Кіріспе

1990 жылы Роберт Джорданның жоғары фантастикалық романы
Роман "Әлемнің көзі" – американдық жазушы Роберт Джорданның жоғары фантастикалық романы, "Уақыт доңғалағы" сериясының бірінші кітабы. Оны Tor Books баспасы 1990 жылдың 15 қаңтарында жариялады. Түпнұсқа толық аудиокнигасын Майкл Крамер мен Кейт Рединг оқыды. Кейінірек толық басылымын Розамунд Пайк оқыды. "Әлемнің көзі" алғаш жарық көргенде бір прологтан және 53 тараудан тұрды, ал қайта басылғанда қосымша пролог жазылды. Кітап сыншылар тарапынан да, коммерциялық тұрғыдан да сәтті болды. Сыншылар оның стилін, тақырыптарын және "Сақиналардың иесі"-мен ұқсастығын жоғары бағалады (бірақ кейбіреулері осы ұқсастық үшін сынады). 2002 жылдың 2 қаңтарында "Әлемнің көзі" кітабы жасөсперімдерге арналған екі жеке кітап ретінде, ірі әріптермен және бірнеше иллюстрациялармен қайта басылды. Олар – "Екі өзеннен" және "Жазыққа". Біріншісі Эгвене аль'Верге арналған "Қарғалар" деген қосымша прологты қамтыды. Америка кітапханалар қауымдастығы "Әлемнің көзі" кітабын 2003 жылғы жасөсперімдерге арналған танымал кітаптар тізіміне енгізді. "Уақыт доңғалағы" телесериасынан кейін "Әлемнің көзі" 2022 жылдың қаңтарында New York Times журналының көптеп таралған кітаптар тізіміне кірді және аудиофикция тізімінде бірінші орынға шықты.

Сюжет

Екі өзендегі Эмондтың даласына келген құпия асыл әйел, Троллоктар деп аталатын адам тәрізді жәндіктердің қалаға шабуыл жасауына себеп болады. Әйел өзін Moiraine Damodred, Aes Sedai-дың бірі деп таныстырады және Қараңғының қызметшілері ауылдың үш жігітінің біреуін іздеп жүргенін ескертеді: Rand al'Thor, Perrin Aybara және Matrim Cauthon. Олар Морайна мен оның серігі, сақшы Лан Мандрагоранмен бірге кетеді, және Морайнада әлеуетті Aes Sedai көрінген Egwene al'Vere оларға қосылады; глиман Thom Merrilin; сондай-ақ кейіннен Даналық Nynaeve al'Meara, ол Бірыңғай Күшті бағыттай алатынын білетін емші. Троллоктардың саны артып келе жатқандықтан, саяхатшылар тастап кетілген Shadar Logoth қаласына пана табады, онда Mat қарғыс атқан пышақты ұрлап алады, осылайша зұлым Mashadar жұқтырады. Қаладан қашып бара жатқанда саяхатшылар бөлініп кетеді; Rand, Mat және Thom қайықпен Whitebridge-ке барады, онда Thom жоғалып кетеді, ал Rand пен Mat Myrddraal-дан қашып құтылады – Троллоктарды жетектеп жүретін, көзсіз, қауіпті жаратылыстар. Caemlyn қаласында Rand Loial есімді Ogierмен достық қарым-қатынас жасайды. Жқында тұтқындалған Жалған Айдаһарды көруге тырысқан Rand, Andor тағына мұрагер Elayne Trakand және оның бауырлары Gawyn Trakand пен Galad Damodredпен танысады. Содан кейін Rand патшайым Morgase-тің, оның кеңесшісі Elaida-ның және патшайымның күзетшілерінің генерал-капитаны Gareth Bryne-нің алдына жеткізіледі, бірақ Elaida-ның Rand туралы ауыр айыптауларына қарамастан, айыптаусыз босатылады. Egwene мен Perrin Elyas Machera жетекшілігімен жеке-жеке Caemlyn-ге барады, ол қасқырлармен телепатиялық байланыса алатын және Perrin де солай істей алатынын мәлімдейді. Үшеуі Жарық Балаларының ықпалына ілігіп, Perrin олардың қолынан өлген қасқырдың құрбаны үшін екі адамды өлтіреді және өлім жазасына кесіледі. Moiraine, Lan және Nynaeve Egwene мен Perrin-ді құтқарады, және барлығы Rand пен Mat-пен қайта қосылады. Содан кейін Moiraine, Mat-тың Shadar Logoth-тың ықпалынан құтылуы үшін Aes Sedai-дың билік орталығы Tar Valon-ға баруы керек екенін анықтайды. Loial Moiraine-ді Дүниежүзі Көзіне қауіп төніп тұрғаны туралы ескертеді – бұл Саидтың қараңғының ықпалына ұшырамаған тоғаны, және бұл Mat, Rand және Perrin-нің көрген жан-жақты және алаңдататын армандарымен расталады. Дүниежүзі Көзін Someshta (Жасыл Адам) қорғайды және Қараңғының түрмесіндегі жеті мөрдің бірі, Lews Therin Telamonның Аждаһа туы және Valere мүйізі сақталған. Цивилизациялық әлемнің шекарасында топ Дүниежүзі Көзін қорғау үшін Blight-ке (Қараңғының бақылауындағы ластанған аймаққа) кіреді. Оларды қуғаннан кейін, олар Жасыл Адаммен кездеседі, ол Көзді ашады. Содан кейін топқа "Қалдырылғандар" Aginor мен Balthamel қарсы шығады. Ұрыс басталғанда Balthamel мен Жасыл Адам бір-бірін өлтіреді. Көп ұзамай Rand Aginor-ды жеңіп, Trolloc әскерін жою және Ba'alzamon-ды жеңу үшін Көзді пайдаланады. Нәтижесінде Moiraine Rand-тың қайта туылған Айдаһар екеніне қорытынды жасайды, бірақ оның пікірі мен соңғы шайқастың барлық егжей-тегжейлері Lan-нан басқа топтың барлық еркек мүшелерінен жасырылады.

