Құрттар классы: Oligochaeta – Annelida тінінің ішкі классы. Жер құрттары, құмиыршалар, және су құрттары туралы толық ақпарат. 10 мыңнан астам түрі бар!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Анелидтердің құрттар тобын қамтитын субкласы Олигохета (,/ɒ//l//ɪ//ɡ//ə/'/k//iː//t//ə//, // //ɡ//oʊ// /) – көптеген су және құрлық құрттарының, соның ішінде әртүрлі жер құрттарының құрамындағы жұмсақ денелі жануарлардың субкласы. Нақтырақ айтқанда, олигохеттерге құрлықтағы ірі құрттар (мегадрильдер), олардың кейбіреулері жартылай сулы немесе толық сулы түрлері, сондай-ақ тұщы су және жартылай құрлықта тіршілік ететін ұсақ құрттар (микродрильдер) кіреді, оның ішінде түтік құрттары, құрттар және мұз құрттары (Enchytraeidae), қара құрттар (Lumbriculidae) және бірнеше теңіз құрттары бар. Шамамен 10 000 түрі бар Олигохеталар – анелидтердің шамамен жартысын құрайды. Бұл құрттардың дене сыртына шашыраңқы түкшелер (хаеталар) немесе "қылшықтар" азырақ орналасқан, ал полихеттерден айырмашылығы – параподиялары жоқ.
Subclass of annelids including earthworms
the group of worms
Oligochaeta (,/ɒ//l//ɪ//ɡ//ə/'/k//iː//t//ə//, // //ɡ//oʊ// /) is a subclass of soft bodied animals in the phylum Annelida, which is made up of many types of aquatic and terrestrial worms, including all of the various earthworms. Specifically, oligochaetes comprise the terrestrial megadrile earthworms (some of which are semiaquatic or fully aquatic), and freshwater or semiterrestrial microdrile forms, including the tubificids, pot worms and ice worms (Enchytraeidae), blackworms (Lumbriculidae) and several interstitial marine worms. With around 10,000 known species, the Oligochaeta make up about half of the phylum Annelida. These worms usually have few setae (chaetae) or "bristles" on their outer body surfaces, and lack parapodia, unlike polychaeta.
Түрлілігі
Олигохеттер - жақсы сегменттелген құрттар, олардың көпшілігі гидроскелет ретінде пайдаланылатын кең дене қуысына (коэлом) ие. Олардың ұзындығы бірнеше миллиметрден бастап, гигант Гиппсленд жер құрты (Megascolides australis) және Меконг құрты (Amynthas mekongianus) сияқты "гигант" түрлерге дейін жетеді. Құрлықтағы олигохеттер әдетте жер құрттары деп аталады және топыраққа қазылып кіреді. Көптеген түрлері бар төрт негізгі тұқымдас – Glossoscolecidae, Lumbricidae, Megascolecidae және Moniligastridae. Жер құрттары шөлдерден басқа әлемнің барлық бөліктерінде кездеседі. Олар ылғалды ортаны қажет етеді, ал ірі түрлері бірнеше метрге (ярдқа) дейін жететін қуыстар жасайды, ал жас және кіші түрлер топырақтың жоғарғы бірнеше сантиметрімен шектеледі. Гумусты және қышқыл топырақтарда ең көп саны табылған. Аз ғана түрлері ағаштарда, ылғалды мүктер арасында және жапырақ қойнауларында жиналатын қалдықтарда кездеседі; ал кейбіреулері бромелиялардың розеткаларында мекендейді.
Oligochaetes are well segmented worms and most have a spacious body cavity (coelom) used as a hydroskeleton. They range in length from less than up to in the 'giant' species such as the giant Gippsland earthworm (Megascolides australis) and the Mekong worm (Amynthas mekongianus). Terrestrial oligochaetes are commonly known as earthworms and burrow into the soil. The four main families with large numbers of species are Glossoscolecidae, Lumbricidae, Megascolecidae and Moniligastridae. Earthworms are found in all parts of the world except for deserts. They have a requirement for moist surroundings and the larger species create burrows that may go down several metres (yards) while young individuals and smaller species are restricted to the top few centimetres of soil. The largest numbers are found in humus rich soils and acid soils. A few species are found in trees, among damp moss and in the debris that accumulates in leaf axils and crevices; some others make their homes in the rosettes of bromeliads.
Ішкі анатомия
Олигохеталардың көпшілігі детритпен қоректенеді, бірақ кейбір туыстар, мысалы, Agriodrilus және Phagodrilus сияқты, тоңқандайлар болып табылады. Ас қорыту жолы негізінен дене бойымен созылатын түтік тәрізді, бірақ ауыз қуысының тікелей артында қуатты бұлшық етті жұтқыншақ орналасқан. Көптеген түрлерде жұтқыншақ құртқа тамақты соруға көмектеседі, ал көптеген су ортасында тіршілік ететін түрлерде оны кері бұрып, сору кезінде тамаққа сорғыш сияқты жапсырып алады. Ас қорыту жолының қалған бөлігінде тамақты сақтау үшін қап және оны ұнтақтау үшін тоқпан бар болуы мүмкін, бірақ бұл барлық түрлерге тән емес. Қазанкеш ішектің ішінде "кальций бездері" орналасқан, олар сіңірілмейтін кальций карбонатын ішекке бөліп шығару арқылы кальций тепе-теңдігін сақтайды. Ішек пен дорсальды қан тамырының айналасында сарғыш хлорагоген жасушалары толып, омыртқалы жануарлардың бауырына ұқсас функция атқаратын тінді құрайды. Осы жасушалардың бір бөлігі дене қуысында еркін жүзеді және олар "элеоциттер" деп аталады.
