Кіріспе

Puppis шоқжұлдызындағы протопланеталық тұмандық.

жұлдыздық сипаттама
|типі=OH/IR жұлдызы
Қалабаш жұлдызы, әлдеқайда анық, Messier 46 ашық шоғырының мүшесі болып табылады, себебі оның қашықтығы, радиалдық жылдамдығы және меншікті қозғалысы сәйкес келеді. Орталық жұлдыз – QX Puppis, өте суық Mira айнымалы жұлдызы мен А типіндегі негізгі тізбек жұлдызынан құралған екіжұлдыз жүйесі.

Сипаттама

Көліктей шашыраған газдардың жоғары жылдамдықпен соқтығысып, дымқыл жұлдызда үстіне соққы толқындарын тудырғандығын NASA-ның Хаббл ғарыш телескопының егжей-тегжейлі суреті көрсетуде. Бұл нысан кейде «Шіріген жұмыртқа тұмандығы» деп аталады, себебі оның құрамында күкірттің мөлшері салыстырмалы түрде көп. Тұмандықтың ең тығыз бөліктері орталық жұлдыздан жақында шығарылған және қарама-қарсы бағытта үдетілген материалдан тұрады. Суретте сары түспен бейнеленген бұл материал сағатына бір жарым миллион километрге дейін (сағатына миллион миль) жылдамдықпен алыстап барады. Жұлдыздың бастапқы массасының көп бөлігі қазір осы екіполюсті газ құрылымдарында жинақталған. Испаниялық және АҚШ астрономдарының тобы NASA-ның Хаббл ғарыш телескопын газ ағынының айналасындағы материалға қалай соқтығысатындығын зерттеу үшін пайдаланды, ол суретте көк түспен көрсетілген. Олардың пікірінше, мұндай өзара әрекеттесулер планеталық тұмандықтардың қалыптасу процесінде басым роль атқарады. Газдың жоғары жылдамдығының арқасында соқтығысқанда соққы фронттары пайда болып, айналасындағы газдарды қыздырады. Компьютерлік есептеулер мұндай соқтығыстардың болуын және құрылымын біраз уақыттан бері болжап келгенмен, бұрынғы бақылаулар теорияны нақтылай алмады. Бұл Хаббл телескопының жаңа суреті иондалған сутегі мен азот атомдарынан шыққан жарықты ғана өткізетін сүзгілерді қолданды. Астрономдар зор соқтығыстардың нәтижесінде қызған газдың ең ыстық бөліктерін анықтады және олардың күрделі екікөпіршіктік пішіндес екенін анықтады. Суреттегі ашық сары-қызғылт түстер жұлдыздан қаншалықты тығыз, жоғары жылдамдықты газ ағып жатқанын көрсетеді – бұл ортаны қарама-қарсы бағытта жарып өтетін, үдемелі оқтар сияқты. Орталық жұлдыздың өзі ортадағы шаң-тозаңның ішінде жасырылған. Бүгін байқалатын газ ағынының көп бөлігі шамамен 800 жыл бұрын болған күрт үдеудің нәтижесі болуы мүмкін. Астрономдардың пікірінше, 1000 жылдан кейін Калабаш тұмандығы толыққанды планеталық тұмандыққа айналады.

Жерден алынған суреттер

Кең өрісті суреттерде Калабаш тұмандығы терең түсірілген суреттерде жарқын планеталық тұмандық NGC 2438-дің жанында көрінеді. Калабаш тұмандығы М46 сияқты бірдей қашықтықта болғанымен, NGC 2438 көрер көзге жақын орналасқан, үлкен нысан.