Кіріспе

1969 жылы Джон Шлезингер режиссерлік еткен фильм.

"Ортаңғы түннің ковбойы" – Джон Шлезингердің режиссерлік еткен 1969 жылғы американдық драмалық фильмі. Фильм Джеймс Лео Герлихидің 1965 жылы жарық көрген, осы аттас романынан Уолдо Солт адапталады. Басты рөлдерде Дастин Хоффман мен Джон Войт, ал қосалқы рөлдерде Сильвия Майлз, Джон Макгивер, Бренда Ваккаро, Боб Балабан, Дженнифер Солт және Барнард Хьюз ойнайды. Нью-Йорк қаласында өтетін "Ортаңғы түннің ковбойы" екі алаяқтың – наив жезөкше Джо Бактың (Войт) және ауруға шалдыққан аферист Рико Риццоның ("Ратсо" деп аталған, Хоффман) күтпеген достығын көрсетеді. 42-ші "Оскар" марапаттау салтанатында фильм үш жүлде жеңіп алды: "Үздік фильм", "Үздік режиссер" және "Үздік бейімделген сценарий". "Ортаңғы түннің ковбойы" – "Үздік фильм" аталымын жеңіп алған жалғыз X рейтингісіндегі фильм (қазіргі NC-17 рейтингісімен тең). Америка кино институтының барлық уақыттағы 100 ең ұлы американдық фильмінің тізімінде 36-шы орынды, ал 2007 жылғы жаңартылған тізімінде 43-ші орынды иеленді. 1994 жылы АҚШ Конгресі кітапханасы "Ортаңғы түннің ковбойы" фильмін "мәдени, тарихи немесе эстетикалық тұрғыдан маңызды" деп танып, оны АҚШ Ұлттық кино реестріне енгізуге қаулы етті.

Сюжет

Жас техас Джо Бак ыдыс жуу жұмысын тастап, автобуспен Нью-Йоркке барады. Ол ковбой киімін киіп, еркек жезөкшеге айналады. Бастапқыда сәттіліксіз, ол ақыры орта жастағы әйелмен, Каспен, оның Парк-авенюдегі пәтерінде ұйықтады. Ол ақша сұрағанда, ол қорланады, ал Джо ақырында оған ақша береді. Джо Рико "Шыңқыр" Риццомен танысады, ол кедей, сал болып, оны сукмекермен таныстырғаны үшін 20 доллар алады. Жо оның дінге деген фанатиктігін білгеннен кейін қашып кетеді және Риконы таба алмайды. Джо күндерін қалада серуендеп, Zenith портативті радиосын тыңдап, қонақ үй бөлмесінде отырады. Ақшасы біткенде, басшылар Жоны үйден шығарып, оның дүние-мүлкін алып қояды. Ақша табу үшін Джо кинотеатрда кішіпейіл жігіттен оральдық жыныстық қатынас жасайды, бірақ жігіт ақша төлей алмайды. Джо оны қорқытады, бірақ оны еш зардап шекпестен босатып жібереді. Келесі күні Джо Риконы тамақтану орнында көріп, ашуланып оған қарсы шығады. Рико Джоны тыныштандырып, оны өзінің қарапайым, сотталған пәтерінде бірге болуға шақырады. Джо қарсылық білдіре отырып, келіседі, екеуі "бизнес қатынасын" бастайды. Рико Джодан "Ратсо" емес, "Рико" деп шақыруын сұрайды, бірақ Джо бұған келіспейді. Олар қатты кедейлікпен күресіп, тамақ ұрлап, Джоға жұмыс таба алмайды. Джо радиосын кепілге қойып, қанын сатады, ал Риконың ыстықсыз қыста қатып қалған жөтілі нашарлайды. Кейде Джоның әжесі оны тастап кеткеннен кейін, оны тәрбиелейді. Ол