Бхактисиддханта Сарасвати: Гаудия Вайшнав ағымының қайта жандануы

Кіріспе

Гаудия Вайшнав индуистік гуру және оқытушы (1874–1937)

Бхактисиддханта Сарасвати (; ; ; 6 ақпан 1874 – 1 қаңтар 1937), туған Бимала Прасад Датт (Bimalā Prasāda Datta, ), – Үндістанның Гаудия Вайшнав индуистік гуру (рухани ұстаз), ачарья (философия оқытушысы) және ХХ ғасырдың басында Үндістандағы жаңғыртушы. Оның ізбасарлары оны Шрила Прабхупада деп атаған (кейіннен оның шәкірті А. С. Бхактиведанта Свами Прабхупадаға да берілген құрметті атау). Бимала Прасад 1874 жылы Пурида (сонда Бенгал президенттік аймағы, қазіргі Одиша) бенгалдық индуистік Қайаста отбасында, танымал бенгалдық Гаудия Вайшнав философы және мұғалімі Кедарнатх Датта Бхактивинода Тхакурдың ұлы болып дүниеге келді. Бимала Прасад батыс және дәстүрлі Үндістан білімін алды және біртіндеп өзін бхадралоктардың (батыс білімді және көбінесе индус бенгал тұрғындары колониялық Калькуттаның) арасында жетекші зиялы ретінде танытты, ол Сиддханта Сарасвати ("нағыз даналық") атағын алды. 1900 жылы Бимала Прасад Гаудия Вайшнавизмге Вайшнав аскеті Гауркишор Дас Бабаджиден бастама алды. 1914 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін және 1915 жылы оның гурусы Гауракисора Даса Бабаджи қайтыс болғаннан кейін Бимала Прасад гуруының суреті бойынша индуистік аскетизм (саньяса) орденін қабылдады және Бхактисиддханта Сарасвати Госвами деген ат алды. Бхактисиддханта Сарасвати өзінің алғашқы институтының бірінші орталығын, кейіннен Гаудия Матх деп аталатын, Калькуттада ашты. Көп ұзамай ол Үндістанның барлық жерінде алпыс төрт филиалы және шетелде үш орталығы бар (Бирма, Германия және Англия) динамикалық миссионерлік және білім беру мекемесіне айналды. Матх Гаудия Вайшнавизмнің ілімдерін күнделікті, апталық және ай сайынғы мерзімді басылымдар, Вайшнав каноны кітаптары және қоғамдық бағдарламалар арқылы, сондай-ақ диорамалармен "теистік көрмелер" сияқты жаңалықтар арқылы таратты. Бхактисиддханта өзінің күшті және ашық сөйлеуі және жазу стилімен "ачарья кешари" ("арыстан гуру") ретінде танымал. Бхактисиддханта индуизмнің монистикалық түсіндірілуіне, яғни адвайтаға қарсы болды, ол Үндістанда индуистік ойдың басым бағыты ретінде пайда болды, дәстүрлі персоналистік Кришна бхактиді оның орындалуы және жоғары синтезі ретінде орнатуға тырысты. Сонымен қатар, Бхактисиддханта Сарасвати Прабхупада лекциялар және жазбалар арқылы ақылды брахмандардың касталық жүйесіне, тұқым қуалайтын діни қызметкерлерге және көптеген Гаудия Вайшнавизмнің бұрмаланған түрлерінің сезімталдық практикаларына қарсы шықты, оларды апасампрадаялар – 16 ғасырда Чайтанья Махапрабху және оның жақын ізбасарлары оқыған түпнұсқа Гаудия Вайшнавизмнен бұрғысы келгендер деп атады. Бхактивинода Тхакур бастаған және Бхактисиддханта Сарасвати Госвами Прабхупада дамытқан миссия 19-шы және 20-шы ғасырдың басында Бенгалиядағы Вайшнавизмнің "ең күшті реформаторлық қозғалысы" ретінде пайда болды. Алайда, Шрила Прабхупаданың 1937 жылы қайтыс болғаннан кейін Гаудия Матх ішкі келіспеушіліктерге ұшырап, Үндістандағы біріккен миссия тиімді түрде бөлшектенді. Онжылдықтар бойы бұл қозғалыстың қарқыны қайтадан күшейді. 1966 жылы Нью-Йоркте Прабхупаданың шәкірті Бхактиведанта Халықаралық Кришна санасы қоғамын (ISKCON) құрды және Гаудия Вайшнава ілімі мен практикасын бүкіл әлемге таратты. Прабхупаданың Гаудия Вайшнавизмінің бөлімшесі қазіргі уақытта бүкіл әлем бойынша 500 000-нан астам адамды қамтиды, оның қоғамдық бейіні сайлау округінің көлемінен әлдеқайда асып түседі.