Most oligochaetes are detritus feeders, although some genera are predaceous, such as Agriodrilus and Phagodrilus. The digestive tract is essentially a tube running the length of the body, but has a powerful muscular pharynx immediately behind the mouth cavity. In many species, the pharynx simply helps the worm suck in food, but in many aquatic species, it can be turned inside out and placed over food like a suction cup before being pulled back in. The remainder of the digestive tract may include a crop for storage of food, and a gizzard for grinding it up, although these are not present in all species. The oesophagus includes "calciferous glands" that maintain calcium balance by excreting indigestible calcium carbonate into the gut. A number of yellowish chloragogen cells surround the intestine and the dorsal blood vessel, forming a tissue that functions in a similar fashion to the vertebrate liver. Some of these cells also float freely in the body cavity, where they are referred to as "eleocytes".
Жылжыну
Жер құрттарының қозғалысы мен топыраққа көмілуі перистальтика арқылы жүзеге асырылады, яғни дөңгелек және бойлық бұлшық еттердің жиырылуы мен босаңсуының кезектесуімен. Алға жылжу үшін құрттың алдыңғы бөлігі дөңгелек бұлшық еттердің жиырылуымен созылады, ал одан кейінгі бөлігі бойлық бұлшық еттердің жиырылуымен қысқарады және жуандайды. Содан кейін алдыңғы дөңгелек бұлшық еттері босаңсып, құрт бойымен артқа қарай дөңгелек жиырылу толқыны жүреді. Топыраққа көмілу құрттың алдыңғы ұшын жарыққа енгізу және денесін кеңейту арқылы кеңістікті кеңейту арқылы жүзеге асырылады. Бұл процесте үлкен мөлшерде топырақ жұтылады. Ол ішек арқылы өтетін кезде шырышпен араласады, бұл туннель қабырғаларын жабу үшін және қабырғалық қабықшаны құру үшін қолданылады. Артық материал жер бетіне шығарылып, фекальді құйманы құрайды. Құрылыс екі кіреберісі және бірнеше тік және көлденең туннельдерге ие болуы мүмкін. Ұрпақтың дамуы екі топ арасында да әртүрлі. Полихеттердің жұмыртқалары теңізге жұмыртқаланады, онда олар планктонның бір бөлігі ретінде таралатын трохофорлық дернәсілдерге айналады, ал олигохеттердің сары жұмыртқалары дернәсіл сатысынан өтетін болмайды және кокон ішінде тікелей жас құрттарға айналады. Протосколекс деген ат АҚШ-тың Кентукки штатындағы Жоғарғы Ордовик кезеңінде табылған, қылшықтары жоқ сегменттелген құрттардың туысына берілген. Осы туысқа жататын тағы бір түр Англияның Херефордшир округінде табылды, бірақ бұл құрттардың шынымен олигохеттер екені әлі белгісіз. Стивенсон 1930 жылы олигохеттердің ортақ ата-бабасы примитивті сулықтар отбасына жататын Lumbriculidae туысынан шыққан деп болжады. Глоссосколецидтер, Хормогастридтер, Лумбрицидтер және Микрохэтидтер сияқты көбірек дамыған отбасылар басқа отбасыларға қарағанда кейінірек пайда болған болуы мүмкін. Жаңа аумақтарды мекендеу және үстемдік ету қабілетінің арқасында Лумбрицидтер адамдармен бірге бүкіл әлемге таралып, жер құрттарының көптеген жергілікті түрлерін ығыстырды. Ертедегі, бірақ қазір ескірген жіктеу жүйесінде олигохеттер "Мегадрили" – ірі құрлықтық түрлер және "Микродрили" – кішкентай, көбінесе сулы түрлер деп бөлінген.
Movement and burrowing of earthworms is performed by peristalsis, with the alternation of contraction and relaxation of the circular and longitudinal muscles. To move forward, the anterior portion of the worm is extended forward by the contraction of the circular muscles, while the portion just behind this is made shorter and fatter by the contraction of longitudinal muscles. Next the anterior circular muscles relax, and a wave of circular contraction moves backwards along the worm. Burrowing is performed by forcing the front end of the worm into a crevice and widening the gap by body expansion. Large quantities of soil are swallowed in the process. This is mixed with mucus as it passes through the gut, being used to plaster the tunnel walls, forming a lining. Excess material is extruded on the ground surface, forming a faecal casting. The burrow may have two entrances and several vertical and horizontal tunnels. Development of the offspring also differs between the two subclasses. The eggs of polychaetes are deposited in the sea where they develop into trochophore larvae that disperse as part of the plankton, while the yolky eggs of oligochaetes do not have a larval stage and develop directly into juvenile worms in the cocoon. The name Protoscolex was given to a genus of segmented worms without bristles found in the Upper Ordovician of Kentucky, United States. Another species placed in the same genus was found in Herefordshire, England, but it is unclear whether these worms are in fact oligochaetes. Stephenson postulated in 1930 that the common ancestor of oligochaetes came from the primitive aquatic family Lumbriculidae. The more advanced families such as Glossoscolecidae, Hormogastridae, Lumbricidae and Microchaetidae may have evolved later than the other families. Because of its ability to colonise new areas and become dominant, the Lumbricidae has followed humans round the world and displaced many native species of earthworm. An early but now outdated classification system was to divide the oligochaetes into "Megadrili", the larger terrestrial species, and "Microdili", the smaller, mostly aquatic ones.