Балаларға оқуды үйрету әдістемелері

Кіріспе

Оқуға балаларды үйретуге қатысты тәсілдер. Бүкіл тіл – оқу философиясы және бастапқыда кішкентай балаларға ағылшын тілінде сауаттылықты үйрету үшін жасалған білім беру әдісі. 1980-1990 жылдары бұл әдіс АҚШ, Канада, Жаңа Зеландия және Ұлыбританияда білім берудің басты үлгісіне айналды. Оқуды оқытуға арналған бүкіл тілдік тәсілдер әдетте оқу мен жазуды оқытудың дыбыстануға негізделген әдістерімен салыстырылады. Дыбыстануға негізделген әдістер сөздерді жазу және оқу үшін дыбыстарды үйретуге баса назар аударады. Бүкіл тілді қолданушылар бұл пікірмен келіспейді және оның орнына мағынаны үйретуге және оқуды көбірек қызықтыруға күш салады. Ғылыми консенсус бойынша, бүкіл тілге негізделген оқу әдістері (мысалы, балаларды мәтіннен түйсініп, басылған сөздің мағынасын болжауға үйрету) тиімсіз. Йетта Гудман Дьюи, Выготский, Розенблатт және Эштон Уорнердің бүкіл тіл қозғалысының дамуына қосқан үлесін атап көрсетті. Бүкіл тілдің бір сипаттамасы – «тілдің даму философиясын және осы философияға енгізілген, оны қолдайтын оқу тәсілдерін қамтитын ұғым». Бүкіл тілдің сипаттамаларында бірнеше бағыт кездеседі: оқуда мағына жасауға және жазуда мағынаны білдіруге назар аудару; білімді құруға құрылымдық тәсілдер, оқушылардың мәтіндерді түсінуіне және жазу арқылы еркін ойын білдіруіне баса назар аудару (көбінесе күнделікті жазбалар арқылы); жоғары сапалы және мәдени әртүрлі әдебиеттерге назар аудару; сауаттылықты оқу бағдарламасының басқа салаларына, әсіресе математика, ғылым және әлеуметтік танымдарға енгізу; жиі оқу; оқушылармен кішкентай топтарда оқып үйрену; оқушыларға дауыстап оқып беру; оқушылардың өздігінен оқуы; нақты мақсаттар үшін оқу және жазу; сауаттылықтың мотивациялық аспектілеріне назар аудару, кітаптарға деген сүйіспеншілікке және қызықты оқу материалдарына баса назар аудару; мағынаны ортадан бастап, толыққа қарай үйрету, онда дыбыстану контексттік түрде енгізілген дыбыстануда оқытылады (синтетикалық немесе талдамалық дыбыстанудан өзгеше); дыбыстанудың, грамматиканың, жазу ережелерінің және әртүрлі әлеуметтік жағдайларда нүктелеудің мағынаны жасаудағы рөлін пайдалану және түсінуге назар аудару. Бүкіл тілдің тиімділігін эмпирикалық түрде тексеруге жасалған әрекеттер бүкіл тілдің дыбыстануға негізделген оқудан кем тиімді екенін көрсетті. Зерттеу психологы Кит Станович: «Оқуды үйрену сөйлеуді үйрену сияқты деген пікірді ешқандай жауапты тіл білімі маманы, психолог немесе когнитивтік ғалым қабылдамайды», – деді. Бұл оқуды әріптерді немесе әріптер тобын дыбыстармен байланыстыру арқылы немесе дыбыстануды оқыту және оқыту әдістемесін қолдану арқылы үйретуді қамтиды. Лексикалық оқу.

Approach to teaching children to read

Whole language is a philosophy of reading and a discredited educational method originally developed for teaching literacy in English to young children. The method became a major model for education in the United States, Canada, New Zealand, and the UK in the 1980s and 1990s,