Bhaktisiddhanta Sarasvati (; ; ; 6 February 1874 – 1 January 1937), born Bimala Prasad Datt (Bimalā Prasāda Datta, ), was an Indian Gaudīya Vaisnava Hindu guru (spiritual master), ācārya (philosophy instructor), and revivalist in early twentieth century India. To his followers, he was known as Srila Prabhupāda (an honorific also later extended to his disciple A. C. Bhaktivedanta Swami Prabhupada). Bimala Prasad was born in 1874 in Puri (then Bengal Presidency, now Orissa) in a Bengali Hindu Kayastha family as a son of Kedarnath Datta Bhaktivinoda Thakur, a recognised Bengali Gaudiya Vaishnava philosopher and teacher. Bimala Prasad received both Western and traditional Indian education and gradually established himself as a leading intellectual among the bhadralok (Western educated and often Hindu Bengali residents of colonial Calcutta), earning the title Siddhānta Sarasvatī ("the pinnacle of wisdom"). In 1900, Bimala Prasad took initiation into Gaudiya Vaishnavism from the Vaishnava ascetic Gaurkishor Dās Bābājī. In 1918, following the 1914 death of his father and the 1915 death of his guru Gaurakisora Dasa Babaji, Bimala Prasad accepted the Hindu formal order of asceticism (sannyasa) from a photograph of his guru and took the name Bhaktisiddhanta Saraswati Goswami. Bhaktisiddhanta Saraswati inaugurated in Calcutta the first center of his institution, later known as the Gaudiya Math. It soon developed into a dynamic missionary and educational institution with sixty four branches across India and three centres abroad (in Burma, Germany, and England). The Math propagated the teachings of Gaudiya Vaishnavism by means of daily, weekly, and monthly periodicals, books of the Vaishnava canon, and public programs as well as through such innovations as "theistic exhibitions" with dioramas. Bhaktisiddhanta is known for his intense and outspoken oratory and writing style as the "acharya keshari" ("lion guru"). Bhaktisiddhanta opposed the monistic interpretation of Hinduism, or advaita, that had emerged as the prevalent strand of Hindu thought in India, seeking to establish traditional personalist krishna bhakti as its fulfillment and higher synthesis. At the same time, through lecturing and writing, Bhaktisiddhanta Saraswati Prabhupāda targeted both the casteism of smarta brahmins, hereditary priests and sensualised practices of numerous Gaudiya Vaishnavism spin offs, branding them as apasampradayas – deviations from the original Gaudiya Vaishnavism taught in the 16th century by Chaitanya Mahaprabhu and his close successors. The mission initiated by Bhaktivinoda Thakur and developed by Bhaktisiddhanta Saraswati Goswami Prabhupāda emerged as "the most powerful reformist movement" of Vaishnavism in Bengal of the 19th and early 20th century. However, after the demise of Srila Prabhupāda in 1937, the Gaudiya Math became tangled by internal dissent, and the united mission in India was effectively fragmented. Over decades, the movement regained its momentum. In 1966 its offshoot, the International Society for Krishna Consciousness (ISKCON), was founded by Prabhupāda's disciple Bhaktivedanta in New York City and spearheaded the spread of Gaudiya Vaisnava teachings and practice globally. Prabhupāda's branch of Gaudiya Vaishnavism presently counts over 500,000 adherents worldwide, with its public profile far exceeding the size of its constituency.

