Солтүстік Кейп провинциясы: Табиғаты, халқы және тарихы
Northern Cape
Солтүстік Кап провинциясы – Оңтүстік Африканың ең үлкен, сирек қоныстанған аймағы. Кимберли қаласы, Калахари саябағы, Ауграбис сарсуаты және алмасты өндіру өңірлері.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Солтүстік Кейп ( ; ; ) – Оңтүстік Африканың ең үлкен және ең сирек қоныстанған провинциясы. Ол 1994 жылы Кейп провинциясы бөлінген кезде құрылды. Оның астанасы Кимберли қаласы. Оған Калахари Гемсбок ұлттық паркі, Кгалагади трансшекаралық паркі және Ботсванамен ортақ халықаралық парк кіреді. Сонымен қатар, Ауграбис сарқырамасы және Кимберли мен Александр шығанағындағы алмаз өндіру аймақтары да кіреді. Батыстағы Намакваланд аймағы Намакваланд ромашкаларымен әйгілі. Ұлы Карудағы оңтүстік қалалары – Де-Ар және Колесберг, Йоханнесбург, Кейптаун және Гкеберха қалалары арасындағы маңызды көлік түйіні болып табылады. Құруман солтүстік-шығыста орналасқан және миссионерлік станция ретінде белгілі. Бұған қоса, ол артезиандық бұлағы және Куруман көзімен де танымал. Оранж өзені провинция арқылы ағып өтеді, оңтүстік-шығыстағы Азат Мемлекетпен және солтүстік-батыстағы Намибиямен шекара құрайды. Өзен Аппингтон маңындағы шөлейтті аймақтағы көптеген жүзімдіктерді суару үшін де пайдаланылады. Солтүстік Кейпте африкаанс тілінде сөйлейтіндердің үлесі басқа провинцияларға қарағанда жоғары. Солтүстік Кейптің төрт ресми тілі – африкаанс, тсвана, кхоса және ағылшын тілдері. Аз ұлт өкілдері Оңтүстік Африканың басқа ресми тілдерінде сөйлейді, ал кейбір адамдар нама және кве сияқты жергілікті тілдерде сөйлейді. Провинцияның ұраны – Са ǁa ǃaĩsi 'uĩsi ("Біз жақсы өмірге қадам басамыз"), ол нǀу (ǂKhomani) халқының ну тілінде айтылған. Бұл ұран 1997 жылы тілдің соңғы сөйлеушілерінің бірі, Риетфонтейнден Элси Ваалбуи ханым айтқан, қазір қайтыс болған. Бұл Оңтүстік Африканың койсан тіліндегі алғашқы ресми ұраны болды. Кейіннен Оңтүстік Африканың ұлттық ұраны – ǃKe e ǀxarra ǁke, жойылып кеткен ǀXam тілінен алынған.
The Northern Cape ( ; ; ) is the largest and most sparsely populated province of South Africa. It was created in 1994 when the Cape Province was split up. Its capital is Kimberley. It includes the Kalahari Gemsbok National Park, part of the Kgalagadi Transfrontier Park and an international park shared with Botswana. It also includes the Augrabies Falls and the diamond mining regions in Kimberley and Alexander Bay. The Namaqualand region in the west is famous for its Namaqualand daisies. The southern towns of De Aar and Colesberg found within the Great Karoo are major transport nodes between Johannesburg, Cape Town and Gqeberha. Kuruman can be found in the north east and is known as a mission station. It is also well known for its artesian spring and Eye of Kuruman. The Orange River flows through the province, forming the borders with the Free State in the southeast and with Namibia to the northwest. The river is also used to irrigate the many vineyards in the arid region near Upington. Native speakers of Afrikaans comprise a higher percentage of the population in the Northern Cape than in any other province. The Northern Cape's four official languages are Afrikaans, Tswana, Xhosa, and English. Minorities speak the other official languages of South Africa and a few people speak indigenous languages such as Nama and Khwe. The provincial motto, Sa ǁa ǃaĩsi 'uĩsi ("We go to a better life"), is in the Nǀu language of the Nǁnǂe (ǂKhomani) people. It was given in 1997 by one of the language's last speakers, Ms. Elsie Vaalbooi of Rietfontein, who has since died. It was South Africa's first officially registered motto in a Khoisan language. Subsequently, South Africa's national motto, ǃKe e ǀxarra ǁke, was derived from the extinct ǀXam language.