Whole language approaches to reading instruction are typically contrasted with phonics based methods of teaching reading and writing. Phonics based methods emphasize instruction for decoding and spelling. Whole language practitioners disagree with that view and instead focus on teaching meaning and making students read more. The scientific consensus is that whole language based methods of reading instruction (e. g., teaching children to use context cues to guess the meaning of a printed word) Yetta Goodman has also cited the contributions of Dewey, Vygotsky, Rosenblatt, and Ashton Warner, among other writers, in the development of the whole language movement. One description of whole language is "a concept that embodies both a philosophy of language development as well as the instructional approaches embedded within, and supportive of that philosophy". Several strands run through descriptions of whole language. These include:
focus on making meaning in reading and expressing meaning in writing;
constructivist approaches to knowledge creation, emphasizing students' interpretations of texts and free expression of ideas in writing (often through daily journal entries);
emphasis on high quality and culturally diverse literature;
integrating literacy into other areas of the curriculum, especially math, science, and social studies;
frequent reading;
with students in small guided reading groups
to students with read alouds
by students independently;
reading and writing for real purposes;
focus on motivational aspects of literacy, emphasizing the love of books and engaging reading materials;
meaning centered whole– to part to whole instruction where phonics are taught contextually in embedded phonics (different from synthetic phonics or analytical phonics);
emphasis on using and understanding the meaning making role of phonics, grammar, spelling, capitalization, and punctuation in diverse social contexts. Attempts to empirically verify the benefits of whole language have repeatedly resulted in evidence that whole language is less effective than phonics based reading instruction. Research psychologist Keith Stanovich has asserted, "The idea that learning to read is just like learning to speak is accepted by no responsible linguist, psychologist, or cognitive scientist in the research community", involves teaching reading by associating characters or groups of characters with sounds or by using phonics learning and teaching methodology. Lexical reading

Lexical reading

An important element for most teachers is also the principle that education and learning are driven by engagement, and engagement with reading is triggered through quality content. This dates back to the theories of John Amos Comenius, who first pushed for education to move away from dull rote learning. This also reflects a fundamental element of the concern voiced by many educators over the use of pure phonics and the positivist view that you can accurately measure the development of reading sub skills.

Лексикалық оқу.

Көптеген мұғалімдер үшін маңызды принцип – білім беру мен оқытудың қызығушылыққа негізделуі, ал оқуға деген қызығушылықты сапалы мазмұн тудырады. Бұл Джон Амос Коменскийдің теорияларына қатысты, ол білім беруді жатқа жазудан ауыстырып, оны жаңартқанды жақтады. Бұл сондай-ақ көптеген педагогтардың таза дыбыстануды қолдану туралы және оқу дағдыларын дәл өлшеуге болатындығы туралы позитивистік көзқарастың негізгі элементін көрсетеді.

Гудман теориясының қолданылуы

Гудманның аргументі педагогтарға бастапқы оқу және сауаттылық туралы ойлаудың бір жолы ретінде қызығушылық тудырды. Бұл оқу мен жазуды талдау мен дидактикалық оқытудан гөрі тәжірибе және көру арқылы үйренуге болатын ұғымдар деп қарастыруға алып келді. Осының нәтижесінде, әсіресе дербес оқуға жұмсалатын уақытқа баса назар аударылды. Көптеген сыныптарда (толық тілдік оқыту немесе басқа әдістер) үнсіз оқу уақыты қарастырылады, оны кейде DEAR ("Барлығын тастап, оқы") немесе SSR (үздіксіз үнсіз оқу) деп атайды. Дербес оқу уақытының кейбір түрлерінде мұғалімнің, әсіресе Оқырман шеберханасының (Reader's Workshop) белгілі бір рөлі бар. Чомскийдің тіл біліміндегі идеяларын сауаттылыққа қатысты кеңейту кең таралғанымен, бұл сол теорияларды түсінбеушілікке негізделген, себебі тілден өзгеше, сауаттылық – адамзатқа жалпыға ортақ емес, адамның өнертабысы (балалар жүруді үйренгендей, бірақ машина жүргізуді немесе тікұшақ ұшыруды үйренбейді). Барлық тәжірибелік зерттеулер көрсеткендей, Чомскийдің көзқарасы бойынша, тілден айырмашылығы, оқу – алдын ала бағдарламаланған адамдық дағды емес; оны үйрену қажет. Йель университетінің неврологы Сэли Шейвиц оқудың неврологиялық құрылымына қатысты көптеген зерттеулермен атаққа ие болды.

