Аппиан Александрийский: Рим тарихшысының өмірі мен еңбектері
Appian
Аппиан Александрийский (95-165 ж.ш.) – грек тарихшысы, рим азаматы. Рим императорлары тұсында өмір сүрген, Египетте кеңселерде жұмыс істеген. Тарих зерттеуші.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Грек-рим тарихшысы (шамамен 95 – 165 ж.)
Greco Roman historian (c. 95 – c. 165)
the historian
Александриялық тарихшы Аппиан (/'æ//p//i//ə//n/; Ἀππιανὸς Ἀλεξανδρεύς (Appianòs Alexandreús); Appianus Alexandrinus; шамамен 95 – 165 ж.б.э.) – Рим императорлары Траян, Адриан және Антонин Пийдің тұсында өркендеген, римдік азаматтығы бар грек тарихшысы. Ол шамамен 95 жылы Александрияда дүниеге келген. 120 жылы Египет провинциясындағы жоғары лауазымдарды атқарғаннан кейін, ол Римге барды, онда адвокат ретінде жұмыс істеді, императорлар алдында істерді қарады (вероятно, императорлық қазынаның маңызды шенеунігі – advocatus fisci ретінде). 147 жылы ол, әйгілі ритор және адвокат, досы Марк Корнелий Фронтоның ұсынысымен прокуратор қызметіне тағайындалды. Прокуратор лауазымына тек атты әскер тобының мүшелері ғана тағайындалғандықтан, Аппианның осы лауазымды иеленуі оның әулеті туралы мәлімет береді. Оның негізгі сақталған еңбегі (Ρωμαϊκά Romaiká, латын тілінде Historia Romana, ал ағылшын тілінде Roman History деп белгілі) 24 кітаптан тұрады және 165 жылға дейін грек тілінде жазылған. Бұл еңбек байланысты тарихтан гөрі, монографиялар жинағына көбірек ұқсайды. Онда римдік империя құрамына енгенге дейінгі әртүрлі халықтар мен елдердің тарихы баяндалады және толық кітаптар мен маңызды үзінділер түрінде сақталған. «Азамат соғыстары», «Рим тарихының» 13–17 кітаптары, негізінен Рим Республикасының соңына арналған және тарихқа қақтығыстық көзқараспен қарады. Оның еңбектерінде сілтеме берілген дереккөздердің болмауына қарамастан, «Рим тарихының» осы кітаптары Рим тарихының осы маңызды онжылдықтарының жалғыз толық сипаттамасы болып табылады. Аппианның басқа сақталған еңбегі – «Шетелдік соғыстар», ол рим тарихындағы шетелдік жауларға қарсы әртүрлі әскери қақтығыстарды, Аппианның заманына дейін этнографиялық стильде баяндайды.
Appian of Alexandria ('/æ//p//i//ə//n/; Ἀππιανὸς Ἀλεξανδρεύς (Appianòs Alexandreús); Appianus Alexandrinus; c. 95c. AD 165) was a Greek historian with Roman citizenship who prospered during the reigns of Emperors of Rome Trajan, Hadrian, and Antoninus Pius. He was born c. 95 in Alexandria. After holding the senior offices in the province of Aegyptus (Egypt), he went to Rome c. 120, where he practised as an advocate, pleading cases before the emperors (probably as advocatus fisci, an important official of the imperial treasury). It was in 147 at the earliest that he was appointed to the office of procurator, probably in Egypt, on the recommendation of his friend Marcus Cornelius Fronto, an influential rhetorician and advocate. Because the position of procurator was open only to members of the equestrian order (the "knightly" class), his possession of this office tells us about Appian's family background. His principal surviving work (Ρωμαϊκά Romaiká, known in Latin as Historia Romana and in English as Roman History) was written in Greek in 24 books, before 165. This work more closely resembles a series of monographs than a connected history. It gives an account of various peoples and countries from the earliest times down to their incorporation into the Roman Empire, and survives in complete books and considerable fragments. The Civil Wars, books 13–17 of the Roman History, concern mainly the end of the Roman Republic and take a conflict based view and approach to history. Despite the lack of cited sources for his works, these books of the Roman History are the only extant comprehensive description of these momentous decades of Roman history. The other extant work of Appian is his "The Foreign Wars", which includes an ethnographic style history recounting the various military conflicts against a foreign enemy in Roman history, until the time of Appian.