Негізгі кейіпкерлер

Рэнд ал'Тор: Екі өзеннің бағушысы, және өзі білмейтін, қайта туған Аждаһар. Ол Морайнның Аждаһардың қайта тууы мүмкін деп ойлаған үш баланың бірі. Ол, Мат және Перрин – та’верен. Ол Саиддинді басқара алады, және оны Мэрдраал мен Троллоктардан қашып бара жатқанда Беланың (атының) жарасын емдеу арқылы көрсетті. Сондай-ақ, ол армандары арқылы Фал Дара күштерін құтқарды. Ол Там мен Кари аль-Тордың (асырап алған) ұлы. Роман барысында ол мен Мат топтың қалған бөлігінен бөлініп қалды. Ол сұр көзді, “қызылша” шашты және өте жауырынышқы адам ретінде сипатталған. Матрим Котон: Екі өзеннен шыққан шопан, әзілкеш, көптеген адамдар сенімсіз деп санайды, бірақ достары үшін адал. Ол Морайнның Аждаһардың қайта тууы мүмкін деп ойлаған үш баланың бірі. Ол, Рэнд және Перрин – та’верен. Ол қарғысқа ұшыраған Шадар Логот қаласынан қылыш ұрлайды, соның салдарынан ондағы зұлымдыққа ие болады. Оның та’верен қабілеті оған сәттілік әкеледі. Перрин Айбара: Екі өзеннен шыққан темірші. Ол Морайнның Аждаһардың қайта тууы мүмкін деп ойлаған үш баланың бірі. Ол – “Құрт аға”, қасқырлармен байланыс жасай алатын, қабілеттері мен мінезі бойынша қасқырға ұқсайтын адам. Ол, Рэнд және Мат – та’верен. Роман барысында ол мен Эгвенэ топтың қалған бөлігінен бөлініп қалды, бірақ кейін олармен қайта кездеседі. Ол Құрт аға болғандықтан, оның “жарқыраған алтын” көздері қараңғыда сәулеленеді. Эгвенэ аль'Вер: Екі өзеннен шыққан әйел, Ньеневэ аль'Мераның шәкірті, Даналық, Рэнд аль'Тор, Матрим Котон және Перрин Айбарамен жақын қарым-қатынаста. Ол Тар Валонға оқуға Морайн таңдайды, себебі ол “ұшқынды” иеленеді, оның арқасында Саиддинді басқара алады. Роман барысында ол мен Перрин топтың қалған бөлігінен бөлініп қалды, бірақ кейін олармен қайта кездеседі. Ол “үлкен қоңыр көзді” және қара шашты деп сипатталған. Ньеневэ аль'Мера: Екі өзеннен шыққан әйел, Эмонд даласының “Даналығы”, ең жас таңдалған. Ол Рэнд, Перрин, Мат және Эгвенені ауылға қайтару үшін кетеді, бірақ оларды көндіре алмайтынын және өзі Саиддинді басқара алатынын түсінген соң олармен бірге жолға шығады. Ол, Морайн және Лан топтың қалған бөлігінен бөлініп қалды. Осы уақыт ішінде ол Ланға деген сезімдерді бастан кешіреді. Ол тез ашуға берілетін және әсіресе еріншекті адам ретінде сипатталған.