Туу және балалық шақ

Шрила Бхактисиддханта Сарасвати Госвами Прабхупада 1874 жылдың 6 ақпанында сағат 3:30-да Пури қаласында дүниеге келді. Оның туған жері ата-анасы Калькутталық кәсіпкер Рамачандра Архьядан жалға алған үй болды. Бұл үй индустардың атақты Ратха-ятра мерекесінің дәстүрлі орны – Пуридің Гранд-роудтағы Джаганнатх ғибадатханасынан бірнеше жүз метр қашықтықта орналасқан. Бимала Прасад – баңғылы каястха қауымының адал Вайшнавтары болған әкесі Кедарнатх Датта мен анасы Бхагавати Девидің он төрт баласының жетіншісі еді. Сол кезде Кедарнатх Датта сот төрешісінің орынбасары және коллектордың орынбасары болып жұмыс істеді және бос уақытының көп бөлігін жергілікті пандитердің басшылығымен санскрит және теистік Бхагавата Пурана мәтінін (Шримад Бхагаватам деп те аталады) зерттеумен өткізді. Ол Гаудия Вайшнав әдебиетін зерттеді, аударды және жариялады, сондай-ақ Вайшнавтық теология мен практика туралы бенгал, санскрит және ағылшын тілдерінде өз еңбектерін жазды. Бимала Прасадтың дүниеге келуі бхадралок қауымдастығының көтеріліп жатқан ықпалымен сәйкес келді, сөзбе-сөз "жағымды немесе сыйлы адамдар", басым көпшілігі индустар, батыстық білімді және ағылшын және басқа тілдерді меңгеруді талап ететін кәсіптерде британдық әкімшілікке қызмет еткен бенгалиялықтардың артықшылықты сыныбы. Британдықтардың батыс құндылықтарына, оның ішінде Үндістанның мәдени және діни дәстүрлеріне деген қарапайым көзқарасына тап болған бхадралоктар өздерінің діндері мен әдет-ғұрыптарының қағидаларына сұрақ қойып, қайта бағалай бастады. Олардың индуизмді батыс көзқарасымен үйлестіру үшін оны ұтымды және заманауи ету әрекеттері ақырында Бенгалияның қайта өркендеуі деп аталатын тарихи кезеңді тудырды, оны Раммохан Рой мен Свами Вивекананда сияқты көрнекті реформаторлар қолдады. Бұл үрдіс біртіндеп Үндістанда да, Батыс елдерінде де қазіргі индуизмді Адвайта Ведантаға тең деп түсінуге әкелді, бұл тәңірліктің формасы мен жекелігі жоқ деп түсінікті, оны қолдаушылар "мәңгілік философия" және "діндердің анасы" деп атап өтті. Нәтижесінде, индуизмнің басқа мектептері, соның ішінде бхакти, бенгальдық индуистік орта таптың санасында біртіндеп жасырындыққа ұшырады және көбінесе "бос рәсімдер мен жалған тәңірлерге табынушылықтың реакциялық және оқшауланған үйлесімдері" ретінде қаралды. Сонымен қатар, сол кездегі Оңтүстік Азиядағы Британ империясының астанасы Калькуттадағы ұлтшылдық өршілістер, Бенгалиядағы әлеуметтік тұрақсыздық, христиандық және Викториялық сезімдер арқылы британдық ықпал, Рада Кришна мен Чайтанья Махапрабхуға табынудың осы уақытқа дейін танымал болғандығының бекершілігі мен терең аморалдылығы туралы суреттеуге ықпал етті. Гаудия Вайшнавизмнің қоғамдық наразылығын жергілікті Гаудия Вайшнавтарының әлеуметтік мәртебесі төмен, сондай-ақ гаудияның негізгі бағытына жақын екенін мәлімдеген сахаджиялар сияқты тантриктердің эротикалық практикалары күшейтті. Бұл жағымсыз түсініктер вайшнава мәдениетінің баяу құлдырауына және Чайтаньяның туған жері Набадуип сияқты Бенгалиядағы діни саяхат орындарының құлдырауына әкелді. Бенгалиядағы вайшнавизмнің ыдырауы мен бхадралоктар арасында дуализмнің таралуын болдырмау үшін, сол кездегі вайшнав зиялылары Сисир Кумар Гош (1840-1911) және оның ағалары бастаған жаңа діни ағым құрды. 1868 жылы Гош ағайындылары "Вайшнавтық Амрита Базар Патрика" газетін шығарды. Ол Үндістанда ең танымал патриоттық ағылшын тіліндегі газеттердің бірі болды және "Вайшнавизмді орта тап арасында тірі ұстады". Бимала Прасадтың әкесі Кедарнатх Датта да Гаудия Вайшнав зиялы қауымының көрнекті мүшесі болды және Вайшнавизмді қайта жаңғыртуға күш салғанда елеулі рөл атқарды. (Соңырақ оның әдеби және рухани жетістіктері оған "Бхактивинода" деген құрметті атақ берді). 1869 жылы Пуриде судьяның орынбасары болып тағайындалғаннан кейін Кедарната Датта Гаудия Вайшнавизмді Үндістан мен шетелде насихаттау үшін көмек қажет деп ойлады. Бір хагиографиялық жазбада бір түнде Жағанатхтың құдайы Кедарнатхқа түсінде: "Мен сені Пуриге заңдық істерді орындау үшін емес, Вайшнав сиддхантасын құру үшін алып келдім" деп айтқан. Кедарнатх: "Сіздің ілімдеріңіздің бағасы айтарлықтай төмендеді, мен оларды қалпына келтіруге күшім жетпейді. Өмірімнің көп бөлігі өтіп кетті, мен басқа да істермен айналысамын, сондықтан осы қозғалысты бастау үшін Сіздің жеке қызметкерлеріңізден біреуді жіберіңіз". Содан кейін Жағанатхан Кедарнатханға, Жағанатх ғибадатханасында құдайы Бхима Девиге табыну үшін көмекші іздеуге дұға етуді өтінді. Оның әйелі бала туған кезде Кедарнатх бұл оқиғаны болжамдық түспен байланыстырып, ұлын Бимала Прасад деп атады ("Бхима Девидің мейірімі"). Осы есепте сондай-ақ, туған кезде баланың омырау бауы оның денесіне қасиетті брахман жібі (упавита) сияқты оралған, ол теріде мәңгілік із қалдырған, оның болашақ діни басшы рөлін болжағандай.