Тарих
Солтүстік Кейп 1994 жылы Кейп провинциясынан бөлініп құрылған үш провинцияның бірі болды, ал қалғандары – оңтүстікке қарай Батыс Кейп және оңтүстік-шығысқа қарай Шығыс Кейп. Саяси тұрғыдан, 1994 жылдан бері Африка Ұлттық Конгресі (АҰК) үстемдік құрып келді. Солтүстік Кейп саясатында этникалық мәселелер маңызды орын алады. Мысалы, Орания елді мекені, оның басшылары провинциядағы африканер халқы үшін дербес мемлекет (Волкстаат) құруды қалайды. Солтүстік Кейп сонымен қатар ел тәуелсіздігін алғаннан кейін Намибиядан көшіп келген 1000-нан астам сандардың мекені болып табылады; олар Оңтүстік Африка шекара соғысы кезінде Оңтүстік Африка Қорғаныс күштері үшін із кесушілер мен барлаушылар болып қызмет еткен және бұрынғы қарсыластарынан кек алудан қорқып келді. 1999 жылы Мандела үкіметі оларға Платфонтейнде қоныс терісін берді. Солтүстік Кейптің отарлауға дейінгі тарихы бай, көбінесе Тас дәуіріне тән археологиялық мұрада көрініс тапқан. Үңгірлердің ішінде Куруман маңындағы Wonderwerk үңгірі бар, ол беткі қабатында 20 ғасырдың басынан бастап, базальдық қабатында 1 миллионнан астам (немесе шамамен 2 миллион) жылға дейін созылатын ерекше ұзақ кезеңді қамтиды (онда өте сирек кездесетін тас құралдары Олдован мәдениетіне жатуы мүмкін). Провинция бойынша көптеген орындар, көбінесе ашық кеңістікте немесе өзендер мен тұзды көлдердің жағасындағы шөгінділерде, Ерте, Орта және Кейінгі Тас дәуіріндегі адамдардың қоныстанғанын куәландырады. Көптеген орындарда, негізінен Кейінгі Тас дәуірінен бастап, тасқа салынған суреттердің көптігі байқалады, мысалы, Карудағы Wildebeest Kuil және "ǀXam ka !kau" деп аталатын аймақтағы көптеген орындарда. Олар төбелерде, беткейлерде, жартастарда және кейде (Кимберли маңындағы Driekops Eiland сияқты) өзен төсегінде кездеседі. Провинцияның солтүстік-шығыс бөлігінде Dithakong сияқты Темір дәуіріне жататын орындар бар. Қоршаған орта факторлары Темір дәуірінің батысқа қарай таралуын (17 ғасырдан бастап, бірақ Оңтүстік Африканың шығыс бөлігінде б.з.б. бірінші мыңжылдықтың басынан) негізінен Лангеберг тауларының шығысына шектеді, бірақ оның әсерінің іздері 18 ғасырда Упингтон аймағына дейін жеткен. Сол кезеңнен бастап археологиялық деректер колониялық шекараның дамуын көрсетеді, оның кесірінен отарлауға дейінгі әлеуметтік құрылымдар күрт бұзылып, құрылыстар, көмір қабықтары және т.б. "материалдық іздері" көбейді. Намаквалендтің мыс кен орындары және Кимберли аймағындағы алмаз іздеуі Оңтүстік Африка тарихындағы қазіргі заманның басталуын білдіретін өнеркәсіптік археологиялық ландшафттардың пайда болуына әкелді.
