Кіріспе

Артур Гарри Мур (3 шілде 1877 – 18 қараша 1952) – америкалық заңгер және Демократиялық партияның саясаткері. Ол үш рет Нью-Джерси штатының губернаторы болып қызмет етті (1926–1929, 1932–1935 және 1938–1941). Ол Нью-Джерсидің ең ұзақ қызмет еткен заманауи губернаторы және үш мерзімге сайланған жалғыз адам. Сондай-ақ ол 1935 жылдан 1938 жылға дейін АҚШ Сенаторы болып қызмет етті, бірақ үшінші губернаторлық мерзімін бастау үшін қызметтен бас тартты.

Ерте өмір

Артур Гарри Мур 1877 жылғы 3 шілдеде Нью-Джерси штатының Джерси-Сити қаласының Лафайет ауданында дүниеге келген. Оның ата-анасы Роберт Уайт Мур және Марта (туған тегі МакКумб) Мур, шотланд-ирланд тегінен шыққан. "Қызыл" лақап атымен белгілі Мур он үш жасында жергілікті мемлекеттік мектептерді тастап, кеңсе кызметкері болды. Бос уақытында ол Нью-Йорктегі Купер Юнионда білімін жалғастырып, бухгалтерлік есеп және теру дағдыларын меңгерді.

Ерте саяси араласуы

Мур ерте жасынан-ақ жергілікті демократиялық саясатқа қатысып, көпшілік алдында сөйлеу шеберлігімен және "Лафайеттің бала ораторы" деген лақап атымен танылды. 1907 жылы Мурдың көп жылдық досы Х. Отто Виттпен Джерси қаласының мэрі болып сайланды, ал Мур оның жеке хатшысы ретінде қала әкімдігіне кірді. 1911 жылы Хадсон округінің партиялық басшысы Роберт Дэвис қайтыс болғаннан кейін Мур оның қалалық жинаушы лауазымын иеленді.

Джерси қаласының комиссары

1913 жылы Джерси-Сити комиссиялық басқару жүйесін қабылдады, ал Мур бес адамдық басқару органының алғашқы құрамына сәтті сайланды. Парктер мен қоғамдық мүліктер директоры ретінде ол қала жастарын, әсіресе мүмкіндігі шектеулі балаларды демалыспен қамтуға және олар үшін жағдай жасауға ықпал етті. 1931 жылы Джерси-Ситиде А. Гарри Мур атындағы мектеп ашылды, ол мүмкіндігі шектеулі балалардың қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін арнайы құрылды. Ол сондай-ақ әріптесі Фрэнк Хейгпен одақ құрды, бұл екеуінің де штаттық билікке жол ашты. 1916 жылы Витпен губернаторлыққа үміткер болып жеңіліске ұшырады және саясаттан шықты. Хейг оның орнына қала әкімі болуға кандидат болды, ал Мур комиссия кандидаттарының тізімін басқарып, олардың одағын ресмиледі. Хейгтің тізімі 1917, 1921 және 1925 жылғы қалалық сайлауларда жеңіске жетті; Хейг отыз жыл бойы қала әкімі қызметін атқарды. Мур осы кезеңде заңмен айналыса бастады, Ньюарктегі Нью-Джерси заң мектебінде (қазіргі Ратгерс заң мектебі) кешкі сабақтарға қатысты. 1922 жылы ол штаттық адвокаттық емтиханды тапсырып, 1924 жылы заңгерлік диплом алды.

1925 жылғы сайлау

Джерси қаласының жетекші тұлғасы ретінде Мур 1921 жылы губернаторлыққа кандидат ретінде қарастырылды. Хейг штатық партияны толық бақылауға алғаннан кейін, Мурдың губернаторлыққа оңай ұсынылуын қамтамасыз ету үшін 1925 жылды таңдады. Мур жалпы сайлауға спирттік ішімдіктерге қатысты қолданылып жатқан тыйым салу саясатына қарсы "жасыл-жасыл" кандидат ретінде түсті. Оның қарсыласы, Моррис округының штат сенаторы Артур Уитни, Анти-салон лигасының қолдауымен сайлауға қатысты. Тыйым салудан өзге, республикашылар штатық басқарудағы "Хейгшілдік" деп аталатын қауіпті сынады. Сайлау күні Мур үш округты ғана жеңіп алды, бірақ Хадсон округында алған 103 995 дауыс артықшылығы оған сенімді жеңіс сыйлады.