Өмір
Александриялық Аппианның өмірі туралы көп мәлімет белгілі емес. Ол өзінің өмірбаянын жазған, бірақ ол көбінесе жоғалып кеткен. Аппиан туралы ақпарат оның өзінің жазбаларынан және досы Корнелий Фронтоның хатынан алынған. Дегенмен, Аппианның біздің заманымыздың 95 жылы Римдік Египеттің астанасы Александрияда дүниеге келгені белгілі. Оның ата-анасы римдік азаматтар болғандықтан, олар ұлының білімін қамтамасыз ете алған. Осыдан Аппианның бай, жоғары топқа жататындығын болжауға болады. 120 жылы ол Римге көшіп, заңгер болды деп есептеледі. "Рим тарихының" кіріспесінде ол "Римде императорлардың алдында істерді қарағанын" мақтан тұтады. Ол Адрианға немесе Марк Аврелийге, және әрине Антонин Пийге сөз сөйлегенін айтады, себебі Аппиан кем дегенде Траянның билігі аяқталғанға дейін (117 жыл) Египетте болған. Корнелий Фронтоның хатында Аппианның атынан прокуратор шеніне ие болу туралы өтініш, Марк Аврелий мен оның інісі Луций Вердің бірлескен билігі кезінде (147-161 жылдар аралығында) жасалғаны айтылады. Аппиан бұл лауазымды алғанымен, оның нақты жұмыс болған-болмағаны немесе құрметті атақ болған-болмағаны белгісіз. Тағы бір мәлім дерек – Аппианның "Рим тарихы" 162 жылға дейін жарық көрген. Бұл сол кезеңдегі негізгі тарихи дереккөздердің бірі.
Little is known of the life of Appian of Alexandria. He wrote an autobiography that has been almost completely lost. Information about Appian is distilled from his own writings and a letter by his friend Cornelius Fronto. However, it is certain that Appian was born around the year AD 95 in Alexandria, the capital of Roman Egypt. Since his parents were Roman citizens capable of paying for their son's education, it can be inferred that Appian belonged to the wealthy upper classes. It is believed that Appian moved to Rome in 120, where he became a lawyer. In the introduction to his Roman History, he boasts "that he pleaded cases in Rome before the emperors." The emperors he claims to have addressed must have been either Hadrian or Marcus Aurelius and definitely Antoninus Pius, for Appian remained in Egypt at least until the end of the reign of Trajan (117). In the letter of Cornelius Fronto, it is revealed that a request on behalf of Appian to receive the rank of procurator occurred during the co regency of Marcus Aurelius and his brother Lucius Verus between 147 and 161. Although Appian won this office, it is unclear whether it was a real job or an honorific title. The only other certain biographical datum is that Appian's Roman History appeared sometime before 162. This is one of the few primary historical sources for the period.
Апианның Рим тарихы және азаматтық соғыстар
Апиан өзінің тарихын біздің заманымыздың екінші ғасырының ортасында жаза бастады. «Рим тарихы» деп аталатын әлдеқайда үлкен тарихтың бастапқы 24 кітабының тек жартысы ғана сақталған, атап айтқанда 6, 7 кітаптар, 8, 9, 11 және 12-17 кітаптардың көп бөлігі (1-5 кітаптардың және 8 мен 9 кітаптардың қалған бөліктерінен тек үзінділер сақталған, ал 10 және 18-24 кітаптар толығымен жоғалып кеткен). Осы тарихтың «Азамат соғыстары» деп аталатын бөлімі «Рим тарихының» түпнұсқа 24 кітабының 13-17 кітаптарын қамтиды. Бұл тарих римдіктердің Грахтар трибунатынан бастап, Марий, Сулла, Цезарь және Помпейдің азамат соғыстары арқылы, Екінші Триумвират кезінде аяқтағанға дейінгі тарихын баяндайды. Бұл бес кітап ерекшеленеді, себебі олар Рим мемлекетінің республикадан империяға өтуі және одан кейінгі азаматтық және әскери қақтығыстар туралы толыққанды тарихтардың санатындағы шамалы ғылым еңбектерінің бірі болып табылады. Апианнан басқа, осы кезеңді әртүрлі деңгейде егжей-тегжейлілікпен және көзқарастармен бірнеше көне авторлар да қарастырған. Юлий Цезарьдің жазбалары оның Галл соғыстарына қатысты жеке, көбінесе әскери бақылауларын қамтиды. Плутархтың римдік өмірбаяндары республикалық кезеңнің соңғы жылдарындағы маңызды басшылардың өмірін суреттейді, Плутархтың қызықты деп тапқан оқиғаларды жазады және тарихи оқиғаларға беткей қараумен шектеледі. Римдік автор Веллейдің тарихы Рим тарихын қаланың негізі қаланғаннан бастап 29 жылға дейін зерттейді. Бұл тарих Республиканың соңғы және Империяның алғашқы кезеңдері туралы толыққанды мәліметтер береді, ал ертеректегі тарихы жинақы түрде баяндалған. Флорус жазған «Рим тарихының тұжырымы» Рим тарихын мифтік дәуірден бастап біздің заманымыздың 5 ғасырына дейін өте қысқаша қамтиды. Сицилиялық Диодордың тарихы Рим тарихын Галл соғыстарына дейін қамтиды, бірақ оның тарихы шамамен б.з.д. 300 жылдан кейін үзіліске ұшырайды.