The Northern Cape was one of three provinces made out of the Cape Province in 1994, the others being Western Cape to the south and Eastern Cape to the southeast. Politically, it had been dominated since 1994 by the African National Congress (ANC). Ethnic issues are important in the politics of the Northern Cape. For example, it is the site of the Orania settlement, whose leaders have called for a Volkstaat for the Afrikaner people in the province. The Northern Cape is also the home of over 1,000 San who emigrated from Namibia following the independence of the country; they had served as trackers and scouts for the South African Defence Force during the South African Border War, and feared reprisals from their former foes. They were awarded a settlement in Platfontein in 1999 by the Mandela government. The precolonial history of the Northern Cape is reflected in a rich, mainly Stone Age, archaeological heritage. Cave sites include Wonderwerk Cave near Kuruman, which has a uniquely long sequence stretching from the turn of the twentieth century at the surface to more than 1 million (and possibly nearly 2 million) years in its basal layer (where stone tools, occurring in very low density, may be Oldowan). Many sites across the province, mostly in open air locales or in sediments alongside rivers or pans, document Earlier, Middle and Later Stone Age habitation. From Later Stone Age times, mainly, there is a wealth of rock art sites – most of which are in the form of rock engravings such as at Wildebeest Kuil and many sites in the area known as ǀXam ka !kau, in the Karoo. They occur on hilltops, slopes, rock outcrops and occasionally (as in the case of Driekops Eiland near Kimberley), in a river bed. In the north eastern part of the province there are sites attributable to the Iron Age such as Dithakong. Environmental factors have meant that the spread of Iron Age farming westwards (from the 17th century – but dating from the early first millennium AD in the eastern part of South Africa) was constrained mainly to the area east of the Langeberg Mountains, but with evidence of influence as far as the Upington area in the eighteenth century. From that period the archaeological record also reflects the development of a complex colonial frontier when precolonial social formations were considerably disrupted and there is an increasing 'fabric heavy' imprint of built structures, ash heaps, and so on. The copper mines of Namaqualand and the diamond rush to the Kimberley area resulted in industrial archaeological landscapes in those areas which herald the modern era in South African history.
Үкімет
Облыстық үкімет премьер-министрден, он министрден тұратын атқарушы кеңестен және заң шығарушы жиналыстан тұрады. Облыстық жиналыс және премьер-министр бес жылға немесе келесі жалпыұлттық сайлауға дейін сайланады. Саяси партияларға жиналыстағы орын саны жалпыұлттық сайлау кезінде провинциядағы әр партия алған дауыс пайызына сәйкес бөлінеді. Жиналыс премьер-министрді сайлайды, ол кейін атқарушы кеңестің мүшелерін тағайындайды. 2019 жылғы мәлімет бойынша Солтүстік Кейп провинциясының премьер-министрі – Африка Ұлттық Конгресінің өкілі Замани Саул.
The provincial government consists of a premier, an executive council of ten ministers, and a legislature. The provincial assembly and premier are elected for five year terms, or until the next national election. Political parties are awarded assembly seats based on the percentage of votes each party receives in the province during the national elections. The assembly elects a premier, who then appoints the members of the executive council. The premier of the Northern Cape as of 2019 is Zamani Saul of the African National Congress.
Саяси тарих
Солтүстік Кап аймағының саясаты Африка Ұлттық Конгресімен (АҰК) басымдыққа ие, бірақ олардың позициясы басқа провинциялардағыдай мықты емес. Алғашқыда ешбір партия абсолютті көпшілікке қол жеткізе алмады. 1994 жылы Демократиялық партияның (ДП) жалғыз сайланған өкілі Этне Папенфус АҰК-пен бірге дауыс бергеннен кейін АҰК-тың Мане Дипико Солтүстік Каптың тұңғыш премьер-министрі болды. Оның орнына ол заң шығарушы органның спикері болып сайланды. Кейінгі сайлауларда АҰК сайлаушылардың үлесін арттырып, 1999 жылдан бері провинцияны нығайтылған басқаруда. 2004 жылы Дипиконың орнын Дипуо Петерс премьер-министр ретінде басты. 2004 жылғы сайлаулардан кейін Солтүстік Каптың ресми оппозициясы Демократиялық Альянс (ДА) болды, ол провинциялық сайлауда дауыстардың 11% -ын алды. Оппозицияның АҰК-ты биліктен ығыстыру үміті сәттілікке жетпеді, тіпті АҰК-дан бөлініп шыққан Халық Конгресі (COPE) 2009 жылдың 22 сәуіріндегі сайлауда дауыстарды бөлуге көмектесті. Сайлаудан кейін Хейзел Дженкинс премьер-министр болды, ал COPE ресми оппозицияға айналды. Кейіннен 2013 жылы Дженкинстің орнын Сильвия Лукас басты. 2014 жылғы сайлауда АҰК тағы да билікке оралды, ал ДА COPE тарағаннан кейін тағы да ресми оппозиция болды. Жаңадан құрылған Экономикалық Бостандық Күрескерлері (ЭБК) де алғаш рет заң шығарушы органға енді. Сильвия Лукас толық мерзімге қайта сайланды. 2019 жылғы сайлауда Солтүстік Кап бәсекеге толы аймақ деп есептелді. Оппозициялық ДА провинцияны басып алуды жоспарлаған. АҰК көпшілік партия ретінде қайта оралды, бірақ партияның қолдауы азайды. ДА тағы да ресми оппозиция болды, олардың мандаттары артты. ЭБК жетістікке жетті, ал Freedom Front Plus (FF+) 2004 жылдан бері алғаш рет заң шығарушы органда орын алды.