Бірінші мерзім: 1926-1929

Хейг оның демеушісі болғандықтан, Мурдың губернатор ретіндегі басты міндеті – Гудзон округінің саяси машинасына қолдау көрсету болды. Сайлаудан кейін Мур баспасөзге: «Менің атымнан, қамқорлық мәселелерінде мен қатаң түрде ұйымдық принциптерге бағынамын деңіздер» деді. Дегенмен, ол кең кеңес беру және келісім беру құқығына ие, республикашыл бағыттағы Нью-Джерси Сенатымен ынтымақтасуға мәжбүр болды. Бұл үлкен қиындық тудырмады; Мур көбінесе консервативті ұстанымды ұстанды және республикалық заң шығарушылардан жағымды қабылдау алды. 1927 жылы Мур Солтүстік Джерсиді жеткілікті ішуге жарамды сумен қамтамасыз ету мәселесінде заң шығарушы органмен келіспеушілікке түсті. Өзін-өзі басқаруды жақтаған Мур муниципалитеттердің мәселені өздері немесе бірлесіп шешуін ұсынды. Заң шығарушы орган мемлекеттік бақылаудағы аймақтық сумен жабдықтау аудандарын құруға рұқсат беретін конституциялық түзетуді жақтады, бірақ Мурдың пікірі 1927 жылдың қараша айында өткен референдумда жеңіске жетті. Заң шығарушы орган мен губернатордың келісім табатын бір мәселесі – жерді пайдалануды реттеу болды. АҚШ Жоғарғы Сотының «Village of Euclid v. Ambler Realty Co.» шешімінен кейін заң шығарушы орган муниципалитеттерге аймақтарға бөлу құқығын беру үшін штат конституциясына түзетулер енгізуді ұсынды; Мур мен Хейг түзетутің қабылдануын қолдады, үгіт жүргізді және сайлаушылардың мақұлдауын алды. Мур сонымен қатар болашақ ізбасары Морган Ф. Ларсон бастаған көлік реформасын, соның ішінде жаңа тас жолдар салу бағдарламасын қадағалады. Мур жаңартуды жақтағанмен, бағдарламаны қаржыландыру үшін жанармайға салық салу туралы заң жобасын салық төлеушілерге артық жүк салу деп есептеп, вето құқығын қолданды. Ақырында заң жобасы қабылданды, оған 30 миллион долларлық облигациялар қоса берілді. Мурдың басшылығымен және Нью-Йорк губернаторы Аль Смиттің күш-жігерімен Нью-Йорк пен Нью-Джерси арасындағы байланыс күшейді. Голландия туннелі, Гоеталс көпірі, Аутбридж өткелі салынды және Джордж Вашингтон көпірінің құрылысы басталды. Қылмыстың және тәртіпсіздіктің өсуіне, әсіресе түнгі клубтарда, Мур 1921 жылы құрылған штат полициясының қатарын кеңейтуді талап етті. Мур 1922 жылғы Холл Миллс қылмысының сенсациялық жағдайына байланысты ұлттық назарға ілікті. 1926 жылы ол Александр Симпсонды арнайы прокурор етіп тағайындады. Симпсонның Фрэнсис Ноэл Стивенс Холл мен оның бауырларын Холлдың күйеуі мен оның сүйіктісін өлтіргені үшін соттауға жеткізе алмауы Мур мен штат үшін ұятқа толы жағдай болды.