Srila Bhaktisiddhanta Saraswati Goswami Prabhupāda was born Bimala Prasad at 3:30 pm on 6 February 1874 in Puri – a town in the Indian state of Orissa famous for its ancient temple of Jagannath. The place of his birth was a house his parents rented from a Calcutta businessman, Ramacandra Arhya, situated a few hundred meters away from the Jagannath temple on Puri's Grand Road, the traditional venue for the renowned Hindu Ratha yatra festival. Bimala Prasad was the seventh of fourteen children of his father Kedarnath Datta and mother Bhagavati Devi, devout Vaishnavas of the Bengali kayastha community. At that time Kedarnath Datta worked as a deputy magistrate and deputy collector, and spent most of his off hours studying Sanskrit and the theistic Bhagavata Purana text (also known as the Shrimad Bhagavatam) under the guidance of local pandits. He researched, translated, and published Gaudiya Vaishnava literature as well as wrote his own works on Vaishnava theology and practice in Bengali, Sanskrit, and English. The birth of Bimala Prasad concurred with the rising influence of the bhadralok community, literally "gentle or respectable people", a privileged class of Bengalis, largely Hindus, who served the British administration in occupations requiring Western education, and proficiency in English and other languages. Exposed to and influenced by the Western values of the British, including their condescending attitude towards cultural and religious traditions of India, the bhadralok themselves started questioning and reassessing the tenets of their own religion and customs. Their attempts to rationalise and modernise Hinduism to reconcile it with the Western outlook eventually gave rise to a historical period called the Bengali Renaissance, championed by such prominent reformists as Rammohan Roy and Swami Vivekananda. This trend gradually led to a widespread perception, both in India and in the West, of modern Hinduism as being equivalent to Advaita Vedanta, a conception of the divine as devoid of form and individuality that was hailed by its proponents as the "perennial philosophy" and "the mother of religions". As a result, the other schools of Hinduism, including bhakti, were gradually relegated in the minds of the Bengali Hindu middle class to obscurity, and were often seen as a "reactionary and fossilized jumble of empty rituals and idolatrous practices." At the same time, nationalistic ferments in Calcutta, the then capital of the British Empire in South Asia, social instability in Bengal, coupled with British influence through Christian and Victorian sensibilities, contributed to a portrayal of the hitherto popular worship of Radha Krishna and Chaitanya Mahaprabhu as irrelevant and deeply immoral. The growing public disapproval of Gaudiya Vaishnavism was aggravated by the prevalently lower social status of local Gaudiya Vaishnavas, as well as by erotic practices of tantrics such as the sahajiyas, who claimed close affiliation with the mainstream Gaudiya school. These negative perceptions led to the slow decline of Vaishnava culture and pilgrimage sites in Bengal such as Nabadwip, the birthplace of Chaitanya. To avert the decay of Vaishnavism in Bengal and the spread of nondualism among the bhadralok, Vaishnava intellectuals of the time formed a new religious current, led by Sisir Kumar Ghosh (1840–1911) and his brothers. In 1868 the Ghosh brothers launched the pro Vaishnava Amrita Bazar Patrika, which pioneered as one of the most popular patriotic English medium newspapers in India and "kept Vaishnavism alive among the middle class". The father of Bimala Prasad, Kedarnath Datta, was also a prominent member of this circle among Gaudiya Vaishnava intelligentsia and played a significant role in their attempts to revive Vaishnavism. (His literary and spiritual achievements later earned him the honorific title Bhaktivinoda). After being posted in 1869 to Puri as a deputy magistrate, Kedarnatha Datta felt he needed assistance in his attempts to promote the cause Gaudiya Vaisnavism in India and abroad. A hagiographic account has it that one night the Deity of Jagannath personally spoke to Kedarnath in a dream: "I didn't bring you to Puri to execute legal matters, but to establish Vaishnava siddhanta." Kedarnath replied, "Your teachings have been significantly [sic] depreciated, and I lack the power to restore them. Much of my life has passed and I am otherwise engaged, so please send somebody from Your personal staff so that I can start this movement". Jagannath then requested Kedarnath to pray for an assistant to the image of the Goddess Bimala Devi worshiped in the Jagannath temple. When his wife gave birth to a new child, Kedarnath linked the event to the divinatory dream and named his son Bimala Prasad ('"the mercy of Bimala Devi"). The same account mentions that at his birth, the child's umbilical cord was looped around his body like a sacred brahmana thread (upavita) that left a permanent mark on the skin, as if foretelling his future role as religious leader.