The politics of the Northern Cape are dominated by the African National Congress (ANC), but their position has not been as strong as in the other provinces. Initially, no party had an absolute majority. In 1994 the ANC's Manne Dipico became the first Premier of the Northern Cape after Ethne Papenfus, the sole elected representative of the Democratic Party (DP), voted with the ANC. In return, she was elected speaker of the legislature. The ANC increased its voter share in later elections and has remained firmly in charge of the province after 1999. Dipuo Peters replaced Dipico as Premier in 2004. The official opposition in the Northern Cape after the 2004 elections was the Democratic Alliance, receiving 11% of the vote in the provincial ballot. The opposition's hopes of unseating the ANC has not had any success, even with the Congress of the People (COPE), a splinter party from the ANC, helping to split the vote in the election of 22 April 2009. Hazel Jenkins became Premier following the election, and COPE became the official opposition. Jenkins was later replaced by Sylvia Lucas in 2013. The 2014 election saw the ANC returned to power once again with an increased mandate, while DA once again became the official opposition, after the collapse of COPE. The newly formed Economic Freedom Fighters (EFF) also entered the legislature for the first time. Sylvia Lucas was re elected to her first full term. In the 2019 election, the Northern Cape was considered competitive. The opposition DA planned on taking over the province. The ANC returned as the majority party but the party's support had dropped. The DA was once again the official opposition with an increased seat total. The EFF made gains, while the Freedom Front Plus (FF+) won a seat in the legislature for the first time since 2004.
Өзендер
Негізгі өзен жүйесі – Оранж (немесе Гарип) өзенінің бассейні, Оңтүстік Африканың ішкі аймағын Атлант мұхитына батысқа қарай кезеді. (Саяси философ Невилл Александр «Гариб» тұжырымын Оңтүстік Африкадағы ұлттық бірлікке метафора ретінде пайдаланды, түрлі-түсті әртүрлі болып қала беретін «көкжиек» метафорасына қарағанда, бірге ағып жатырғандай). Оранж өзенінің маңызды саласы – Ваал өзені, ол Уоррентон маңынан Солтүстік Кейп провинциясының бір бөлігі арқылы ағады. Ваал өзенінің өзі провинция ішінде салаларға бөлінеді: Хартс өзені және өзінің ірі саласы – Моддер өзені бар Риет өзені. Оранж-Валдың қосылған жерінен жоғары Секоэй өзені солтүстік-шығыс Карудың бір бөлігін Вандерклуф тоғанының үстіндегі Оранж өзеніне құяды. Оранж-Валдың қосылған жерінен кейін ағыста Брак өзені орналасқан, ол оңтүстіктен уақытша ағып, Онгерс өзенімен толығады, ал ол Ганновер және Ричмонд маңынан бастау алады. Қақамас қаласының жанындағы Оранж өзені бойында Хартебист өзені орталық Каруды кезеді. Кенхардттан жоғары Хартебист өзені Сак өзені деп аталады, оның бастауы Уиллистонның оңтүстік-шығысындағы жардың солтүстік беткейінде орналасқан. Какамастан төмен, Ауграбис сарқырамасының астында және көбінесе Оранж өзеніне құймайтын Молопо өзені солтүстіктегі Калахариден төмен ағады. Өзінің саласы – Носсоб өзенімен бірге, Оңтүстік Африка мен Ботсвана арасындағы халықаралық шекараның бір бөлігін құрайды. Молопо өзенінің басқа салаларына Мошавенг және Кгокголе өзендерімен толығатын Куруман өзені, сондай-ақ Матлхваринг өзені жатады. Атлант мұхитына батысқа қарай ағатын Намакваленд аймағында Буффельс өзені және одан оңтүстікке қарай Грен өзені орналасқан.