Эннимен қайғылы қарым-қатынаста, олар көгершін флеш-бэктер арқылы ашылады, онда оларға қосбойлар тобы шабуыл жасап, зорлайды. Энни психикалық травма белгілерін көрсетеді және жедел жәрдемге апарылады. Рико Джоға әкесі ағармайтын итальян иммигранты, аяқ киім шылаушы болғандығын айтады, оның жұмысы аяқ киім шылауын жұтып, өкпеге және арқаға зақым келтірді. Рико аяқ киім тігуді әкесінен үйренген, бірақ оны төмендетеді және әдетте оны жасаудан бас тартады. Ол дүкенге кіріп, Джоның каубойлық аяқкиімдерін клиенттерді тарту үшін жылтыратып жібергенде, екі полиция қызметкері келіп, өздерінің кіршік аяқкиімдерімен Джоның қасына отырады. Рико Майамиге қашуды армандайды, ол Джомен бірге жағажайда ойнап, курортта көңіл көтереді, оның ішінде Риконың аяқ киіміне балқыған бала да бар. Бірде Джоға кинорежиссер Уорхол сияқты және экстравертті әйел суретші келіп, суретке түсіріп, Уорхолдың сурет өнерінің бір кешінде оны шақырады. Джо мен Рико кездесуге қатысады, бірақ Риконың денсаулығы нашар, тазалығы нашар болғандықтан, оған басқалар да назар аударады. Джо джойнтты темекі деп ойлап, оған қосымша дәрі-дәрмек бергеннен кейін, ол галлюцинация көреді. Ол Ширлимен бірге кетеді, ол оған түнде 20 доллар төлейді, бірақ Джо жыныстық қатынаста бола алмайды. Олар Скрипбедж ойнайды, ал сөз ойындары Ширлиге Джо гей болуы мүмкін деп ойлауға мәжбүр етеді; кенеттен ол өнер көрсете алады. Келесі күні таңертең ол өзінің әйел досын Джоның клиенті ретінде белгілейді, ал оның мансабы алға басуда. Джо пәтерге оралғанда, Рико қатты қызу. Ол медициналық көмек көрсетуден бас тартады және Джодан оны Флоридаға баратын автобусқа отырғызуын сұрайды. Жо үмітсіз күйінде ойын-сауық залында орта жастағы әйелдей еркекпен кездеседі. Екеуі жігіттің қонақ үйіне қайта оралады, онда Джо ақша талап етеді. Алайда ол 10 доллардан артық ақша беруден бас тартқанда, Джо оны қатты ұрып-соғып, тонап, өшіріп тастайды. Джо ұрланған ақшаға Флоридаға екі автобус билеті сатып алады. Рико Джоға "Ратсо" емес, "Рико" деп аталуын қалайтынын тағы да айтады, және Джо ақырында оны орындай бастайды. Ол автобуста жүргенде денсаулығы нашарлап, несеп ұстамай жүреді. Джо Рико мен өзіне жаңа киім сатып алады, ол өзінің ковбойлық киімін тастайды. Автобуста Жо ақша табудың арам жолдан гөрі оңай жолы бар екенін ойлайды және Рикоға Майамиде тұрақты жұмыс табатынын айтады. Рико жауап бермей, Джо Риконың өлгенін түсінеді. Джо автобус жүргізушісін ескертеді, ол Джодан Риконың көз жасын жабуды сұрайды, олар жақын арада Майамиде болады деп айтады. Басқа жолаушылар қадала қарап тұрады. Жас жігіт көз жасын төгіп, өлі досын құшақтап, Флоридадағы пальма ағаштарының қатарынан өтіп бара жатыр.