Білім

Жас Бимала Прасад, көбінесе Бимала, Биму немесе Бину деп лақапталатын, ресми білімін [Шрирампур [Ранахат]] ағылшын мектебінде бастады. 1881 жылы ол Калькуттаның Шығыс семинариясына ауыстырылды, ал 1883 жылы Кедарнатх Хугли облысының Серампорында аға орынбасары болып тағайындалғаннан кейін Бимала жергілікті мектепке қабылданды. Тоғыз жасында ол «Бхагавад-гитаның» жеті жүз шумағын санскрит тілінде жаттап алды. Бала кезінен бастап Бимала қатаң моральдық қағидаларды сақтау, өткір зиялылық және феноменалды жады-есте сақтау қабілетін көрсетті. Ол бір оқығаннан кейін кітаптан жолдарды жатқа айтумен танымал болды және көп ұзамай санскрит тілінде өзінің өлеңдерін жазуға үйренді. Оның өмірбаяндары Бхактисиддханта Сарасвати бала кезінде оқыған кітаптардан жолдарды сөзсіз есіне ала білгендігін, осылайша «тірі энциклопедия» деген лақап атын алғанын көрсетеді. 1880-ші жылдардың басында Кедарнатх Датта баланың руханиятқа деген ынтасын ояту үшін оны харинама жапаға, дәстүрлі Гаудия Вайшнав медитация практикасына, туласи бұрқақтарымен Харе Кришна мантрасын ақырын оқуға баулыды. 1885 жылы Кедарнатх Датта Вишва Вайшнава Радж Сабхасын (Royal World Vaiṣṇava Association) құрды; Бенгалияның жетекші Вайшнаваларынан құралған бұл қауымдастық Бималаның зиялылық және рухани өсуіне серпін берді және оны классикалық және заманауи Вайшнав мәтіндерін жан-жақты зерттеуге ынталандырды. Бималаның Вайшнав философиясына деген қызығушылығын одан әрі арттырған нәрсе – Кедарнатхтың (сол кезде Бхактивинода Тхакур деп құрметпен аталатын) өз үйінде құрған Вайшнав депозитарийі, кітапхана және баспахана болды, олар Гаудия Вайшнавизмін жүйелі түрде ұсынуға арналған еді. 1886 жылы Бхактивинода бенгал тілінде ай сайын шығатын «Саджана тошани» («Адақтардың қуаныш көзі») журналын шығара бастады, онда ол Гаудия Вайшнавизмінің тарихы мен философиясы туралы өзінің жазбаларын, сондай-ақ кітаптарға шолулар, өлеңдер мен романдар жариялады. Он екі жасар Бимала әкесіне корректор ретінде көмектесіп, баспа ісінің өнерін, басу және жариялауды, сондай-ақ бхадралоктардың зиялылық пікірталастарын жақсы білді. 1887 жылы Бимала Прасад бхадралок жастарына қазіргі заманғы білім беретін Калькутта қалалық институтына (1917 жылдан бастап Видьясагар колледжі) оқуға түсті. Онда міндетті пәндерді оқығанмен, санскрит, математика және джйотиша (дәстүрлі үнді астрономиясы) салаларын қосымша зерттеді. Оның соңғысы бойынша біліктілігін ұстаздары «Сиддханта Сарасвати» деген құрметті атақпен мойындады, ол сол кезден бастап өзінің қаламдығы ретінде пайдаланды. Сарасвати кейін Калькуттаның классикалық индуистік білім берудің ең жақсы мектептерінің бірі – Санскрит колледжіне оқуға түсті, онда оқу тізіміне үнді философиясы мен ежелгі тарихын қосты.

Young Bimala Prasad, often affectionately called Bimala, Bimu or Binu, started his formal education at an English school at [Srirampur[Ranaghat]]. In 1881, he was transferred to the Oriental Seminary of Calcutta, and in 1883, after Kedarnath was posted as senior deputy magistrate in Serampore of Hooghly, Bimala was enrolled in the local school there. At the age of nine, he memorised the seven hundred verses of the Bhagavad Gita in Sanskrit. From his early childhood, Bimala demonstrated a sense of strict moral behaviour, a sharp intelligence, and an eidetic memory. He gained a reputation for remembering passages from a book on a single reading and soon learned enough to compose his own poetry in Sanskrit. His biographers stated that even up to his last days Bhaktisiddhanta Sarasvati could verbatim recall passages from books that he had read in his childhood, earning the epithet "living encyclopedia". In the early 1880s, Kedarnath Datta, out of desire to foster the child's budding interest in spirituality, initiated him into harinama japa, a traditional Gaudiya Vaishnava practice of meditation based on the soft recitation of the Hare Krishna mantra on tulasi beads. In 1885, Kedarnath Datta established the Vishva Vaishnava Raj Sabha (Royal World Vaiṣṇava Association); the association, composed of leading Bengali Vaishnavas, stimulated Bimala's intellectual and spiritual growth and inspired him to undertake an in depth study of Vaishnava texts, both classical and contemporary. Bimala's interest in the Vaishnava philosophy was further fuelled by the Vaishnava Depository, a library and a printing press established by Kedarnath (by that time respectfully addressed as Bhaktivinoda Thakur) at his own house for systematically presenting Gaudiya Vaishnavism. In 1886, Bhaktivinoda began publishing a monthly magazine in Bengali, Sajjana toshani ("The source of pleasure for devotees"), where he published his own writings of the history and philosophy of Gaudiya Vaishnavism, along with book reviews, poetry, and novels. Twelve year old Bimala assisted his father as a proofreader, thus closely acquainting himself with the art of printing and publishing as well as with the intellectual discourses of the bhadralok. In 1887 Bimala Prasad joined the Calcutta Metropolitan Institution (from 1917 – Vidyasagar College), which provided substantial modern education to the bhadralok youth; there, while studying the compulsory subjects, he pursued extracurricular studies of Sanskrit, mathematics, and jyotisha (traditional Indian astronomy). His proficiency in the latter was soon recognised by his tutors with an honorary title "Siddhanta Sarasvati", which he adopted as his pen name from then on. Sarasvati then entered Sanskrit College, one of Calcutta's finest schools for classical Hindu learning, where he added Indian philosophy and ancient history to his study list.