The major river system is the Orange (or Gariep) River Basin, draining the interior of South Africa westwards into the Atlantic Ocean. (The political philosopher Neville Alexander has used the idea of the 'Garieb' as a metaphor for nationhood in South Africa, a flowing together, in preference to the rainbow metaphor where the diverse colours remain distinct). The principal tributary of the Orange is the Vaal River, which flows through part of the Northern Cape from the vicinity of Warrenton. The Vaal, in turn, has tributaries within the province: the Harts River and the Riet River, which has its own major tributary, the Modder River. Above the Orange Vaal confluence, the Seekoei River drains part of the northeastern Karoo into the Orange River above the Vanderkloof Dam. Next downstream from the Orange Vaal confluence is the Brak River, which flows nonperennially from the south and is in turn fed by the Ongers River, rising in the vicinities of Hanover and Richmond respectively. Along the Orange River near the town of Kakamas, the Hartebeest River drains the central Karoo. Above Kenhardt the Hartebeest is known as the Sak River, which has its source on the northern side of the escarpment, southeast of Williston. Further downstream from Kakamas, below the Augrabies Falls, and seldom actually flowing into the Orange River, is the Molopo River, which comes down from the Kalahari in the north. With its tributary, the Nossob River, it defines part of the international boundary between South Africa and Botswana. Further tributaries of the Molopo River include the Kuruman River, fed by the Moshaweng River and Kgokgole River, and the Matlhwaring River. Flowing west into the Atlantic, in Namaqualand, is the Buffels River and, further south, the Groen River.
Қалалық округтер
Солтүстік Кейп провинциясы бес аудандық муниципалитетке бөлінген. Аудандық муниципалитеттер өз кезегінде 27 жергілікті муниципалитетке бөлінеді:
The Northern Cape Province is divided into five district municipalities. The district municipalities are in turn divided into 27 local municipalities:
Экономика
Солтүстік Кейп провинциясының үкіметі хабарлағандай, жұмыссыздық провинциядағы маңызды мәселе болып қалуда. 2013 жылғы 4-тоқсанда жұмыссыздық деңгейі 24,9% құрады. 2012 жылғы 4-тоқсандағы 119 мың адамнан 2013 жылғы 4-тоқсанда 109 мың адамға дейін жұмыссыздық саны азайды. Солтүстік Кейпте Карнарвонның солтүстік-батысына қарай 75 шақырым жерде орналасқан Квадратты километрлік массив (SKA) да бар. Солтүстік Кейп экономикасы екі маңызды секторға – кен өндіруге және ауыл шаруашылығына тәуелді, олар провинциядағы барлық жұмыскерлердің 57% (Үшінші сектор) жұмыспен қамтылған. Кимберли маңындағы алмаз кендерімен әйгілі болса, сонымен қатар марганец және темір кенінің өндірісі де жүргізіледі. Солтүстік Кейпте Оранж өзені бойында кең ауыл шаруашылығы жерлері орналасқан, оның ішінде Оңтүстік Африканың көп бөлігін құрайтын сұлтана жүзімдіктері де бар. Кейбір "Шығу тегі" аймақтары белгіленген. Оранж өзені Виольсдриф маңында рафтингке қызығушылық танытатын туристерді де тартады. Провинцияның оңтүстік Кару аймақтарындағы экономиканың негізін кең ауқымды қой шаруашылығы құрайды.
As reported by the Northern Cape Provincial Government, unemployment still remains a big issue in the province. Unemployment was reported to be at 24.9% during Q4, 2013. Unemployment also declined from 119,000 in Q4, 2012 to 109,000 in Q4, 2013. The Northern Cape is also home to the Square Kilometer Array (SKA), which is located 75 km North West of Carnarvon. The economy of the Northern Cape relies heavily on two sectors, mining and agriculture, which employ 57% (Tertiary Sector) of all employees in the province. Most famous for the diamond mines around Kimberley, it also has mining activities for Manganese and iron ore. The Northern Cape also has a substantial agricultural area around the Orange River, including most of South Africa's sultana vineyards. Some Wine of Origin areas have been demarcated. The Orange River also attracts visitors who enjoy rafting tours around Vioolsdrif. Extensive sheep raising is the basis of the economy in the southern Karoo areas of the province.
Демография
Халықтың шамамен 53,8% африкаанс тілінде ана тілі ретінде сөйлейді, ал негізгі басқа тілдері - сецвана, ксоса және ағылшын тілдері. Апартеид кезеңіндегі халықты жіктеудің әсері сақталғандықтан, Солтүстік Кап провинциясының көп бөлігі қара нәсілділер деп сипатталады.
About 53.8% of the population are first language Afrikaans speakers, other primary languages being Setswana, Xhosa and English. To the extent that apartheid era population classification persists, the majority of the Northern Cape population is characterised as Black.