Appian began writing his history around the middle of the second century AD. Only sections from half of the original 24 books survive today of a much larger history known as The Roman History, namely books 6 7, much of 8, 9, and 11, and 12 17 (only fragments of books 1 5 and of the remainder of 8 and 9 are preserved, while books 10 and 18 24 are lost entirely). The section of this history known as The Civil Wars comprises books 13–17 of the original 24 of the Roman History. This history narrates the history of the Romans from the time of the Gracchan tribunates, through the civil wars of Marius, Sulla, Caesar and Pompey, to break off in the time of the Second Triumvirate. These five books stand out because they are one of the few comprehensive histories available on the transition of the Roman state from Republic to Empire and the ensuing civil and military strife. Besides Appian, this period is also covered by a handful of ancient authors with varying degrees of detail and viewpoints. The commentaries of Julius Caesar record his personal, mainly military, observations of the Gallic Wars. Plutarch's Roman biographies sketch the lives of the major leaders of the late Republican period, recording events Plutarch thought interesting and give only a perfunctory explanation of historic events. The Roman author Velleius' history examines Roman history from the city's foundation until AD 29. This history is more detailed in the late Republic and early Empire period, while the earlier history is condensed. The Epitome of Roman History by Florus, also covers Roman history from mythical times until the 5th century AD in an extremely condensed format. The history of Diodorus of Sicily also covers Roman history until the Gallic Wars, but his history becomes fragmentary after around 300 BC.
Шетелдік соғыс
Апиан тарихындағы әлі күнге дейін сақталған тағы бір еңбек – "Шетелдік соғыстар". Бұл тарих римдіктердің тарихы барысында басқа мәдениеттермен болған соғыстарын сипаттайды. Көп бөлігі сақталған жұмыс Испаниядағы соғыстар (6-шы кітап), Италия мен Африкадағы Пуника соғыстары (7-ші және 8-ші кітаптар), Селевкид империясына қарсы соғыстар (11-ші кітап) және Митридат соғыстары (12-ші кітап) туралы айтады. Сонымен қатар, Рим мемлекетінің алғашқы кезеңін (1-кітап) және орталық итальяндықтармен (2-кітап), самниттермен (3-кітап), иллирийліктермен (9-кітап), македониялықтармен (9-кітап), нумидиялықтармен (8-кітап) және галлдармен (4-кітап) болған соғыстарды сипаттайтын бірнеше шағын фрагменттер де сақталған. Бұл еңбектің этнографиялық құрылымы ерекше атауға лайық. Апиан, оқырмандарына оқиғалардың тізбегін, римдіктермен байланысы арқылы ғана біріктірілген оқиғалардың ретімен бағдарлануды жеңілдету үшін осы құрылымды қолданған болуы мүмкін. Мысалы, Испания туралы тарауда Испаниядағы рим тарихы хронологиялық тәртіппен баяндалады, римдіктердің Испанияға алғашқы араласуы Ганнибалмен соғыс кезінде болған. Кітап Испанияның бірнеше аймақтарын римдіктердің жаулап алуын, содан кейін испан тайпаларымен соғыстарын және Нумантин соғысын сипаттаумен жалғасады. Испания туралы тарау шамамен б.з.д. 61 жылы Серторийге қарсы соғыспен аяқталады. Сол сияқты, Ганнибал соғыстары туралы тарауда екінші Пуника соғысы кезінде Италия түбегінде болған шайқастар ғана баяндалады, ал Пуника соғысы туралы тарауларда бірінші және екінші Пуника соғысы кезінде Солтүстік Африкада болған барлық оқиғалар сипатталады. Қазір толығымен жоғалған кітаптардың 10-ы Грекия мен Иониядағы соғыстарды сипаттады, 18-21 кітаптары Мысырды, 22-кітап Траян билікке келгенге дейінгі империя тарихын, 23-кітап Траянның дактарға, яһудилерге және парфтарға қарсы соғыстарын, ал 24-кітап оның Арабия Петреяны аннексиялауын баяндады.
Another work of Appian's history which still survives mostly extant is called The Foreign Wars. This history describes the wars the Romans fought against other cultures throughout their history. The mostly extant work narrates the wars in Spain (book 6), the Punic Wars in both Italy and Africa (books 7 and 8), the wars against the Seleucid Empire (book 11), and the Mithridatic Wars (book 12). Several small fragments also survive, describing the early Roman kingdom (book 1) and the wars against the central Italians (book 2), Samnites (book 3), Illyrians (book 9), Macedonians (book 9), Numidians (book 8), and the Gauls (book 4). Especially notable is this work's ethnographic structure. Appian most likely used this structure to facilitate his readers' orientation through the sequence of events, which are united only by their relationship to Rome. For example, the chapter on Spain recounts Roman history in Spain chronologically with the Romans' first intervention in Spain during the War with Hannibal. The book goes on to describe the Roman conquest of several regions of Spain, followed by their wars with Spanish tribes and the Numantine War. The chapter on Spain concludes with the war against Sertorius in roughly 61 BC. Likewise, the chapter on the Hannibalic wars only recounts the battles that took place on the Italian Peninsula during the second Punic war, while the chapters on the Punic War recount all the action that occurred in northern Africa during the first and second Punic war. Of the books which are now entirely lost, book 10 described the wars in Greece and Ionia, books 18 21 discussed Egypt, book 22 covered the history of the Empire up to the reign of Trajan, book 23 covered Trajan's wars against the Dacians, the Jews, and the Parthians, and book 24 described his annexation of Arabia Petraea.