Оқыту

1895 жылы Шрила Бхактисиддханта Сарасвати Прабхупада Махеш Чандра Ньяйратнаның астрономиялық есептеулеріне қатысты дауға байланысты Санскрит колледжіндегі оқуын тоқтатуға шешім қабылдады. Әкесінің жақын досы, Трипура патшасы Бир Чандра Маникья, Сарасватиге патша сарайында хатшы және тарихшы лауазымын ұсынды, бұл оған өз білімін тәуелсіз түрде жалғастыру үшін жеткілікті қаржылық мүмкіндік берді. Патшалық кітапханаға қолжетімділігін пайдаланып, ол үнді және батыс елдерінің тарих, философия және дін туралы еңбектерін зерттеді және Калькуттада өзінің астрономия мектебін ашты. 1896 жылы патша қайтыс болғаннан кейін, оның мұрагері Радха Кишор Маникья Сарасватиден хан сарайындағы ханзадаларға сабақ беруді сұрады және оған толық зейнетақы ұсынды, оны Шрила Бхактисиддханта Прабхупада 1908 жылға дейін қабылдады. Калькутта мен Трипураның зиялы және саяси элитасы арасында жоғары мәртебеге ие болған, сонымен қатар осы лауазымдармен бірге келген мүмкіндіктерге қарамастан, Шрила Бхактисиддханта Прабхупада көптеген адамдар табысқа жеткен кезең деп санайтын шақта өзінің таңдауларына күдікпен қарастыра бастады. Ішкі ізденістері оны жайлы өмір салтынан бас тартып, аскетикалық рухани ұстаз іздеуге жетеледі. Бхактивиноданың нұсқауымен ол Бхактивиноданың үйіне жиі келіп тұратын және аскетизмі мен бхактисімен танымал Гаудия Вайшнавтың Гауракишора Даса Бабаджиге жол тартты. 1901 жылдың қаңтарында Сиддханта Сарасвати Бабаджиді өз гуруы ретінде қабылдады. Гаудия муттың жақтастарының айтуынша, бастауышпен (дикша) бірге ол жаңа ат алды – Шри Варшабханави деви дайита Даса («Радханың сүйіктісі Кришнаның құлы»), ол жаңа лауазымдар берілгенге дейін қолданды.

Діни іс-әрекет

Сауатсыз, бірақ өте құрметті Гауракшиша Даса Бабаджиден алған бастама Шрила Бхактисиддханта Прабхупадаға өте зор өзгеріс әкелді. Кейіннен гурумен алғашқы кездесуін еске түсіріп, Бхактисиддханта Сарасвати былай деді: «Бхагарати бастамасын алғаннан кейін, Сиддханта Сарасвати Үндістанның қасиетті орындарына саяхат жасады. Алдымен ол Джаганнатх Пуриде бір жыл тұрды, ал 1904 жылы Оңтүстік Үндістанға сапар шекті, онда индуизмнің түрлі салаларын, әсіресе ежелгі және серпінді Вайшнава Шри және Мадхва сампрадаяларын зерттеді, жаңа Вайшнава энциклопедиясы үшін материалдар жинады. Соңында ол Калькуттаның солтүстігіндегі Маяпурға қоныстанды, онда Бхактивинода 1486 жылы Чайтанья Махапрабху туған жерде жер учаскесін сатып алған еді. Осы кезде Бхактивинода Сиддханта Сарасвати есіміне «бхакти» (яғни «бақыт», «беріліс») префиксін қосып, оның Вайшнавтық зерттеулердегі шеберлігін мойындады. 1905 жылдан бастап Бхактисиддханта Сарасвати Прабхупада Чайтанья Вайшнавизмінің философиясы мен тәжірибесі туралы көпшілік алдында лекциялар оқып, білімді жас бенгалдықтарды жинады, олардың кейбіреулері оның шәкірттеріне айналды. Бхактивинодаға Маяпурдағы жобасында көмектесіп жүргенде, Бхактисиддханта Радха (Хара) мен Кришна есімдерін бір миллиард рет жатқа айтуға уәде берді – бұл шамамен он жылға созылды, осылайша ол өмір бойы әкесі, содан кейін гуруы үйреткен Харе Кришна мантрасы туралы медитация жасауға бел буды. Кришна есімдерімен жасалатын естімелі медитация, жеке (джапа) немесе ұжымдық (киртана) түрінде, Бхактисиддхантаның ілімі мен жеке тәжірибесінде маңызды тақырыпқа айналды.