Фонетикамен айырмашылықтар

Осы тұтастай көзқарасқа байланысты, бүкіл тіл оқыту әдісі дағдыға негізделген оқыту салаларынан, әсіресе фоникадан және синтетикалық фоникадан өзгешеленеді. Фоникалық оқыту – оқушыларды оқуға үйрету үшін кеңінен қолданылатын тәсіл. Ол сөздердің жеке компоненттеріне назар аударуға бейім, мысалы, дыбыстар (фонемалар) /k/, /æ/ және /t/ әріптер (графемалар) c, a және t арқылы көрсетіледі. Бүкіл тілді қолдайтындар тек жеке бөліктерге ғана емес, бөліктердің үлкен контексттегі және оның ішіндегі байланысына назар аударады, сондықтан фоникалық оқытудың кейбір түрлерін жақтамайды. Бүкіл тілді жақтаушылар фониканы оқытатындарын және оған сенедінін айтады, әсіресе енгізілген фоника деп аталатын түрін. Енгізілген фоникада әріптер мағынаға бағытталған басқа сабақтар барысында оқытылады және фоникалық компонент «қосымша сабақ» деп есептеледі. Енгізілген фоника бойынша оқыту көбінесе дауыссыз дыбыстар мен қысқа дауыстыларға, сондай-ақ рифтер немесе фонограммалар деп аталатын әріптердің тіркесімдеріне баса назар аударады. Осы енгізілген фоника моделін қолдану «толық-бөлік-толық» тәсілі деп аталады, себебі тұтастай ойлауға сәйкес, оқушылар мәтінді мағынасы үшін бірінші оқиды (толық), содан кейін фоникалық жүйенің ерекшеліктерін зерттейді (бөлік), және соңында мәтінді қайта оқығанда жаңа білімдерін қолданады (толық). Бұл аралас тәсіл 1970-1980 жылдардағы тәжірибеден дамыды, онда оқу бағдарламасына фоника мүлдем енгізілмеген. Кен Гудман және Фрэнк Смит сияқты теоретиктер сол кезде толығымен контекстке және бүкіл сөзді талдауға негізделген «болжау ойыны» тәсілін ұсынды. Нейробиолог Марк Сейденберг, бүкіл тілдің және тепе-тең сауаттылықтың көптеген сыншыларының бірі, Кен Гудманның «болжау ойыны теориясы» негізсіз екенін және «өте қате екенін» жазғанын атап өткен жөн. Сонымен қатар, 2009 жылы шыққан «Мидегі оқу» атты кітабында когнитивтік нейробиолог Станислав Дехане «когнитивтік психология «жаһандық» немесе «бүкіл тіл» әдісі арқылы оқыту туралы кез келген ұғымды тікелей жоққа шығарады» деді. Ол «бүкіл сөзді оқу туралы миф» туралы айтады, соңғы тәжірибелер оны жоққа шығарғанын мәлімдейді. «Біз басылған сөзді оның контурларын тұтастай ұғып оқымаймыз, өйткені миымыз оны әріптер мен графемаларға бөледі». Көптеген бүкіл тілді жақтаушылар қазір балалардың жазу тілін дамыту, қолдану және бақылау барысында орфографиялық дамудың кезеңдерінен өтетінін түсінеді. Пиажелік зерттеуші Эмилия Феррейроның «Мектепке дейінгі сауаттылық» атты кітабында жарияланған сауаттылық туралы алғашқы зерттеулер Алабама университетінің профессоры Мэрианн Мэннингтің қайталап зерттеулерінде кездеседі. Осы зерттеулерге сүйене отырып, «жасалған орфография» да «толық-бөлік-толық» тәсілі болып табылады: балалар мағыналы контекстте жазу арқылы оқуға үйренеді, мысалы, басқаларға хат жазу арқылы. Сөзді жазу үшін олар оның сөйлеу түрін дыбыстарға бөліп, содан кейін оларды әріптерге аудару керек, мысалы, /k/, /æ/ және /t/ фонемалары үшін k, a, t. Эмпирикалық зерттеулер көрсеткендей, балалар басынан бастап «кітап орфографиясымен» таныс болса, осы ойлап табылған орфографиялық тәсілдер кейінгі орфографиялық дамуға көмектеседі, кедергі келтірмейді.