Өндіріс

Алғашқы көріністер 1968 жылы Биг-Спрингте, Техаста түсірілді. Жол бойындағы жарнама тақтасында: "Егер мұнай құдығы жоқ болса, сатып алыңыз! " деген видео көрсетілді. Бұл видеода Джо Бакты алып Нью-Йоркке бара жатқан автобус Техас штаты арқылы жүріп бара жатқан көрінеді. Мұндай жарнамалар 1960 жылдардың аяғында және 1970 жылдар аралығында АҚШ-тың оңтүстік-батысында кең тараған, ол Эдди Чилстің Солтүстік Американың Батыс компаниясын насихаттады. Фильмде Джо Манхэттеннің орталығында Бродвей мен Батыс 44-ші көшесінің оңтүстік-шығыс бұрышында орналасқан Кларидж қонақ үйінде тұрады. Оның бөлмесінен Таймс-сквердің солтүстік жартысына көз жеткізілетін. 1911 жылы ашылған және D. H. Burnham & Company жобалаған ғимарат 1972 жылы қиратылды. Нью-Йорк сахналарында үш рет көрсетілген мотив 1740 Бродвейдегі Нью-Йорк МЮТУАЛЬ (MONY) ғимаратының қасбеті үстіндегі белгі болды. Нью-Йорк көшелерінің қарт ардагері рөлін сомдаған Дастин Хоффман Лос-Анджелестен. Джо Бактың кейіпкерін бейнелеуіне қарамастан, Нью-Йорктегі элементінен үмітсіз шыққан кейіпкер, Джон Войт - Нью-Йорктің тумасы, Йонкерстен шыққан. Войт Джо Бактың рөлін сомдағаны үшін "масштаб" (Экрандағы актерлер гильдиясының ең төменгі жалақысы) төленді, ол рөлді алу үшін ерікті түрде уәкілдік берді. Харрисон Форд Джо Бак рөліне сынақтан өтті. Шлезингердің бірінші таңдауы болған Майкл Сарразин Джо Бак роліне қабылданды, бірақ Universal-пен келісімшартынан босатылмағанда ғана жұмыстан шығарылды. Ширли кейіпкері, Джоның богемалық қоғамнан шыққан кейіпкері, қоғамнан шыққан және Уорхолдың супер жұлдызы Эди Седжвикке негізделген. "Мен жүремін! " атты фильмді түсіруді ұсынған. Бұл фильм AFI-нің 100 жыл 100 фильм цитаталары тізімінде 27-орынға ие болды. Бастапқыда Ратсоның жарақат алғандай етіп таксимен соқтығысқандай етіп көрсеткен көрінісі бастапқы сценарийдің алғашқы жобасына жазылған. Хоффман "Актерлер студиясының ішінде" сериясында басқаша түсіндірді. Ол жол жүру кезінде тоқтамауы үшін жол-көлік жарығын дәл соғуға көп рет тырысқанын айтты. Бұл жерде, уақытты дұрыс таңдаған, бірақ оларды такси шауып кетті. Хоффман: "Біз кино түсіріп жатырмыз! " деген сұраққа жауап беріп, кейіпкердің кейіпкері болып қалды. Америка кино ассоциациясының алғашқы қарауында "Ортаңғы түндегі ковбой" "R" ("Қойылған") бағасын алды. Алайда, психологпен кеңескеннен кейін, United Artists басшыларына "гемосексуалистік анықтама жүйесі" мен оның "жастарға әсер етуі мүмкін" дегенді ескере отырып, "Х" бағасын қабылдауға кеңес берілді. Фильм X рейтингімен жарық көрді. Жәбірленуші әйелдің зорлық-зомбылық көрінісін түсіру бірнеше сағатқа созылды, ал Дженнифер Солт кешті өзінің жанын қинаған оқиға ретінде еске алады. Киім жинаушылар Дженниферге түстес костюм берді, бірақ түнде өте ыстық және жабысқақ болғандықтан, ол оны тез алып тастады. "Әлемдегі ең қорқынышты нәрсе - адамдардың менің жалаңаш түбімді көруі, мен бұл туралы сөйлесуге де келмей, өзін қорлайтын сезімде болдым. Ол бала менің үстіме басып, маған тиіп, ауыртып, ешкімге ештеңе етпеді. Бұл менің зорланғандай болып көрінуі керек еді. Мен айқайлап, айқайлап, оны мойындауға болмайтын күйге ұшырадым".

Қабылдау

Фильмге сыншылар көбінесе оң баға берді. Винсент Кэнбидің 1969 жылы «Нью-Йорк Таймс» газетінде жариялаған ұзақ шолуы тікелей болды: «Герлихидің 1965 жылғы романының әдемі, қатыгез (бірақ зорлыққа шақырмайтын) фильмдік нұсқасы. Ол маңызды тұрғыдан қатал және жақсы, бірақ стилі ерекше романтикалық және материалдың лаконикалық сипатына қайшы келеді. Назар аударғанда, кафетерийлер мен тастап кетілген үйлер, кинотеатрлардың балкон және кіреберістеріндегі үмітсіз кездесулер, сондай-ақ ұстап алу, бұршақ және консервіленген тағамдар әлемінде Midnight Cowboy соншалықты қатал және керемет бейнеленгенімен, көруге қиын. Midnight Cowboy көбінесе материалды сенсациялық немесе комедиялық эффект үшін пайдалануға тырысады, бірақ ол ақырында уақыт пен орынның мәнін түйіндейтін әсерлі тәжірибе. Бұл фильмді көргеннен кейін сіз енді 42-ші Батыс көшесімен жүргенде, қаңғыбастардың көзінен қашып, алаяқтардың шағын топтарын айналып өтіп, шіріген табақтардың иісінен мұрыныңызды жаппайсыз, бұрынғыдай бейтараптық сезімі болмайды». «Чикаго Трибьюн» газетінің редакторы Джин Сискел фильм туралы: «Мен бір фильмде актерлік шеберліктің осындай керемет жұбын еске түсіре алмаймын» деді. 1994 жылы 25 жылдық мерекеге арналған шолуда «Entertainment Weekly» басылымының Оуэн Глейберман былай деп жазды: «Midnight Cowboy-дың Манхэттеннің төменгі жағынан көрініс жасауы енді таң қалдырмауы мүмкін, бірақ 1994 жылы таң қалдыратын нәрсе – ірі студиялық фильмнің көрермендерге өздерінің жоғалған жандарынан басқа ештеңе ұсынбайтын кейіпкерлерге осылай ықыласпен тоқталуы». 2022 жылғы мәліметтер бойынша, «Midnight Cowboy» онлайн шолулар жинағыш Rotten Tomatoes сайтында 89% мақұлдау рейтингіне ие, 116 шолуға негізделген орташа бағасы 8.50/10. Сайттың сын пікірінде: «Джон Шлезингердің қалалық американдық өмірдің қараңғы, қатал жағына жасаған көрігі сөзсіз алаңдатады, бірақ Дастин Хоффман мен Джон Войттың актерлік шеберлігінен бас тарту мүмкін емес». Жапондық режиссер Акира Куросава бұл фильмін өзінің сүйікті 100 фильмінің бірі деп атады.

