Кіріспе

Физикадағы заңдар

Күштердің параллелограмы – бір объектіге екі күш қолданған кезде оның нәтижесін анықтау (немесе көрінелендіру) әдісі. Екі күштен артық болғанда геометрия енді параллелограм түрінде болмайды, бірақ сол қағидалар қолданылады. Күштер векторлар болғандықтан, векторларды қосу заңдарына бағынады, сондықтан бірнеше күштердің әсерінен туындайтын жалпы (қорытынды) күшті геометриялық түрде табуға болады. Әрбір күшке вектор стрелкасын салу арқылы осыны істеуге болады. Мысалы, 1-суретті қараңыз. Бұл құрылым F2 күшін F1 күшінің басына қойғандағыдай нәтиже береді, ал таза күш F1 күшінің басын F2 күшінің басына қосатын вектор ретінде алынады. Бұл процедураны F1 + F2 қорытынды күшіне F3 күшін қосу үшін қайталауға болады, және т.с.с. Балама ретінде, күштердің көпбұрышын пайдалануға болады.

Алдын ала: жылдамдықтың параллелограмы

Егер бір бөлшек А нүктесінен В нүктесіне дейін бір түзу бойымен тұрақты жылдамдықпен қозғалса (2-сурет), ал сонымен бірге, сол уақыт ішінде AB түзуі AB орнынан DC орнына қарай тұрақты жылдамдықпен жылса, бастапқы бағытын сақтай отырып, екі қозғалысты ескергенде бөлшек AC түзуін сызады. Белгілі бір уақыт ішіндегі орын ауыстыру жылдамдықтың өлшемі болғандықтан, AB-ның ұзындығы бөлшектің AB бойымен жылдамдығын, AD-ның ұзындығы түзудің AD бойымен жылдамдығын, ал AC-ның ұзындығы бөлшектің AC бойымен жылдамдығын көрсетеді. Бөлшектің қозғалысы, AC бойымен бір ғана жылдамдықпен қозғалғанмен бірдей.

Нютонның күш параллелограммасын дәлелдеуі

1-суреттегі бастапқы нүктедегі бөлшекке екі күш әсер етеді дейік ("векторлардың бастапқы нүктелері"). F1 және F2 векторларының ұзындығы берілген уақыт аралығында әрекет ететін екі күштің бөлшекке сыйдыратын жылдамдықтарын көрсетсін, ал олардың бағыты күштердің әсер ететін бағытын көрсетсін. Әр күш дербес әрекет етеді және екінші күш әсер етсе де, етпесе де, өзінің сәйкес жылдамдығын тудырады. Белгілі бір уақыт өткен соң, бөлшек екі жылдамдыққа ие болады. Жоғарыда келтірілген дәлелге сәйкес, бұл екі жылдамдық Fnet деген бір жылдамдыққа эквивалентті. Ньютонның екінші заңына сүйенсек, бұл вектор сол жылдамдықты тудыратын күштің шамасын да көрсетеді, демек екі күш бір күшке тең.

Дау

Күш параллелограмының математикалық дәлелінің математикалық жарамдылығы көбінесе күмәнді деп есептеледі. Әр түрлі дәлелдер әзірленді (атап айтқанда, Дучайла мен Пуассонның еңбектері), бірақ олар да наразылық тудырды. Күш параллелограмының дұрыс екендігіне ешкім дау айтқан жоқ, бірақ оның неге дұрыс екендігі сұрақ тудырды. Бүгінде күш параллелограмы Ньютонның негізгі принциптерімен түсіндірілмейтін, тәжірибелік факт ретінде қабылданады.