Because of this holistic emphasis, whole language is contrasted with skill based areas of instruction, especially phonics and synthetic phonics. Phonics instruction is a commonly used technique for teaching students to read. It tends to emphasize attention to the individual components of words, for example, the sounds (phonemes) /k/, /æ/, and /t/ are represented by the letters (graphemes) c, a, and t. Because whole language proponents do not focus exclusively on the individual parts, tending to focus on the relationship of parts to and within the larger context, they do not favor some types of phonics instruction. Whole language advocates state that they do teach and believe in phonics, especially a type of phonics known as embedded phonics. In embedded phonics, letters are taught during other lessons focused on meaning and the phonics component is considered a "mini lesson". Instruction in embedded phonics typically emphasizes the consonants and the short vowels, as well as letter combinations called rimes or phonograms. The use of this embedded phonics model is called a "whole part whole" approach because, consistent with holistic thinking, students read the text for meaning first (whole), then examine features of the phonics system (part), and finally use their new knowledge while reading the text again (whole). This mixed approach is a development from the practice employed in the 1970s and 1980s, when virtually no phonics was included in the curriculum at all. Theorists such as Ken Goodman and Frank Smith at that time advocated a "guessing game" approach, entirely based on context and whole word analysis. It is worth noting that neuroscientist Mark Seidenberg, one of the many critics of whole language and Balance Literacy, writes that Ken Goodman's "guessing game theory" had no supporting evidence and "was grievously wrong". In addition, in his 2009 book, Reading in the brain, cognitive neuroscientist Stanislas Dehaene said, "cognitive psychology directly refutes any notion of teaching via a 'global' or 'whole language' method." He goes on to talk about "the myth of whole word reading", saying it has been refuted by recent experiments. "We do not recognize a printed word through a holistic grasping of its contours, because our brain breaks it down into letters and graphemes." Most whole language advocates now see that children go through stages of spelling development as they develop, use, and gain control over written language. Early literacy research conducted by Piagetian researcher Emilia Ferreiro, published in her book Literacy Before Schooling, has been replicated by University of Alabama professor Maryann Manning. Based on this research, "invented spelling" is another "whole part whole" approach: children learn to read by writing in a meaningful context, e. g., by writing letters to others. To write a word, they have to decompose its spoken form into sounds and then translate them into letters, e. g., k, a, t for the phonemes /k/, /æ/, and /t/. Empirical studies show that later spelling development is fostered rather than hindered by these invented spellings—as long as children from the beginning are confronted with "book spellings", too.