Кассалық жинақ

Фильм Нью-Йорктегі Коронет театрында көрсетіліп, алғашқы аптада 61 503 долларлық кассалық табысқа ие болды. Шығарылғаннан кейін он аптада фильм АҚШ-та бірінші орынға шықты, апталық кірісі 550 237 долларды құрады және 1969 жылдың қыркүйегінде ең көп табыс әкелген фильм атанды. 1969 жылы фильм АҚШ және Канадада 11 миллион долларлық жалға алу ақысын жинады, ал келесі жылы «Үздік фильм» номинациясында «Оскар» сыйлығын жеңіп алғаннан кейін тағы 5,3 миллион доллар қосылды. Нәтижесінде, фильм АҚШ және Канадада 20,5 миллион долларлық жалға алу ақысын жинады. 1975 жылға қарай, ол бүкіл әлем бойынша 30 миллион доллардан астам жалға алды.

Теледидар премьерасы

Театрларда көрсетілуінен бес жылдан астам уақыт өткен соң, "Midnight Cowboy" теледидарда 1974 жылдың 3 қарашасында тұңғыш рет көрсетілді. Цензура ережелері және көрермендер қатарын кеңейту ниетімен фильмнен 25 минут өшірілді. Бұл қиылыстар режиссер Джон Шлезингердің келісімімен жасалса да, "New York Daily News" газетінің сыншысы Кей Гарделла фильмнің "өте жаман қиылып кеткенін" айтты.

Марапаттар

Сыйлық санаты бойынша номинация (ы) Нәтиже Ref. Академия сыйлығы үздік фильм Джером Хеллман үздік режиссер Джон Шлезингер үздік актер Дастин Хоффман Джон Войт үздік қосалқы актриса Сильвия Майлз үздік сценарий Another Medium материалдарына негізделген Уолдо Salt үздік фильм монтаждау Хью А. Робертсон Берлин халықаралық кинофестивалі Алтын аю Джон Шлезингер OCIC сыйлығы Бодил сыйлығы үздік Еуропалық емес фильм Британ академиясының кино сыйлығы үздік фильм үздік режиссер үздік актер басты рөлдегі Дастин Хоффман үздік сценарий Уолдо Солт үздік монтаждау Хью А.

Саундтрек

Джон Барри музыкасын жазды, ол ең жақсы аспаптық тақырып үшін «Грэмми» сыйлығын жеңіп алды, бірақ экранда көрсетілген авторлар тізіміне енбеді. Фред Нилдің «Everybody’s Talkin» әні Гарри Нильсон үшін ең үздік заманауи вокалдық орындау номинациясында «Грэмми» сыйлығын жеңіп алды. Шлезингер осы әнді фильмнің тақырыбы ретінде таңдады, және ән бірінші актіні күшейтіп көрсетеді. Тақырыпқа қарастырылған басқа әндердің ішінде Нильсонның «I Guess the Lord Must Be in New York City» және Рэнди Ньюменнің «Cowboy» әндері болды. Боб Дилан «Lay Lady Lay» әнін тақырыптық ән ретінде жазды, бірақ оны уақтылы аяқтамады. Фильмнің басты тақырыбы «Midnight Cowboy» әнінде Тутс Тилеманс гармоникада ойнайды, ал альбомдық нұсқасын Томми Райли орындады. Саундтрек альбомы 1969 жылы United Artists Records лейблымен шығарылды.

Әннің тақырыбы

Джон Барридің саундтректегі нұсқасы 1969 жылы #116 орынға ие болды. Ол сондай-ақ 1980 жылы Ұлыбританияда #47 орынға ие болды. Джонни Матистің орындауы, мәтіні бар екі белгілі жазбаның бірі (екіншісі – Ray Conniff Singers) 1969 жылдың күзінде АҚШ-тың ересектерге арналған заманауи хит-парадында #20 орынға жетті. Ферранте және Тейхердің нұсқасы ең табыстысы болып, АҚШ-тың Billboard Hot 100 хит-парадында #10 орынға, ал Easy Listening хит-парадында #2 орынға көтерілді. 1970 жылы ол Канадада #11, Австралияда #91 орынға ие болды. Faith No More тобы 1992 жылы шыққан Angel Dust альбомының соңғы трегі ретінде осы нұсқаны жариялады.