Кіріспе

Диодтың түрі

DIAC (ауыспалы токқа арналған диод) – электр тоғын тек оның үзілу кернеуі VBO қысқа мерзімге жеткеннен кейін өткізетін диод. Үш, төрт және бес қабатты құрылымдар қолданылуы мүмкін. Оның мінез-құлқы, шлюз терминалы жоқ триактың кернеудің бұзылуына ұқсас. Ақаулық туғанда, ішкі оң кері байланыс (соққы иондануы немесе екі транзисторлық кері байланыс) диодтың теріс динамикалық кедергі аймағына енуін қамтамасыз етеді, бұл диод арқылы токтың күрт өсуына және оның бойымен кернеудің төмендеуіне алып келеді (әдетте толық қосылу бірнеше жүз наносекундтан микросекундқа дейін созылады). Диод, оның арқылы өтетін ток құрылғыға тән IH деп аталатын мәннен төмен түспейінше, өткізгіштік күйінде қалады. Бұл шектен төмен түскенде, диод жоғары кедергіге, өткізбейтін күйге қайта оралады. Бұл мінез-құлық екі жақты, яғни токтың екі бағытында да бірдей болады. Көптеген DIAC-тер үш қабатты құрылымға ие, олардың үзілу кернеуі шамамен 30 В, ал өткізу кернеуі 3 В-тан кем. Олардың мінез-құлқы неон лампаларының тұтандыру және сөндіру кернеулеріне ұқсас, бірақ олар көбірек қайталанады және төменгі кернеуде жүзеге асады. DIAC-терде, TRIAC-тер сияқты, кейбір басқа тиристорлардан айырмашылығы, шлюз немесе тұтандыру электроды жоқ. Кейбір TRIAC-тер, мысалы Quadrac, осы мақсатта TRIAC-тің қақпа терминалымен қатар DIAC-ты құрамында ұстайды. DIAC-терді олардың сипаттамалық қисығының симметриясына байланысты "симметриялық тұтандыру диодтары" деп те атайды. DIAC-тер екі жақты құрылғылар болғандықтан, олардың терминалдары анод және катод ретінде емес, A1 және A2 немесе негізгі терминал MT1 және MT2 ретінде белгіленеді.

SIDAC

Айнымалы ток үшін кремний диоды (SIDAC) — жиі қолданылмайтын құрылғы, DIAC-қа электрлік тұрғыдан ұқсас, бірақ әдетте жоғары үзілу кернеуімен және үлкен ток жүктемесімен сипатталады. SIDAC — тиристорлар отбасының тағы бір мүшесі. Оны SYDAC (айнымалы ток үшін кремний тиристоры), екі бағытты тиристордың үзілу диоды немесе жай ғана екі бағытты тиристор диоды деп те атайды, және ол техникалық жағынан екі жақты кернеумен іске қосылатын коммутатор ретінде сипатталады. Оның жұмысы DIAC-қа ұқсас, бірақ SIDAC әрқашан бес қабатты құрылғы болып табылады, тұйықталған өткізгіш күйде кернеудің төмендеуі байқалады, бұл кернеумен басқарылатын TRIAC-қа ұқсас. Әдетте, SIDAC-тардың DIAC-тарға қарағанда жоғары үзілу кернеуі мен ток жүктемесі болады, сондықтан оларды тек басқа коммутациялық құрылғыны іске қосу үшін ғана емес, тікелей коммутация үшін де пайдалануға болады. SIDAC-тың жұмыс істеуі функционалдық тұрғыдан ұшқыш разрядқа (spark gap) ұқсас, бірақ оның жоғары температуралық көрсеткіштеріне жете алмайды. SIDAC қолданылатын кернеу оның номиналды үзілу кернеуіне жететін немесе одан асып түсетін уақытқа дейін өткізбейді. Бұл өткізгіш күйге кіргеннен кейін, теріс динамикалық кедергі аймағынан өтіп, SIDAC кернеуге қарамастан, қолданылған ток оның номиналды тоғынан төмендегенге дейін өткізуді жалғастырады. Осы сәтте SIDAC циклді қайта бастау үшін бастапқы өткізбейтін күйіне оралады. Көптеген электроникада сирек кездесетін SIDAC арнайы мақсаттағы құрылғы ретінде қарастырылады. Алайда, компоненттер санын азайту қажет болғанда, қарапайым релаксациялық осцилляторлар қажет болғанда және кернеулер ұшқыш разрядты (spark gap) практикалық түрде пайдалану үшін тым төмен болғанда, SIDAC маңызды компонент болып табылады. SIDAC-қа функционалдық жағынан ұқсамайтын ұқсас құрылғыларға STMicroelectronics компаниясының Trisil, Littelfuse компаниясының SIDACtor және Surgector сияқты сауда маркаларымен сатылатын тиристорлық импульстік қорғаныс құрылғысы (TSPD) жатады. Олар үлкен импульстік токтарды қабылдауға арналған, бұл артық кернеудің уақытша өзгеруін басуға мүмкіндік береді. Көптеген қолданбаларда бұл функцияны металл оксидты варисторлар (MOV) атқарады, әсіресе электр желісіндегі кернеудің уақытша өзгеруін ұстап тұру үшін.

Қолданбалар

DIAC және SIDAC конденсатордың жұлыну кернеуіне дейін зарядталғаннан кейін импульс беру үшін жиі қолданылады, зарядтау кедергісімен анықталатын бақыланатын кешігуді және конденсатор мен жұлыну кернеуімен анықталатын белгілі бір импульс энергиясын қамтамасыз етеді. Бұл AC шамдарды димдеу және мотор айналу жылдамдығын басқару үшін қолданылатын қарапайым фазалық бұрыш басқаруларында кең таралған. Олар сонымен қатар, қорғаныш функциясын іске қосып, сақтандырғышты немесе тек қуат көзін ажырату арқылы қайта орнатылатын дабыл сигналин іске қосу үшін, артық кернеу туындаған жағдайларды анықтауға да пайдаланылуы мүмкін.