Тілдің және реакцияның өсуі

Гудман енгізгеннен кейін бүкіл тілдің танымалдылығы күрт артты. Бұл 1980-ші жылдардың соңы мен 1990-шы жылдардың басты білім беру парадигмасына айналды. Осы кезеңде танымал болғанына қарамастан, дағдыларды оқыту оқушылардың білімін қалыптастыру үшін маңызды деп санайтын педагогтар мен білім саласындағы кейбір зерттеушілер бүкіл тілдің талаптарына күмәнданды. Соңынан 1980-ші және 1990-шы жылдардағы "Оқу соғыстары" болды, онда фонетика жақтастары мен бүкіл тіл әдістемесін қолдаушылар арасында тартыс өтті. Бұл өз кезегінде фонетика мен бүкіл тілдің тиімділігін зерттеулерді жинақтауға бірнеше әрекеттерге әкелді. Жаңа Зеландияның білім беруді зерттеушісі Мари Клей 1976 жылы "Оқуды қалпына келтіру" бағдарламасын жасады. Алғашқы оқырмандарды ұзақ бақылағаннан кейін Клей оқуды хабар алу және мәселелерді шешу әрекеті, ал жазуды хабар жіберу және мәселелерді шешу әрекеті деп анықтады. Клейдің пікірінше, екі әрекет те ауызша тілдің көзге көрінбейтін үлгілерін көзге көрінетін символдармен байланыстыруды қамтиды. АҚШ Конгресі оқу саласындағы сарапшы Мэрилин Ягер Адамсқа осы тақырып бойынша толық кітап жазуды тапсырды. Ол фонетиканың маңызды екенін анықтады, бірақ бүкіл тіл тәсілінің кейбір элементтері де пайдалы екенін айтты. 1998 жылы АҚШ Ұлттық зерттеулер кеңесінің Кішкентай балалардың оқу қиындықтарын алдын алу жөніндегі комиссиясы және 2000 жылы АҚШ Ұлттық оқу тобы екі ірі жұмыс жасады, олар оқу бағдарламасының ең маңызды элементтерін тізімдеді. Бүкіл тілді қолдаушылар соңғысын даулы деп санайды, бірақ екі топ та әртүрлі фонетикалық оқыту түрлері, әсіресе аналитикалық және синтетикалық фонетика, студенттердің сөздерді оқшаулап оқу сынақтарында сөздерді оқу қабілетін жақсартуға оң әсер ететінін анықтады. Екі топ та сөздерді жеке оқу сынақтарында өлшенгенде, енгізілген фонетика мен фонетиканың болмауы студенттердің көпшілігі үшін үлгерімнің төмендеуіне әкелетінін көрсетті. Комиссия "ғылыми негізделген оқу зерттеулері" (SBRR) деп аталатын тәсілді ұсынды, онда тиімді оқу оқыту үшін бес маңызды элемент аталып көрсетілді: нақты жүйелі фонетикалық оқыту, фонеологиялық хабардарлық, оқу түсінігі, сөздік қоры және еркін оқу. Стивен Крашен 2004 жылы Ұлттық оқу тобының баяндамасында ұсынылған дәлелдерді сынап, оқуда фонетиканы меңгерудегі рөлін және бүкіл тілде бастауыш деңгейде ашық фонетикалық оқытуды қолдануды түсіндірді. 2005 жылдың желтоқсанында Австралия үкіметі синтетикалық фонетиканы оқытуды мақұлдап, бүкіл тілдік тәсілді ("өздігінен") мойындады. Оның Білім, ғылым және оқыту департаменті сауаттылықты оқыту туралы ұлттық сауалнама жариялады. Есепте былай делінген: "Зерттеулерден, мектептердегі жақсы тәжірибеден, сауалнамаға түскен ұсыныстардан, кеңестерден немесе Комитет мүшелерінің жеке тәжірибесінен алынған дәлелдерден балаларды оқуға үйрету үшін мектептегі алғашқы жылдары дыбыстық тілді жүйелі түрде оқытудың маңызды негізі екені анық көрінеді". 2006 жылы Ұлыбританияның Білім және дағдылар департаменті синтетикалық фонетиканы қолдаған ерте оқуды қайта қарастырды. Содан кейін 2011 жылдың наурыз айында Ұлыбританияның Білім департаменті "Оқытудың маңыздылығы" атты ақ парақ шығарды, онда оқуды оқытудың ең жақсы әдісі ретінде жүйелі синтетикалық фонетиканы қолдады. 2022 жылдың 23 сәуірінде Делавэр университетінің Білім және әлеуметтік саясатты зерттеу орталығы Мари Клейдің "Оқуды қалпына келтірудің" ұзақ мерзімді әсерлерін зерттеудің нәтижелерін ұсынды, нәтижелер "ұзақ мерзімді әсерлердің бағалаулары маңызды және теріс болды" деп көрсетті.

After its introduction by Goodman, whole language rose in popularity dramatically. It became a major educational paradigm of the late 1980s and the 1990s. Despite its popularity during this period, educators who believed that skill instruction was important for students' learning, and some researchers in education, were skeptical of whole language claims. What followed were the "Reading Wars" of the 1980s and 1990s between advocates of phonics and those of whole language methodology, which in turn led to several attempts to catalog research on the efficacy of phonics and whole language. New Zealand education researcher Marie Clay created the Reading Recovery program in 1976. After lengthy observations of early readers, Clay defined reading as a message getting, problem solving activity, and writing as a message sending, problem solving activity. Clay suggested that both activities involved linking invisible patterns of oral language with visible symbols. The US Congress commissioned reading expert Marilyn Jager Adams to write a definitive book on the topic. She determined that phonics was important but suggested that some elements of the whole language approach were helpful. Two large scale efforts, in 1998 by the United States National Research Council's Commission on Preventing Reading Difficulties in Young Children and in 2000 by the United States National Reading Panel, catalogued the most important elements of a reading program. While proponents of whole language find the latter to be controversial, both panels found that phonics instruction of varying kinds, especially analytic and synthetic phonics, contributed positively to students' ability to read words on tests of reading words in isolation. Both panels also found that embedded phonics and no phonics contributed to lower rates of achievement for most populations of students when measured on tests of reading words in isolation. The panel recommended an approach it described as "scientifically based reading research" (SBRR), which cited five elements essential to effective reading instruction: explicit Systematic Phonics instruction, phonological awareness, reading comprehension, vocabulary, and fluency. Stephen Krashen criticized the evidence presented in the National Reading Panel's Report in 2004 as well as clarifying the role of reading in acquiring phonics and the use of explicit phonics instruction at the beginner level in whole language. In December 2005, the Australian government endorsed the teaching of synthetic phonics and discredited the whole language approach ("on its own"). Its Department of Education, Science and Training published a National Inquiry into the Teaching of Literacy. The report states: "The evidence is clear, whether from research, good practice observed in schools, advice from submissions to the Inquiry, consultations, or from Committee members' own individual experiences, that direct systematic instruction in phonics during the early years of schooling is an essential foundation for teaching children to read." See
In 2006, the U. K. Department for Education and Skills undertook a review of early reading that came out in favor of Synthetic phonics. Subsequently, in March 2011, the U. K. Department of Education released a white paper entitled "The Importance of Teaching", which supported systematic synthetic phonics as the best method for teaching reading. On 23 April 2022, the Center for Research in Education and Social Policy at the University of Delaware presented the results of a study of Marie Clay's Reading Recovery long term effects, finding that the "long term impact estimates were significant and negative".