Қызметтен босатылды

1928 жылы Мурға екінші рет қатарынан лауазымға түсуіне тыйым салынды. Хейгтің ықпалы ақыры Морган Ф. Ларсонды сайлауда күшін жоғалтты, бірақ Ларсонның кандидатурасын Хейг, Роберт Кэри сияқты қарсыласын тоқтату үшін қолдады. Герберт Гувер жетекшілік еткен сайлауда республикашылар Нью-Джерсиде үлкен жеңіске жетті. Ларсонның жеңісі Мур үшін жақсы жаңалық болды; 1929 жылы Ұлы депрессия штатта басталғанда, Республикалық партия штатты толық бақылауда ұстады және одан кейін болған экономикалық құлдырау үшін жауапкершілікке тартылды. Мур Ларсонның лауазымда болған кезінде белсенділік танытып, қатаң сөйлеу кестесін сақтап, әртүрлі қоғамдық ұйымдарда қатысып, WOR станциясында апта сайынғы радио бағдарламасын жүргізді. 1930 жылдың соңына қарай Мур 1931 жылы губернаторлыққа негізгі үміткер ретінде көзге түсті.

1931 жылғы сайлау

1931 жылға қарай Мур өте тәжірибелі саяхатшыға айналған еді. Ол патриоттық және діни тақырыптарға ("мәңгілік шындықтардың жалпылама қағидалары") ерекше назар бөлді және көңілді әрі эмоционалды оқиғаларды қосты. Ол шабуылдарын Президент Гувер мен Губернатор Ларсонға бағыттап, ағымдағы экономикалық апатқа оларды кінәлады. Республикалық үміткер Дэвид Бэрд-младший оған қарсы "Гагтік тәсіл" деп айыптады. Бұрынғыдан әлдеқайда жақсы көрсетілімде Мур төрт округтен басқа барлық округтерде жеңіске жетті; Бэрд тек туған жері Камденде ғана көпшілік дауысқа ие болды. Мурдың 230,053 дауысы және 57,8% дауысы штат тарихындағы ең жоғары көрсеткіш болып тіркелді.

Екінші мерзім: 1932-1935

Жылдық қаражат 1931 $34.5 млн 1932 $28.3 млн 1933 $19.7 млн 1934 $20.7 млн Мурдың екінші өкілеттігі экономикалық жағдайды жақсартуға бағытталған. Ол жергілікті билік пен жеке сектордың қайта жаңғыруына мүмкіндік беру үшін шығыстарды азайту немесе кейінге шегеруді ұсына отырып, консервативті ұстанымын сақтады. 1932 жылғы заң шығарушы орган оған шығындарды бақылауға дискрециялық құқық берді, және ол 1934 жылға қарай қаражатты 34,5 млн доллардан 20,7 млн долларға дейін төмендетті. Ол мемлекеттік бағдарламаларға, әсіресе жол құрылысына бөлген қаржыны қысқартып, муниципалитеттерге көмек көрсетуге және кедейлерге тікелей жәрдем беруге басымдық берді. Мурдың екінші өкілеттігі оның философиясын Франклин Д. Рузвельттің «Жаңа мәміле» бағдарламасымен қақтығысқа түсірді, ол үкімет шығыстарын арттыруды және экономиканы реттеуде үкіметтік биліктің күшін күшейтуді талап етті. Дегенмен, Мур Нью-Джерси штатының қоғамдық жұмыс жобалары мен федералдық қаржылық көмектен лайықты үлес алуын қамтамасыз ету үшін белсенді түрде лоббилеу жұмыстарын жүргізді. Мур төтенше жағдайды пайдаланып, штаттық және жергілікті басқаруды қайта ұйымдастыруға тырысты, бірақ нәтижеге қол жеткізе алмады. Ол штаттық соттарды реформалау, конституцияға жергілікті басқару туралы түзету енгізу, мемлекеттік бюрократияны қатаң атқарушылық бақылауға алу және тұрақты кіріс көзі ретінде сату немесе табыс салығын қабылдау туралы ұсыныстар жасады. Оның жалғыз сәтті ұсынысы – муниципалитеттердің қаржысын жаңғырту туралы заң болды. Мурға сондай-ақ, ұлттық тыйым салу күшін жойғаннан кейін оның кейбір элементтерін сақтауға арналған жаңа Алкогольдік ішімдіктерді бақылау комиссияларын іске қосу міндеті жүктелді. Алғашқы мерзіміндегідей, Мур жоғары беделді қылмыстық іске қатысты: Шарль А. Линдбергтің кім түскенін зерттеу. Линдберг кіші – әйгілі авиатор Чарльз Линдбергтің ұлы және қайтыс болған АҚШ сенаторы Дуайт Морроудың немересі болды. Бұл оқиға бірден халықаралық назар аударды. Сонымен қатар, Мур 1934 жылы SS Morro Castle кемесі батып кеткеннен кейін Перт-Амбой жағалауында жүргізілген құтқару операциясын жеке басқарды.