Брахмандар мен Вайшнавтар

Бхактисиддханта Прабхупада салыстырмалы түрде төменгі каястха отбасында туылғаны үшін ешқандай "төмендік" сезімін сезінбесе де, көп ұзамай Набадвиптің ортодоксалды брахмандарынан қарсылық көріп, олар Вишнудың мүсіндері мен құдайларына табыну үшін брахман отбасында туу қажетті шарт деп санайтын. Касталық иерархия мен мұрагерлік құқықтарға бағынбаудың орнына, Бхактисиддханта діни құзыретті жеке мінез-құлқы мен діни жетістіктерімен байланыстыруға тырысты. Осы пісіп келе жатқан қақтығыстың шешуші сәті 1911 жылдың 8 қыркүйегінде болды, сол күні Бхактисиддханта Прабхупада Балигай (Миднапур) қаласындағы конференцияға шақырылды. Бұл конференцияда Бенгал және одан тыс жерлерден келген Вайшнавтар брахмандар мен Вайшнавтардың құқықтылығын талқылауға жиналды. Пікірталас екі мәселеге төңкерілді: брахман емес, бірақ Вайшнавтыққа кіріскендер шалаграм шилаға (Вишну, Кришна немесе басқа да құдайларды бейнелейтін қасиетті тас) табынуға құқылы ма және олар Вайшнава дәстүрінің қасиетті мантраларын беруге құқылы ма. Бхактисиддханта Сарасвати Прабхупада шақыруды қабылдап, кейін кеңейтілген түрінде жарияланған «Брахмана о Вайшнава» (Брахман және Вайшнав) атты мақаласын ұсынды. Бұл Бхактисиддхантаның осы мәселедегі ой-пікірлерінің алғашқы толық баяндамасы болды және оның алдағы Гаудия Матх миссиясының негізін қалады. Брахмандардың рухани және ритуалдық білімді сақтаушылар ретінде маңызды орны бар екенін мақтағаннан кейін, Прабхупада мәтіндік сілтемелерді пайдаланып, Вайшнавтардың олардың құлшылық ету практикасының арқасында одан да көп құрметке лайық екенін мәлімдеді, осылайша конференциядағы мұрагерлік брахмандардың талаптарына қарсы шықты. Ол варнашрама және оның қоса жүретін тазалық ритуалдарын (самскара) жеке тұлға үшін пайдалы деп сипаттады, бірақ қазіргі уақытта қате практикалармен зардап шегуде. Балигайдағы пікірталас Бхактисиддхантаның жеңісімен аяқталғанымен, ол Набадвип брахмандары қауымы мен Гаудия Матх арасында ащы бәсекелестіктің тұқымын сеуіп, Бхактисиддхантаның өмірі бойына созылып, тіпті бірнеше рет оған қауіп төндірді.

While not feeling in any way "inferior" due to his birth in a comparatively lower kayastha family, Bhaktisiddhanta Prabhupāda soon faced opposition from the orthodox brahmanas of Nabadwip, who maintained that birth in a brahminical family was a necessary criterion for worshiping the images and deities of Vishnu. Refusing to submit to caste hierarchies and hereditary rights, instead Bhaktisiddhanta tried to align religious competence with personal character and religious merits. A defining moment of this brewing confrontation came on 8 September 1911, when Bhaktisiddhanta Prabhupāda was invited to a conference in Balighai, Midnapore, that gathered Vaishnavas from Bengal and beyond to debate the eligibility of the brahmanas and that of the Vaishnavas. The debate was centred on two issues: whether those born as non brahmanas but initiated into Vaishnavism were eligible to worship a shalagram shila (a sacred stone representing Vishnu, Krishna or other deities), and whether they could give initiation in the sacred mantras of the Vaisnava tradition. Bhaktisiddhanta Sarasvati Prabhupāda accepted the invitation and presented a paper, Brāhmaṇa o Vaiṣṇava (Brahmana and Vaishnava), later published in an extended form. This was the first detailed exposition of Bhaktisiddhanta's thought in this matter that would lay the foundation of his forthcoming Gaudiya Math mission. After praising the important position that brahmanas hold as repositories of spiritual and ritual knowledge, Prabhupāda used textual references to assert that Vaishnavas should be respected even more due to their devotional practice, thus contradicting the claims of the hereditary brahmanas present at the conference. He described the varnashrama and its concomitant rituals of purity (samskara) as beneficial for the individual, but also as currently plagued by misguided practices. Although the debate at Balighai apparently turned into Bhaktisiddhanta's triumph, it sowed the seed of a bitter rivalry between the brahmana community of Nabadwip and the Gaudiya Math that lasted throughout Bhaktisiddhanta's life and even threatened it on a few occasions.