Талқылаудың жай-күйі

Осы нәтижелерге қарамастан, көптеген толық тілді жақтастары олардың тәсілдері, соның ішінде енгізілген фонетика, оқушылардың үлгерімін жақсартатынын дәлелдеуде. Толық тілді жақтастары кейде дағдылық оқытуды жақтаушыларды редукционистер деп сынап, фонетиканы қолдануды "сөзді атау" деп еске алады, себебі ол мағынаны түсінуді қажет етпейді. АҚШ Ұлттық Оқу Панелі толық тілдік қауымдастықтағылар тарапынан енгізілген фонетиканың пайдасын көрсететін сапалық зерттеулерді қоспағаны үшін айқын сынап бағынды (панель тек тәжірибелер мен квази-тәжірибелерді қарастырды). Екінші жағынан, кейбір ата-аналар мен мұғалімдер толық тілге негізделген оқу бағдарламаларында (мысалы, Reading Recovery) фонетикаға жеткіліксіз назар берілгеніне наразылық білдіріп, мектептерден толық тілді алып тастауды ұсынды. 1996 жылы Калифорния штатының Білім беру департаменті фонетиканы оқытуды қайта жандандырды. 2014 жылға қарай департамент балаларды фонемалық хабардарлық, фонетика, сегменттеу және біріктіру бойынша оқыту бойынша нақты нұсқауларға ие болды. Нью-Йорк мемлекеттік мектеп жүйесі де осы жолға түсіп, 2015 жылға қарай толық тілді, енгізілген фонетиканы және тепе-тең сауаттылықты жүйелі фонетикаға алмастырды. Нейробиологтар да бұл талқылауға араласып, кейбіреулері толық сөзді оқу әдісінің өте баяу екенін және оқу үшін мидың қате аймағын пайдаланатынын көрсетті. Бір невролог, Марк Сейденберг, "Гудманның болжау теориясы қате болды" және "оның әсері зор болды және одан әрі сезілуде" дейді. Толық тіл теориясын қолдайтын дәлелдер туралы сұрақ туғанда, ол "мұндай дәлел болған емес" деп мәлімдейді. Ол сондай-ақ Смиттің "Нысансыз оқу" атты кітабын қатты сынап, қиындыққа тап болған оқырманға көмектесу үшін келесі ұсыныстарды келтіреді: "Бірінші балама және басымдық – түсініксіз сөзді өткіріп жіберу. Екінші балама – белгісіз сөздің қандай болуы мүмкін екенін болжау. Соңғы және ең қолайсыз балама – сөзді әріптеу. Яғни, фонетика соңғы орында тұр". Ол оқу ғылымы толық тіл теорияларын жоққа шығарса да, білім беруде олар "теориялық зомбилер" болып қала беретінін айтады. Когнитивтік нейробиолог Станислав Дехане "когнитивтік психология 'жаһандық' немесе 'толық тіл' әдісі арқылы оқытудың кез келген идеясын тікелей жоққа шығарады" деді. Ол сондай-ақ "толық сөзді оқу туралы миф" (сондай-ақ: көзбен тану сөздері) туралы сөйлейді, ол соңғы тәжірибелермен жоққа шығарылғанын айтады. "Біз басылған сөзді оның контурларын тұтастай ұғып танымаймыз, өйткені миымыз оны әріптер мен графемаларға бөледі".