1934 жылғы сайлау

Гүбернаторлық міндеттерін атқарумен қатар, Мур 1934 жылы Хейгтің ықпалымен АҚШ Сенатына кандидат болды. Нью-Джерси республикашылары үшін сәтті жыл болғанына қарамастан, Моурдың орнын басушы Гарольд Г. Хоффман сайланғанмен, Мур Вашингтонға жеңілдікпен өтті.

Лауазымдағы мерзім

Мур Вашингтонда үш жыл ғана болды; олар көбінесе қиын өтті. Ол Сенатты "желдердің үңгірі" деп атады және Жаңа саясатты қолдаушы ретінде беймаза болды, әсіресе президент Рузвельт әлеуметтік мемлекеттік бағдарламаларды одан да көп енгізгенде. Ол Әлеуметтік қамсыздандыру заңына (осылай дауыс берген жалғыз демократ), жекеменшік коммуналдық холдинг компаниялар туралы заң жобасына, 1935 жылғы Ауыл шаруашылығын реттеу заңына енгізілген түзетулерге қарсы дауыс берді және 1937 жылғы Сот процедураларын реформалау туралы заңға қарсы шықты. Оның басты назарында Нью-Джерсиге, әсіресе Джерси-Ситиге федералдық жобаларды тарту болды, оның ішінде Джерси-Сити медициналық орталығы мен Рузвельт стадионы.

1937 жылғы сайлау

1937 жылы Мур Хейгтің үшінші рет губернаторлыққа түсу шақыруын қабылдады. Оның қарсыласы – Мурдың неке арқылы туысы, Эссекс округының пасторы Лестер Х. Кли. Кандидаттар жеке таныс болғанына қарамастан, 1937 жылғы сайлау өте қатыгез және қиын болды. Мур өзін «Жаңа саясатқа» және Рузвельтке қарсы екендігі туралы айыптаулардан қорғады; ол Хадсон округынан тағы да үлкен дауыс жинап, жеңіске жетті. Кли сайлауда алаяқтық болды деп мәлімдеді, бұл мәселе Мурдың соңғы мерзімі бойына жалғасты. Хейг түрлі сот ісіне және штат заң шығарушы органының бұл мәселені тергеу әрекеттерін тоқтатып тастады. 1940 жылы АҚШ Сенатының тергеу комитеті осы дауды қайта қарауға тырысқанда, Хадсон округының сайлау тізімдері өртеліп кеткенін анықтады.

