Кіріспе
Эдинбургтегі мектеп, Шотландия
Феттес колледжі (/ˈfɛtɪs/) — Эдинбургтің Крейглит ауданындағы жекеменшік интернат және күндізгі мектеп, оның оқушыларының үштен екісі кампуста тұрады. Мектеп бастапқыда тек ұлдарға арналған интернат болған, ал 1983 жылы аралас білім беретін мектепке айналды. 1978 жылы колледж аумағында тоғыз тесікті гольф алаңы, қыс айларында хоккей ойнауға, ал жаз айларында ашық суда жүзуге арналған мұз айдыны, кросс-трек және 300 акрлық орманды алқапта мылтық ату полигоны болған. Феттес кейде «мемлекеттік мектеп» деп аталады, бірақ бұл термин дәстүрлі түрде Шотландияда мемлекеттік білім беретін мектептерді білдіреді. Мектеп 1870 жылы сэр Уильям Феттестің өсиетімен құрылған және 1970 жылы қыздарды қабылдай бастады. Ол шотланд емес, ағылшын білім беру жүйесін ұстанады және тоғыз үйден тұрады. Басты ғимаратты Дэвид Брайс жобалаған. Мектеп The Schools Index тізімінде әлемдегі ең үздік 150 жекеменшік мектептің бірі және Ұлыбританиядағы ең үздік 30 мектептің қатарында көрсетілген.
Тарих
Жалғыз ұлы Уильямның 1815 жылы қайтыс болғандығын еске алу үшін, Эдинбургтің бұрынғы лорд-провосты және бай қалалық саудагері сэр Уильям Феттс (1750–1836) кедей балалар мен жетімдердің білімі үшін сол кездегі үлкен сома – 166 000 фунт стерлингті мұра етіп қалдырды. Оның өлімінен кейін мұра инвестицияланды, жиналған қаражат 350 акр жерді сатып алуға, негізгі ғимаратты салуға және 1870 жылы мектеп ашуға жұмсалды. Феттс колледжі 53 оқушымен ашылды (40-ы Foundation Scholars, 11-і интернатта, ал екеуі күндізгі оқушы). Кейін болған өрттерден кейін 1890 жылы жүзу бассейні, ал 1897 жылы химия зертханасы қайта салынды. Крикет павильоны 1906 жылы аяқталды. 1914 жылғы жазда Барридегі мектептің жазғы лагері бірінші офицер мен адъютант Бірінші дүниежүзілік соғысқа шақырылғандықтан тоқтатылды. Сол кезде мектепте білім алған 2000 түлектердің 1094-і қарулы күштерде қызмет етті, ал 246-сы соғыста қаза тапты. 1920 жылы негізгі ғимаратқа алғаш рет орталық жылу жүйесі орнатылды. 1939 жылғы қазан айында Екінші дүниежүзілік соғыстың басында мектеп алғаш рет жаулыққа тап болды, неміс Junkers Ju 88 ұшағы Росайт кемежайын бомбалауға бет алғанда мектеп алаңының үстінен төмен ұшып өтті. Киммергейм үйі HMS Vernon кеніштерді зерттеу бөлімі ретінде пайдалану үшін тартылып алынды. Екінші дүниежүзілік соғыста 118 түлек қаза тапты. 1940 жылдардың ортасында Сент-Кутберт кооперативтік қоғамының сүтшісі Шон Коннери мектепке таңертең сүт жеткізді. 1948 жылы мектеп шіркеуі ғибадатхана мен галереяны қосу арқылы кеңейтілді. 1954 жылы мектепте жаңа жүгіру жолы ашылды, бұл мектептегі жеңіл атлетиканы дамытуға себін тигізді, ал 1955 жылы мектепке Елизавета II және Эдинбург герцогы келді. 1960 жылдардың басында мектеп Тельфорд колледжін салуға мүмкіндік беру үшін 18 акр жерді, ал Лотиан және шекара полициясының жаңа штаб-пәтерін салу үшін 14 акр жерді сатуға міндеттелді. 1965 жылы өткен қоғамдық тыңдаудан кейін мектеп Броутон орта мектебін қайта құруға мүмкіндік беру үшін 15 акр жерді сатуға мәжбүр болды. 1966 жылы жаңа асхана ашылды. 