Despite these results, many whole language advocates continue to argue that their approach, including embedded phonics, has been shown to improve student achievement. Whole language advocates sometimes criticize advocates of skill instruction as reductionist and describe the use of phonics as "word calling", because it does not involve the use of meaning. The United States National Reading Panel is criticized especially harshly by some in the whole language community for failing to include qualitative research designs that show benefits for embedded phonics (the panel only considered experiments and quasi experiments). On the other hand, some parents and teachers have objected to the de emphasis of phonics in whole language based curricula (such as Reading Recovery) and have advocated for the removal of whole language from schools. In 1996, the California Department of Education led the way in returning to the teaching of phonics. By 2014, the department had clear guidelines for teaching children in phonemic awareness, phonics, and segmenting and blending. The New York Public School System followed, and by 2015 had abandoned whole language, Embedded Phonics, and Balanced Literacy in favor of systematic phonics. Neuroscientists have also weighed into the debate, some of them demonstrating that the whole word method is much slower and uses the wrong brain area for reading. One neuroscientist, Mark Seidenberg, says "Goodman's guessing game theory was grievously wrong" and "the impact was enormous and continues to be felt". When it come to evidence supporting the whole language theory, he emphatically states "There wasn't any". He is also especially critical of Smith's book, Reading Without Nonsense, which suggests the following recommendation to help a struggling reader: "The first alternative and preference is to skip over the puzzling word. The second alternative is to guess what the unknown word might be. And the final and least preferred alternative is to sound the word out. Phonics, in other words, comes last". He goes on to say that, although reading science has rejected the theories behind whole language, in education they are "theoretical zombies". Cognitive neuroscientist Stanislas Dehaene has said, "cognitive psychology directly refutes any notion of teaching via a 'global' or 'whole language' method." He goes on to talk about "the myth of whole word reading" (also: sight words), saying it has been refuted by recent experiments. "We do not recognize a printed word through a holistic grasping of its contours, because our brain breaks it down into letters and graphemes."

Бір ауданның тәжірибесі: Бетлехем ПА

2015 жылы Пенсильвания штатының Бейтлехем қаласының бас академиялық қызметкері Джек Силва өзінің ауданындағы көптеген оқушылардың оқуда қиындықтарға тап болып жатқанын анықтады. 2015 жылы үшінші сынып оқушыларының тек 56 пайызы ғана штаттық оқу тестісінен қанағаттанарлық нәтиже көрсетті. Силва оқуды үйретуде қолданылып жатқан әдістерге қатысты сауалнама жүргізді. Ол негізгі тәсілдің – толық тіл философиясына негізделген әдістер екенін білді. Осыған жауап ретінде Бейтлехем ауданы оқу, материалдар және қолдау үшін шамамен 3 миллион доллар инвестициялады, бұл бастауыш сынып мұғалімдері мен директорларына оқудың қалай жұмыс істейтінін және балаларды қалай оқыту керектігін үйретуге бағытталған, әсіресе фонетикалық оқытуға назар аударылды. 2018 оқу жылының соңында, фонетикалық қайта оқытудан кейін балабақша оқушыларының 84 пайызы белгіленген деңгейге жетті немесе одан да асып түсті.