Баспа ісі

Халық арасында кең тараған аңыздарға сәйкес, Гауракшишара Даса Бабаджи бірнеше рет Бхактисиддхантаны Калькуттаға бармауға көндірді, сол үлкен императорлық қаланы "Кали әлемі" деп атады – бұл Вайшнава жолбасшылары арасындағы қалыпты түсінік. Алайда, 1913 жылы Бхактисиддханта Калькуттада баспахана құрып, оны бхагават янтра ("Құдайдың машинасы") деп атады және Кришнадаса Кавираджаның "Чайтанья Чаритамритасы" сияқты ортағасырлық Вайшнав мәтіндерін бенгал тілінде, өзінің түсіндірмелерімен бірге жариялай бастады. Бұл Бхактисиддхантаның Гаудия Вайшнавизмін таратуда заманауи мүмкіндіктерді пайдаланбауға ниеттенбеуін, сондай-ақ діни әдебиеттерді басып шығару және таратуға жаңа назар аударуын көрсетті. Бхактисиддхантаның осы қадамға бел бууына 1910 жылы Бхактивинодадан келген жеке хат себеп болды:

1914 жылдың 23 маусымында әкесі Бхактивинода қайтыс болғаннан кейін, Шримад Бхактисиддханта Сарасвати Госвами Прабхупад өзінің Калькуттадағы баспаханасын Маяпурға, содан кейін Надия облысының Кришнанагар қаласына көшірді. Ол сол жерде Бхактивиноданың "Саджана тошани" еңбегін жариялауды жалғастырды және "Чайтанья Чаритамрита" басылымын аяқтады. Ұзақ өтпей, оның ұстазы Гауракшиша Даса Бабаджи де дүниеден озды. Осы екі маңызды шабыт көзінен айырылып, Бхактивиноданың көптеген ізбасарлары үйленгендіктен, миссионерлік қызметке толыққандай беріле алмады. Сондықтан Бхактисиддханта өзін өзінің күшіне шамасы жетпейтіндей сезінген миссиямен дерлік жалғыз қалды. Бір шәкірті Бхактисиддхантаға Калькуттаға көшіп, онда орталық құруды ұсынғанда, ол бұл ұсыныстан шабыттанып, оны іске асыруға дайындала бастады.

Кейінгі кезең (1918-1937 жж.): Миссионерлік

Бхактивинода мен Гауракшиша Даса Бабаджидің қайтыс болуы Бхактисиддханта Сарасватиге Чайтанья дәстүрін олар көзделгендей қайта жаңғырту және қорғау міндетін жүктеді. Рухани аталарының ілімдерін келісімсіз, тіпті қаталдықпен қорғаған Бхактисиддханта көптеген бағытта күрес туды: дін қызметкерлері және гурулар ретінде мұрагерлік құқықтарын талап ететін ақылды брахмандар; Құдайдың формасы мен жеке тұлғасын материалдық және илаһилықтың мәнінен бөлек деп санаушылар; Гаудия Вайшнавтарға қасиетті Бхагаватам мәтінін отбасылық кәсіп ретінде пайдаланған кәсіби оқырмандар; сезімталдыққа берілген, құдайшылдықты түсірген еліктеулерімен көзге түскен псевдо Вайшнав сахаджиялары және басқа да Гаудиядан туындаған топтар. Бхактисиддхантаның сөздерімен айтқанда, қазіргі заманғы діни "алдаушылар мен алданғандар қоғамына" қарсы жасаған қажырлы және келісімсіз сөздері мен жазбаша сын-ескертпелері оның миссионерлік қызметінің басты ерекшелігіне айналды, оған "ачарья кешари" ("арыстан гуру") атағын ғана емес, сонымен қатар қарсыластарының арасында күдік, қорқыныш және кейде жек көру сезімін оятты.

Тану

2023 жылдың қараша айында ЮНЕСКО 2024-2025 жылдары ЮНЕСКО-мен байланысты болатын мерейтойлар тізіміне «1874-1937 жылдары өмір сүрген философ, әлеуметтік реформатор және көрнекті рухани лидер Шримад Бхакти Сиддханта Сарасвати Госвами Прабхупаданың» 150 жылдығын қосты. Бұл ұсынысты Куба, Қазақстан, Ресей Федерациясы, Таиланд және Вьетнам қолдауымен Үндістан енгізген. 2024 жылдың 8 ақпанында Бхактисиддханта Сарасватидің 150 жылдығына арналған салтанатты шарада Премьер-министр Нарендра Моди оның құрметіне арналған еске алу пошта маркасы мен монетаны таныстырды.