1970 жылы Король ана жаңа ғылым мектебін де ашты. 1970 жылға дейін тек ұлдарға арналған мектеп, содан кейін соңғы курсқа қыздар қабылданды, ал 1983 жылы Феттс толыққанды аралас білім беретін мектепке айналды. 1988 жылы мектеп 13 акр жерді McCarthy & Stone компаниясына 3 миллион фунтқа сатты: түскен қаражат ұлдар үйлерін жөндеуге жұмсалды. 1990 жылдардың соңында мектеп оқу жағынан жақсы нәтижелер көрсетті: 1998 жылы Феттс Daily Telegraph мектептерінің рейтингісінде төртінші орын алды. 1999 жылы Феттс Ұлыбританиядағы үздік аралас тәуелсіз мектептердің Sunday Times тізімінде бесінші орын алды, ал 2001 жылы Феттс Sunday Times газетінің "Жылдың шотланд мектебі" деп жарияланды. 2009 жылғы наурызда Феттс алғаш рет Мюррейфилд стадионында Шотландия мектептерінің U18 регби кубогын жеңіп алды, ал 2009 жылғы сәуірде Ұлыбританияның білім инспекциясы (HMIE) мектепті бес сапа көрсеткішінің төртеуі бойынша "керемет" және біреуі бойынша "өте жақсы" деп бағалаған Феттс туралы есеп жариялады. Ол "қалың, қалың, қалың, қалың" болған деседі. Кейбір журналистер Феттсті "Солтүстік Этоны" деп сипаттаған. Бұрынғы директор Майкл Спенс BBC деректі фильмінде "Етон колледжі Оңтүстіктің Феттсі болды!" деп әзілмен жауап берді. 2020 және 2021 жылдары алты адам Иен Уоресті айыптады, Шотландияның Корольдік прокуратурасы бастапқыда оны Оңтүстік Африкадан экстрадициялау қиындықтарына байланысты айыптаудан бас тартты - ол сол жаққа көшіп барды - және оның жасы ұлғайды, бірақ Оңтүстік Африка Ұлыбританияның экстрадициялау сұрағын алты жалтақ, ұятсыз және жарамсыз әрекеттер және бір ұятсыз шабуыл бойынша мақұлдады, және ол 2023 жылға дейін Оңтүстік Африкада бос күйінде қалды. 2022 жылы Fettes Junior School және Fettes College-те күндізгі оқушы ретінде 1970 және 1980 жылдары оқыған бұрынғы оқушы, ол орта мектепте жүргенде зорлық көргенін мәлімдеді. Scotland Tonight телеарнасына берген сұхбатында ол ұстазының өзін ұрып-соққанын және жыныстық зорлыққа ұшыратқанын айтты. Ол 12 жасында өзіне шабуыл жасалғанын, себебі "өнерлі, басқа ұлдардан бұрын еркелетіп өскен" екенін айтады. Бұл мәселе BBC Radio 4 бағдарламасында талқыланды. Ол Алекс Рентонмен бірге қараңғы бұрыштарда, ол Феттс колледжінде және Эдинбург академиясында мұғалімдер тарапынан зорлық көрген деп айыптаған ондаған бұрынғы оқушылармен сөйлесті. 2023 жылы мектеп BBC Panorama деректі фильмінде "Мұғалім менің қорлаушым: әділдік үшін күресу" деп аталды. Документальдық фильмде жігіттер Уорз жасаған жыныстық және физикалық зорлық-зомбылық туралы айтты, бірақ бұрынғы студенттер оны жасырып тастады деп мәлімдеді. Бір бұрынғы оқушы деректі фильмде мектеппен байланысқа шығып, мұғалімді табуға көмектесуге қызығушылық танытпағанын айтты. Сондай-ақ мектеп зорлық жасаған мұғалімге жақсы ұсыныс бергені де хабарланды. Феттс өмірі сабақтан кейін регби, хоккей, крикет, гольф, теннис, регби бес, есу, баскетбол, тау шаруашылығы және сквош сияқты спорт түрлерімен және кешке түрлі клубтар мен қоғамдармен, мысалы, ату, фехтовани, CCF (Combined Cadet Force), дебаттық қоғам, драма, шахмат, музыка қоғамы, керамика, тігізгіш, жүгіру, бадминтон, робототехника және т.б. айналады.