Лауазымдағы мерзім

Мурдың соңғы өкілеттік мерзімінде оның басты назарында қайтадан экономикалық жағдайды жақсарту тұрды. Мур тікелей көмек көрсетуді, әсіресе федералдық субсидиямен қаржыланатын автожолдар мен су құбыры жобалары сияқты жұмыс көмегін ұлғайту үшін жол қаражатын бұруды жалғастырды. 1939 жылы ол 60 миллион долларлық автожол облигацияларын шығаруға тырысты, бірақ республикалық заң шығарушы орган 21 миллион долларлық мәселені таңдады, ол сайлаушылардың референдумы арқылы бекітілді. Мур салық реформасын да қолға алды, себебі бір ғасырдан астам уақыт бойы маңызды табыс көзі болған теміржол салығы төмендеді. Мур кең ауқымды жаңа салық енгізуді ұсынды, бірақ заң шығарушы орган жаңа салықтар экономикалық жағдайды нашарлатады деп ойлап, оған қарсы шықты. Оның орнына, референдум арқылы пари-мютюэль ставкалары заңдастырылды, соның арқасында жоғалған кірісті жылқыға тікелей ставкалармен толықтыру күтілді. Дауыс берудегі заңбұзушылықтар бойынша жүргізіліп жатқан мемлекеттік және федералдық тергеулерге қоса, Мур 1939 жылы Хейгтің ұлын штаттың жоғары соты – Қателер және апелляциялық сотқа тағайындау арқылы өзінің беделіне және халық арасындағы танымалдылығына нұқсан келтірді. Мурдың өкілеттік мерзімінің екінші жартысында Екінші дүниежүзілік соғыс басталды және оның соңғы жылдарындағы жұмысының басты бағыты болды. Ол губернатордың төтенше жағдайлар комитетін құрды, ол елдегі алғашқы мемлекеттік азаматтық қорғаныс агенттігі болып табылады және бұл комитет атқарушы бұйрық арқылы құрылды. Сондай-ақ ол ұлттық гвардияның дамуы мен жаттығуларын қадағалады және соңғы айларында елдегі алғашқы бейбіт уақыттағы әскерге шақыруды жүзеге асырды. 1941 жылдың қаңтар айында Мур соңғы рет лауазымынан кетіп, оның орнын Теңіз күштері министрі Чарльз Эдисон басты.

Кейінгі өмір және өлім

Губернатор лауазымынан кеткен соң Мур Джерси-Ситиде заңгерлік тәжірибасын қайта бастады. 1943 жылы Хейг Мурды губернаторлыққа кандидат болуға шақырды, бірақ Мур бұл ұсыныстан қатты бас тартты. Оның орнына Хейг Ньюарк мэрі Винсент Дж. Мерфиді қолдады, бірақ оны Уолтер Эванс Эдж жеңіп шықты. Бұл сайлау Мур мен Хейг арасында қысқа уақытқа қарым-қатынастың уысуына әкелді, бірақ олар 1944 жылы қайта табысты, және Мур 1944 жылғы Демократиялық ұлттық конвентке делегат ретінде сайланды. 1945 жылы губернатор Эдж Мурды Мемлекеттік білім беру кеңесіндегі бос орынға тағайындады. Өмірінің соңғы жылдары Мур бұрынғы Лафайетт ауданында тұрды, бірақ көбінесе уақытын Маунт-Эйридегі жазғы үйінде өткізіп, атпен жүруден ләззат алды. Ол заңгерлік қызметпен, корпоративтік кеңестерде жұмыс істеумен және лекциялар оқумен шұғылданды. Оның соңғы маңызды саяси қатысуы 1949 жылы губернаторлыққа Демократиялық партиядан кандидат болған Элмер Х. Уэне үшін сайлау штабын басқару болды. Осы жылы Джерси-Ситидегі Хейгтің саяси машинасы құлап түсті.

Өлім және мұра

Мур 1952 жылдың 18 қарашасында 75 жасында Нью-Джерси штатының Бранчбург қалашығында қайтыс болды. Ол әйелімен бірге жүргенде инсульт шегіп, көлігін жолдан шығарып жіберді. Әйелі Дженни апаттан жеңіл жарақат алды. Ол Джерси қаласындағы Бейвью – Нью-Йорк Бей зиратында жерленді.

Жеке өмір

Мур 1911 жылғы 28 наурызда көршісі Дженни Хейстингс Стивенсқа үйленді. Олардың балалары болған жоқ. Мур Лафайет реформаторлық шіркеуінде ерлерге арналған Библия сабағын оқыды, ал Дженни жексенбі мектебінде сабақ берді.