Кейбір жалпы тілдік ұғымдарды қабылдау

Қаһарлылық сақталып тұрған жағдайда, бүкіл тілдік тәсілдің сапалы әдебиетке, мәдени әртүрлілікке, топтап және оқушыларға оқуға баса назар аударуы білім беру қауымдастығы тарапынан кең қолдауға ие, себебі бұл түсінуді арттыруға септігін тигізеді. Ұзақ жылдар бойы бүкіл тілдік тәсілдердің орталық назарында болған мотивацияның маңыздылығы соңғы жылдары білім беру қауымдастығында одан да көп назар аударуда. Бүкіл тілдік тәсілдің белгілі сыншысы Луиза Кук Моатс, алайда, сапалы әдебиетке, әртүрлілікке, оқу топтарына және мотивацияға назар аудару бүкіл тілдік тәсілге ғана тән емес екенін айтады. Ол және басқалар осы оқыту компоненттеріне әртүрлі білім беру көзқарастары бар педагогтар қолдау көрсетеді деп санайды. Бір есепте былай делінген: "Оқу материалдары оқу деңгейіне сәйкес болу үшін мұқият таңдалуы керек. Фонетикалық оқыту жеке өзі нәтиже бермейді". Моатс бүкіл тілдік тәсілдің негізгі қағидаларын, сондай-ақ оны оқу білімі үшін тиімсіз және жарамсыз ететін факторларды былай анықтайды: а) балалар баспа беттерімен танысу арқылы оқуды үйренеді, б) фонетика және басқа да тікелей оқыту формаларында жаттығу жасауға қарсылық білдіреді және в) сөзді анықтау үшін фонемиялық кодтаудың орнына контексттік түйсіктер мен болжауларды қолдануға бейімділік.

Сауаттылықты теңгерімдеу

1996 жылдан бері "тепе-тең сауаттылық" интеграциялық тәсіл ретінде ұсынылып келеді, оны жақтаушылар толық тілдің және фонетикаға баса назар аударатын кодтаудың ең жақсы элементтерін біріктіретін нәрсе ретінде сипаттайды, бұл Адамс 1990 жылы ұсынған болатын. 1996 жылы Калифорния штатының Білім департаменті тепе-тең тәсілді "барлық балалар үшін сөздерді түсіндіруге қажетті дағдыларды нақты оқытумен қатар, тіл және әдебиетке толы іс-шараларды үйлестіретін" деп түсіндірді. 1997 жылы департамент бірінші сыныпта баспа туралы түсініктерді, фонемалық сананы, сөздерді түсіндіруді және тануды, сондай-ақ лексикалық қорын және түсініктерді дамытуды оқытуды міндеттеді. 2014 жылы департамент "Балалардың бірінші сыныптың ортасына дейін бір буынды сөздерді дұрыс түсіндіруді білуін қамтамасыз ету өте маңызды" деп мәлімдеді. Сондай-ақ, "Оқушылар фонемалық санаға ие болуы керек (әсіресе фонемаларды бөліп, біріктіре білуі керек)" делінді. Алайда, 2015 жылы департамент ағылшын тіліндегі білім беру стандарттарын қайта қарау процесін бастады, онда "оқу немесе сауаттылық тәжірибесін" қамтитын оқыту, балабақшадан бірінші сыныпқа дейін фонемалық сана, ал бірінші сыныптан төртінші сыныпқа дейін фонетика мен сөздерді тану қажеттігі айтылды. Тепе-тең сауаттылықты сынға түсіретіндер бұл терминді жаңа терминологиямен бүркемелеп, толық тілді адаспау үшін қайта құрылған нәрсе деп санайды. Оқу ғылымын және фонетиканы оқытуды қолдайтын нейробиолог Марк Сейденберг: "Тепе-тең сауаттылық педагогтарға негізгі мәселелерді шешпей-ақ, күрделі 'соғыстарға' нүкте қоюға мүмкіндік берді" деп жазады және "Тепе-тең сауаттылық фонетиканың нашар оқудың себебі деп ойлаған және оны қалай оқытуды білмейтін мұғалімдерге аз көмек көрсетті" дейді. 2000 жылдары толық тіл маңыздылығын жоғалтып, одан әрі әлсіреуде.

Ұстаздар мен сыншылар

Бүкіл тілді жақтаушылардың ішінде Кен Гудман, Фрэнк Смит, Кэролин Бёрк, Джером Харсте, Йетта Гудман, Дороти Уотсон және Стивен Крашен есімдері белгілі. Ал бүкіл тілді сынаушылардың қатарында Рудольф Флеш, Луиза Кук Моатс, Г. Рид Лион, Джеймс М. Кауффман, Филипп Гоф (оқудың қарапайым моделінің бірлесіп жасаушысы), Кит Станович, Дайан МакГиннес, Стивен Пинкер, Дэвид С. Гири, Дуглас Карнин, Эдвард Камеэнуи, Джерри Сильберт, Линн Мелби Гордон, Дайан Равич, Жанна Чалл, Эмили Ханфорд, Джордан Петерсон, Марк Сейденберг және Станислас Дехаен бар.