид Джонсон мен Сьюзан Мартин олардың бағасының негізі асыра сілтеу және дұрыс емес болжамдарға негізделгенін айтады. 1670 жылы иезуит миссионері Даблон «менонг деп аталатын, мысымен мәшһүр арал» туралы есеп жариялаған. Менонг немесе Минонг – аралдың жергілікті атауы, және аралдағы Минонг қырқасының атына негіз болған. Рояль аралы 1783 жылғы Ұлыбританиямен жасалған келісім бойынша АҚШ-қа берілді, бірақ британдықтар 1812 жылғы соғыстан кейін бақылауды сақтап қалды, ал Оджибве халқы аралды өздерінің аумағы деп санады. Оджибвелер 1842 жылғы Ла-Понт келісімінде аралды АҚШ-қа өткізді, бірақ Гранд Портаж тайпасы олардың да, Рояль аралының да британдық аумақта емес екенін білмеді. Оджибвелерге 1842 жылғы Вебстер-Эшбёртон шарты Ла-Понт келісіміне дейін қол қойылғанын түсіндіргеннен кейін, Оджибвелер 1842 жылғы Ла-Понт келісімін 1844 жылғы Рояль аралы келісімінде қайта растады, ал Гранд Портаж тайпасы келісімге 1842 жылғы келісімге қосымша ретінде қол қойды. 1840 жылдардың ортасында Мичиган штатының алғашқы геологы Дуглас Хоутонның баяндамасы штатта мыс кенін іздеуге жол ашты және аралда алғашқы заманауи мыс кендері ашылды. Бұрынғы кен өндірудің іздері әр жерде көрінді: көптеген тас балғалар, мыс артефакттарының кейбір үлгілері және мыстың таудан жартылай қазылып, орнында қалған жерлер. Ежелгі шұңқырлар мен траншеялар 19 ғасырда кеннен табылған көптеген мыс кен орындарын анықтауға көмектесті. NPS Су асты ресурстары орталығы паркте орналасқан ең танымал 10 кеме апатын картаға түсірді және «Рояль аралы ұлттық паркінің кеме апаттары; Археологиялық зерттеу» атты еңбекті жариялады, онда аймақтың теңіз тарихына шолу жасалған.

Анжелика Мотт аман қалды

1845 жылы Анжелика есімді оджибве әйелі мен оның саяхатшы күйеуі Чарли Мотт, Сайрус Менденхолл мен Көлі Супериор Мыс компаниясының жұмысшылары ретінде Рояль аралында қалдырылды. Оларды Менденхоллдың «Алгонкин» шхунасымен жалдап, мыс іздеу үшін Рояль аралына жеткізді. Анжелика үлкен мыс кенінің қоймасын тапты, сол себепті олар мен оның күйеуі 3 ай ішінде қайта оралуға уәде берілген баржа келгенше оны күзету үшін жалданып қалды. Олар шілде айында тасталып, келесі көктемге дейін сол жерде қалдырылды. Оларға минималды азық-түлік берілді: жарты шағын ұн, алты фунт май және аздаған бұршақ. Бірнеше аптадан кейін жабдықтау кемесі келеді деп уәде берілген, бірақ ол ешқашан жіберілген жоқ. Анжелика мен оның күйеуі шектеулі азық-түлікпен, ресурстары аз аралда, жабайы табиғатта өмір сүруге мәжбүр болды. Күзгі дауылда олардың каноэсі жоғалып кетті, ал балық аулау торлары қирады. 1846 жылдың қаңтарында Чарли аштықтан есінен шығып, тіпті Анжеликаны өлтіріп жеумен қорқытты. Ол есін жинап, қайта мейірімді және жайлы болды, бірақ денсаулығы нашарлап, ақырында аштықтан көз жұмды. Анжелика мәйітті кабинада қалдырып, өзі үшін бұталардан панала жасады. Ол қарағай қабығы мен ащы жидектер жеп, содан кейін шашын жұлып, одан жіптер тоқып, сирек кездесетін қояндарды ұстау үшін қаптар жасады. 1846 жылдың көктемінде «Алгонкин» қайтып келіп, Анжеликаны анасына жеткізді. Ол 1874 жылы Онтарио штатындағы Саулт-Сте. Мари қаласында қайтыс болды. Оқиғаның толық мәліметтері Анжеликаның өзі айтқандай, 1907 жылы Ральф Д. Уильямстың «Құрметті Питер Уайт» кітабының бірінші басылымындағы түсіндірмеде жазылған; Анжеликаның әңгімесі кейінгі басылымдардан алынып тасталған, сондықтан бұл – осы оқиғаның жалғыз жазбасы. Адамдар Рояль аралында жыл бойы тұра бермейді. Шамамен үш мың жыл бойы жергілікті американдықтар осы жерді мыс пен балыққа пайдаланған. Бұл американдықтар әдетте жазда ғана аралға келіп тұрады. XIX ғасырдағы американдықтар да солай істеді.