In October 1939, early in the Second World War, the school had its first experience of hostilities when a German Junkers Ju 88 flew low over the school playing fields en route to bomb Rosyth Dockyard. Kimmerghame House was requisitioned for use as a section of the mine research unit HMS Vernon. A total of 118 former boys died in the Second World War. In the mid 1940s Sean Connery, a milkman with the St. Cuthbert's Co operative Society, delivered milk to the school in the mornings. The school chapel was enlarged by adding a chancel and a gallery in 1948. A new school running track was opened in 1954 giving a boost to athletics at the school, and Queen Elizabeth II and the Duke of Edinburgh visited the school in 1955. In the early 1960s the school was required to sell 18 acres of land to allow Telford College to be built and to sell 14 acres for a new headquarters for Lothian and Borders Police. Following a public inquiry in 1965 the school was also forced to sell 15 acres of land to allow Broughton High School to be re built. A new dining hall was opened in 1966 The Queen Mother also opened a new science school in 1970. An all boys school until 1970, when female pupils were first admitted for the final year, Fettes became fully co educational in 1983. In 1988 the school sold 13 acres of land to McCarthy & Stone for residential use for £3million: the proceeds were used by the school to finance the refurbishment of the boys' houses. In the late 1990s the school performed particularly well academically: in 1998 Fettes was placed fourth in the Daily Telegraph league table of schools. In 1999 Fettes was placed fifth in the Sunday Times list of top mixed independent schools in the UK and in 2001 Fettes was declared "Scottish School of the year" by the Sunday Times. In March 2009 Fettes won the Scottish Schools U18 Rugby Cup, at Murrayfield Stadium, for the first time and in April 2009 Her Majesty's Inspectorate of Education (HMIE) published a report on Fettes that evaluated the school as "excellent" in four out of five Quality Indicators and "very good" in the other. It is said that Fettes "used to have a hearty, rugger bugger, Caledonian image". Some journalists have described Fettes as "the Eton of the North". Former headmaster Michael Spens jokingly countered on a BBC documentary that "Eton College was the Fettes of the South!" In 2020 and 2021 six men accused Iain Wares, The Scottish Crown Prosecution Service was initially reluctant to prosecute the alleged abuser because of difficulties in seeking his extradition from South Africa—he had moved there—and his advanced age, but South Africa approved the UK's extradition request, on six charges of lewd, indecent and libidinous practices and behaviour and one of indecent assault, and remained, free, in South Africa as of 2023. In 2022 a former pupil, who attended Fettes Junior School and Fettes College as a day student in the 1970s and 1980s, claimed he was abused while at the junior school. Speaking to Scotland Tonight the man said he was beaten and sexually abused by a teacher. He claimed he was targeted when he was aged 12 because he was "more developed, and reached puberty before lots of the other boys". The matter was discussed in the BBC Radio 4 series In Dark Corners with Alex Renton, which spoke to dozens of former pupils who alleged they were abused by teachers at Fettes College and at Edinburgh Academy. In 2023, the school was featured on the BBC Panorama documentary "My Teacher the Abuser: Fighting for Justice". In the documentary boys spoke of sexual and physical abuse committed by Wares, which the former students claimed was covered up. One former student stated in the documentary that he had contacted the school and they were not interested in helping to locate the teacher. It was also claimed that the school provided an excellent reference for the abusive teacher. Life at Fettes revolves around sports such as rugby, hockey, cricket, golf, tennis, rugby fives, rowing, basketball, rock climbing and squash in the afternoons and the various clubs and societies like shooting, fencing, CCF (Combined Cadet Force), debating society, drama, chess, music society, ceramics, crochet, running, badminton, robotics etc. in the evenings.
Жатақханалар
Қазіргі уақытта тоғыз үй бар: төрт ұлдарға, төрт қыздарға және біреуі ұлдар мен қыздарға арналған. Үйлер алғашқы қамқоршылардың меншіктерінің аттарымен аталады. Ұлдарға арналған үйлер – Шығыс Феттс даңғылынан Крейу жолының оңтүстігіне дейін Карингтон жолы бойында созылған үлкен, дәуірлік ғимараттар. Қыздарға арналған үйлердің екеуі негізгі колледж ғимаратының жоғарғы қабаттарында орналасқан, үшіншісі – колледждің шығыс жағындағы заманауи ғимаратта, ал төртінші қыздар үйі батыс жағында орналасып, 2012 жылдың қыркүйегінде құрылысы аяқталды. Жаңа үй үш қыздар үйіне түскен қысымды азайту мақсатында салынды, себебі олар төрт ұлдар үйінен көбірек оқушыны қабылдады. Fettes-тегі соңғы курста оқитын ұлдар мен қыздарға арналған Жоғарғы Сынып пансионаты 2007 жылдың қыркүйегінде ашылды.