Тақырыптар мен сілтемелер

Роберт Джордан "Әлемнің көзі" кітабының алғашқы тарауларында Ж.Р.Р. Толкиннің "Сақиналардың иесі" кітабындағы Ортажердің Шире аймағын еске түсіруді арнайы мақсат еткенін айтты. Осы екі туындының ұқсастықтарына қарамастан, тақырыптары да өзгеше. Мысалы, Джордан мен Толкин екеуі де билік туралы зерттеулер жасады. Дегенмен, "Әлемнің көзі" оны қалай пайдалануға болатынын қарастырса, "Сақиналардың иесі" одан бас тартуға көбірек ден қойды. Рэнд өзінің күшін қолдануы керек еді, осылайша ол Қараңғымен болатын соғыста жеңіске жете алатын еді. Бұл тақырып Фродоның Саурон сақинасын жоюға жасаған тырысынан түбегейлі өзгеше, себебі ол сақина зор күшке ие болғанмен, оны киген адамды да бұзатын қасиетке ие еді.

Қабылдау

PBS-тің "The Great American Read" бағдарламасы "The Eye of the World" романын "Американың ең сүйікті романдарының бірі" деп атап, оны үздік 100 кітаптың тізімінде 62-орынға қойды.

Бірінші басылым

1990 (ақпан), жұмсақ мұқаба. Tor Books, АҚШ. 1990 (15 қаңтар), қатты мұқаба. Saint Martin's Press, АҚШ. 1990 (12 шілде), қатты мұқаба. Little, Brown, Ұлыбритания. 1990 (12 шілде), қатты мұқаба. Orbit, Ұлыбритания. 1992 (15 шілде), жұмсақ мұқаба. Orbit, Ұлыбритания.

Қайта басып шығару

1993 жылдың қазан айында, жұмсақ мұқабалы басылым. Том Доэрти Ассошиэйтс, АҚШ. 1995 жылдың желтоқсан айында, аудиокнига. Gallant / Publishing Mills, АҚШ. 1999 жылдың қазан айында, кітапханалық таңбасы бар қатты мұқабалы басылым. Sagebrush, АҚШ. 2000 жылдың қыркүйек айында, жұмсақ мұқабалы басылым. Tor Books, АҚШ.

Бөлінетін басып шығару

2002 жылдың қаңтар айында Starscape Books "Әлемнің көзі" кітабын екі бөлек томда жариялады. Бірінші том "Екі өзеннен", ал екінші том "Жұмаға дейін" деп аталды. ATOM, британдық баспа үйі, екі томды да келесі наурыз айында басып шығарды.