Ұлттық парк

Бұл арал және оны қоршаған 450 кіші арал мен сулар Рояль аралы ұлттық саябағын құрайды. Бұл төменгі 48 штаттың ең аз қонақтарға толы ұлттық паркі. Көптеген кемпингтер бар, олардың көпшілігіне тек су арқылы ғана жетуге болады. Аралдың өзінде екі шағын елді мекен орналасқан: Рок-Харбор, онда курорт, қайық тұрағы және қажетті жабдықтар бар, сондай-ақ аралдың батыс шетіндегі кішігірім Уиндиго кешені. Рок-Харбор мен Уиндигода ақылы душ пен азық-түлік алуға болады. Ұлттық парктің стандартты кемпингі бірнеше павильондардан (бір жағы масадан қорғайтын тормен жабдықталған кабина сияқты құрылыстар), пикник үстелі бар жеке шатырларға арналған орындардан және топтық кемпингтерден тұрады. Әрбір кешенде бір немесе бірнеше шұңқырлы дәретхана бар. Жағалаудағы кемпингтерде қайық тұрағы бар, ал кейбір кемпингтерде түнгі уақытта қайықпен келушілерді жиі кездестіруге болады. Су жағасындағы орындар каноэ және каякпен жүзушілерді де қызықтырады. Керме су көздері жоқ болғандықтан, барлық су паразиттер мен бактериялардың жұқтырмауы үшін әдетте сүзіліп немесе мұқият қайнатылады.

Жаяу жүру

Аралда күндізгі серуендерден бастап екі апталық айналып өтуге дейін шамамен 274 шақырымдық жаяу жолдар бар. Кейбір жаяу жолдар өте қиын, тік беткейлі. "Ең танымал, жақсы белгіленген және ең ұзын жол – аралдың омыртқасымен созылатын 64 шақырымдық (40 миль) Гринстоун Ридж жолы". Екі жануардың арасындағы қатынас циклды: моос популяциясы артқан сайын, қасқырлар да көбейеді. Соңында қасқырлар тым көп моосты өлтіріп, ашарлап, көбею деңгейін төмендетеді. Тарихи тұрғыдан алғанда, моос та, қасқыр да Рояль аралында қоныстанған емес. Ұлттық парк мәртебесін алғанға дейін Рояль аралындағы ең ірі сүтқоректілер – канадалық рысь мен Бореалдық орман карибуы болған. Археологиялық дәлелдер бұл екі түрдің де адамның тікелей әрекеттерінен (аң аулау, тұзақтау, кен өндіру, орман кесу, өрттер және мүмкін инвазивті түрлерді әкелу) жойылғанға дейін 3500 жыл бойы Рояль аралында болғанын көрсетеді. Бореалдық орман карибуы Рояль аралында соңғы рет 1925 жылы тіркелген. Канадалық рысь 1930 жылдары жойылғанмен, кейбіреулері көршілес Онтариодан, Канададан мұзды көпір арқылы мерзімік түрде өтіп, соңғы рет 1980 жылы жеке жануар байқалған. Рысьтер енді аралда болмаса да, олардың негізгі жемі – қар аяқ қояндары сақталып қалған. Қасқырлар пайда болғанға дейін аралдағы жыртқыштар – койоттар болған. Койоттар 1905 жылдары пайда болып, қасқырлар 1950 жылдары келгеннен кейін көп ұзамай жоғалып кеткен. 2018 жылы Миннесотадан төрт қасқыр әкелінді, бұл араласудың табиғи емес болуы мүмкін деген пікірталас болғаннан кейін. Басқа да кең таралған сүтқоректілерге қызыл түлкілер, суырлар және қызыл сорғыштар жатады. Кейбір түлкілер адамдарға үйреніп, таңертең лагерьлерде азық іздеп, сақ болмаған кемпингтіктердің қалдықтарын іздейтінін көруге болады. Ал қасқыр – адамнан қашып, жасырын өмір сүретін жануар. Қасқыр мен адамның тікелей қарым-қатынасы туралы аз дерек бар. Сусарлар кемежайлардың маңында мерзімік түрде байқалады. Басқа сүтқоректілерге мик (көл жағалауларында) және су егесі (кейде суырлардың тоғандарында) жатады. Аралда сонымен қатар әртүрлі түрдегі жартастар да бар. Рептилияларға шығыс жартылай жылан, боялған тасбақа және солтүстік қызыл ішті жылан кіреді. Аралда алты түрлі бақа мен үш түрлі саламандр да өмір сүреді.