Тарих
Далмени 1873 жылы Каррингтон деп қайта аталды. Инверлейт – дайындық мектебінің бұрынғы атауы, қазір ол жеке ұйым. Далмени 1980 жылдары батыс қанаттың бірінші қабатындағы күндізгі оқушыларға арналған қыздар пансионатының атауы болған. Киммергейм 1884 және 1895 жылдар аралығында кіші жастағы оқушыларға арналған пансионаттың атауы еді. Крейглит – 2007 жылы құрылған, сыныптан тыс оқуға дайындалатын оқушыларға арналған пансионат.
Сәулет
Колледждің негізгі ғимараты Дэвид Брайс (1863-69 ж.ж.) жобасымен салынған. Ол Луара шатосының стилін 19 ғасырғы шотландиялық барондар стилінің элементтерімен үйлестіреді. Мектептің сайтында айтылғандай, стильдердің үйлесімі және ғимарат орналасқан жері бір заманғы сәулетшіні оны "Шотландияның сөзсіз ең ұлы ғимараттарының бірі" деп бағалауға итермеледі. Соғыс ескерткіші, қаза тапқан офицердің қоладан жасалған мүсіні, ол әскерлеріне "алға қадам басыңдар" деп бұйрық беріп тұр. Бұл мүсінді Бирни Ринд 1919 жылы жасаған.
Елтаңба
Мектептің гербі - ара, себебі ол сэр Уильямның гербінің үстінде бейнеленген, сондай-ақ оның мөрінде (хаттар және басқа да құжаттар үшін) ара суреті болған. Колледжге герб берілген кезде, ол сэр Уильямның гербі болған, бірақ түстері ауыстырылған. Бүгінде көбірек заманауи бейне қолданылады, бірақ ол әлі де сол гербтің өзі. Ара мектеп ұраны "Индустрияның" бастауы болып табылады. Оның мотиві мектеп аумағында кеңінен қолданылады. Колледждің бұрынғы қолданыста болған шығыс және батыс есіктерінде аралар бейнеленген. Малкольм үйінің (1880) және дайындық мектебінің алдында тастан жасалған ара орналасқан. Үлкен ара Киммергеме ғимаратының (1928) фасадын безендіреді, ал директор үйінің кіреберісінде түпнұсқа қорғасыннан жасалған ара сақталған.
Феттер тартан
1996 жылы мектеп директоры Малкольм Тайннің бастамасымен мектеп тартаны жасалды. Ол жасыл, көк және қара түстеріндегі дәстүрлі килт түстері мен Fettes мектебінің шоколад және маджента түстерінің арасындағы үйлесімділік, ал ақ жолақтар оған жарқырақтылық қосады. Fettes тартанын ұлдар килт ретінде, ал әскери тартаны жоқ қыздар кильт юбка ретінде киеді. Килттің тұңғыш рет көрсетілімі 1998 жылы Австралия және Жапонияға жасалған хоккей/лакросс сапарында болды.
Саяси орган
1997 жылы жарық көрген, Квинтилиан Далримпл детективінің басты рөлде ойнаған және 2020 жылы Эдинбургте өтетін "Body Politic" атты алғашқы криминалды романында Пол Джонстон Феттс колледжін 2009 жылы есірткі саудагерлерінің базасына айналғаннан кейін қирап, "жарылып кеткен" жайлы көрсетеді.
Джеймс Бонд
Джеймс Бондтың өміріне қатысты мәліметтерді кеңейте келе, Иан Флеминг «Екі рет тірісің» романында агенттің Этоннан шығарылғаннан кейін, оның әкесі Эндрю Бондтың оқыған ескі мектебі – Феттс колледжіне түскенін жазды. Эндрю Бондтың Каррингтон үйінде интернатта оқығандығы туралы деректер сақталған. «Бұл жердегі атмосфера кальвинистік сипатта болды, оқу мен спорт салаларында да қатаң талаптар қойылды. Дегенмен, ол табиғатынан жалғыздықты ұнататын болса да, мектептегі дәстүрлі түрде белгілі спортшылар арасында берік достық қарым-қатынас орнатты. Ол он жеті жасында мектепті бітірген кезде, екі рет жеңіл салмақта күресіп, мектеп құрамында өнер көрсеткен, сондай-ақ Ұлыбританиядағы мемлекеттік мектептерде алғашқы джудо үйірмесін құрды». Флеминг өзінің кейіпкерін мектептің түлегі, екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Уинстон Черчилльдің Белградтағы өкілі болған сэр Александр Глене негіздеді. Флеминг Бонд есімінің шығу тегі американдық орнитолог Джеймс Бондтан басқа ешқандай көзі болмағанын айтса да, Феттс колледжінде оқыған нақты командир Джеймс Бонд RNVR болды. Ол Арнайы қайықтар қызметіндегі су астында жұмыс істейтін әскери маман болды, бұл ойдағы Бондтың теңізшілік өмірімен ұқсас. Мектептің бас дәлізіндегі Екінші мұғалімнің кабинетінің есігінде оның өмірбаянының көшірмесі жақталып ілінген. Қазір бұл алынып тасталды. Жасырақ Джеймс Бонд туралы бірнеше әңгімелерде Бондтың Феттсте оқыған кезі туралы айтылады немесе көрсетіледі. «Бұл жолы біздің бәріміз жеңіске қатысамыз» кітабының мұқабасында жас Бонд пен оның достары Феттстен униформа киіп, екінші дүниежүзілік соғыста Лейт портын бомбалаудан аман қалғандарды құтқару үшін кеткені бейнеленген.
Капитан Британия
"Америка капитаны" "Британия капитаны" десе болады, солай ма? Тони маған бірнеше апта бұрын сіздер жасаған суасты кемесін құтқару туралы айтқан еді. Бұл керемет оқиға болды". "Ой, Тони өте қызық адам, солай емес пе? Мұндағылардың бәрі оны жақсы көреді. Біз де сізбен танысуға асығып тұрдық, капитан. Эдинбургтегі Fettes колледжінде оқып жүргенде сіздің суретіңізді қабырғама іліп қойған едім, білесіз бе?" — Америка және Британия капитандырының алғашқы кездесуі
Кейін Marvel Comics-тің "Британия капитаны" болып танылатын, британдық "Америка капитанының" баламасы Брайан Брэддок Эссекс қаласындағы Малдон қаласында аристократтар отбасында дүниеге келді. Отбасы қиын жағдайға түскеннен кейін, Брайанның әулеті қоғамдағы беделін жоғалтты, соның салдарынан Брайан жалғыз, бірақ дарынды бала болып өсті және физиканы зерттеуге ден қойды. Өте қабілетті Брайан Fettes колледжіне оқуға қабылданды, онда оқуында үлгеріп кетті. Әкесі (Сэр Джеймс) мен анасы (Леди Элизабет) зертханадағы апаттан қайтыс болғаннан кейін, Брайан Даркмур ядролық зерттеу орталығында шәкірттікке ие болды. Орталыққа Reaver шабуыл жасағанда, Брайан мотоциклімен қашып, көмек іздеуге тырысты. Мотоциклімен аударылып, жарақат алғанмен, Мерлин мен оның қызы, Omniversal Guardian Roma, ауыр жарақат алған Брайанға көрінді. Олар оған "Британия капитаны" супербатыры болу мүмкіндігін ұсынды. Оған таңдау берілді: Ұғым амулеті немесе Қуат қылышы. Өзін жауынгер санамай, бұл сынаққа лайық емес деп ойлағандықтан, ол қылыштан бас тартып, амулетті таңдады. Бұл таңдау Брайан Брэддокты Британия капитаны, Британ аралдарының чемпионы етіп өзгертті.
Ескі фетесиандардың ескерткіштері
Феттс колледжі көптеген судьялар, заңгерлер, дипломаттар, әскери шенеуніктер, саясаткерлер және ғылым өкілдерін тәрбиеледі. Спортта ең белгілі түлектері регби ойынында көзге түседі. Төрт түлегі Виктория кресімен, ал біреуі Джордж кресімен марапатталған. Феттс колледжі 2015 жылғы Нобель сыйлығының лауреаты, экономист сэр Ангус Дитонды және бұрынғы Ұлыбритания премьер-министрі Тони Блэрді де мақтан тұтады.