Бушһер провинциясы: халқы мен тарихы

Кіріспе

Иран провинциясы

Бушер провинциясы (استان بوشهر) – Иранның 31 провинциясының бірі. Ол елдің оңтүстігінде орналасқан және Персия шығанағында ұзын жағалауға ие. Бушер қаласы – провинцияның орталығы. 2006 жылғы халық санауы бойынша провинцияда 886 490 адам 188 762 отбасыда тұрды. 2011 жылғы келесі санақ 246 742 отбасыда 1 032 949 адамды көрсетті. 2016 жылғы санақ бойынша провинция халқы 321 826 отбасыда 1 163 400 адамға жетті. 2014 жылдың 22 маусымында провинциялар бес аймаққа бөлінген кезде, тек үйлестіру және даму мақсатында 2-ші аймақтың құрамына енді.

Қалалар

2016 жылғы санақ бойынша 835 955 адам (Бушер провинциясы халқының 71% астамы) келесі қалаларда тұрады: Аб Пахш 18 913, Абад 3 787, Абдан 6 827, Ахрам 15 198, Али Шахр 23 178, Анарстан 3 400, Асалуех 13 557, Бадулех 4 028, Бандар Дейлам 25 730, Бандар Ганавех 73 472, Бандар Канган 60 187, Бандар Риг 6 252, Бандар Сираф 6 992, Бандар-э Дейр 24 083, Банк 14 126, Бардестан 7 112, Боразжан 110 567, Борд Хун 5 333, Бушер 223 504, Бушкан 2 135, Чогадак 18 702, Далаки 6 436, Делвар 4 442, Доврахак 4 852, Имам Хасан 2 731, Джам 31 436, Каки 12 119, Каламех 2 463, Харг 8 193, Хормодж 60 942, Нахл Таки 18 837, Риз 3 282, Садабад 8 248, Шабанкарех 7 900, Шонбех 2 747, Танг-э Эрам 3 242 және Вахдатиех 11 222. Сафавилер дәуірінде күрд Зангане тайпасының бір бөлігі Керманшахтан Ахрам мен Боразжан арасындағы ауылдарға көшіп, осы аймақта жергілікті үкімет құрды. Сол кезден бастап Қажар дәуірінің басына дейін Бушер провинциясының бұл бөлігі Зангане аймағы деп аталды. Зангане тайпасы көбінесе ассимиляцияланып, жергілікті парсы және түркі тілдерін қабылдады және қала тұрғындарына айналды.

Дін

Бушер қаласының халқының көп бөлігі шиит мұсылмандары, ал сунниттер провинция халқының 8,5% құрайды.

Тарих

Гректер Бушерді Неарх шайқастары кезінде Мезамбрия арқылы білген. Бірақ 1913 жылы француз археологтар тобы Бушердің тарихы Елам империясына дейін барып жететінін анықтады. Онда Лян деген қала болған, онда теңіз шабуылдарынан қорғауға арналған ғибадатхана салынған. Оның қалдықтары бүгінде Бушер қаласынан оңтүстікке қарай 10 шақырым жерде көрініп тұр. Марко Поло осы аймақты Парсы провинциясы Шабанкаренің бір бөлігі деп сипаттаған. Онда Ирандағы Саба ауылында, Мәсіх балаға келген үш патшаның жерленгені айтылады. Бор тарихындағы маңызды оқиғалардың бірі – 16 ғасырда Еуропалық отаршылдар келгенге дейін осы аймақта болған. 1506 жылы португалдықтар Бушер қаласына шабуыл жасап, Шах Аббас Сафави Перс шығанағын олардан босатып алғанға дейін қалып қойды. 1734 жылға қарай Бушер Надир шахтың және оның Әфшарид әулетінің Перс шығанағындағы әскери саясатының арқасында қайтадан маңызға ие болды. Надир Бушерді Перс шығанағындағы әскери-теңіз флотының орталық базасы ретінде таңдады. Осылайша ол қаланың атын Бандар-э-Надерия (Надир порты) деп өзгертті. Ол өзінің флотын құруға көмектесу үшін Джон Элтон есімді ағылшын маманды жалдады. Голланд деректерінде оның теңіз флоты 8000-10000 адамнан және бірнеше кеме құрылыс орналастыруларынан тұрғаны айтылған. Надир қайтыс болғаннан кейін голландтар Бушерде сауда қатынастарын жалғастырды, ал 1763 жылы британдықтар Занд әулетінің Кәрім ханымен келісімшартқа отырып Бушерге келді. Осы кезде Бушер қаласы Иранның Парсы шығанағындағы ең ірі порты болды. Қажар дәуірінде Британия, Норвегия, Ресей, Италия, Франция, Германия және Осман империясының дипломатиялық және сауда кеңселері ашылды, ал Британия аймақта бекініп алды. Қажар дәуірінде порт қаласына жыл сайын 100-ге жуық британдық кеме тоқтаған.

The Greeks knew of Bushehr by Mezambria during the battles of Nearchus. A French excavating team however in 1913 determined the origin of Bushehr to date back to the Elamite Empire. A city there, known as Lyan, contained a temple that was designed to protect the compound from naval attacks. Its remains can still be seen today 10 kilometers south of the present city of Bushehr. Marco Polo describes this region as part of the Persian province of Shabankareh. It contains the village of Saba, Iran where are buried (he was told) the three Magi which visited the Christ Child. A key turning point in the history of Bor event of significance is known to have taken place in this region until the arrival of the European colonialists in the 16th century. The Portuguese, invaded the city of Bushehr in 1506 and remained there until Shah Abbas Safavi defeated and liberated the Persian Gulf region of their presence. By 1734, Bushehr had once again risen to prominence due to Nader Shah of the Afsharid dynasty, and his military policies in The Persian Gulf. Bushehr was selected by Nader to be the central base of Nader's Naval fleet in the Persian Gulf. He thus changed the name of the city to Bandar e Naderiyeh (Nader's Port). He hired an Englishman by the name of John Elton to help build his fleet. Dutch accounts report his naval fleet to have amounted to 8000 10000 personnel as well as several ship construction installations. After Nader's death, the Dutch continued to have good commercial relations in Bushehr, until the British made their debut in Bushehr in 1763 by a contract they signed with Karim Khan of the Zand dynasty. By then, the city of Bushehr had become Iran's major port city in the Persian Gulf. By the Qajar era, Britain, Norway, Russia, Italy, France, Germany, and the Ottomans had diplomatic and commercial offices there, with Britain steadily gaining a foothold in the area. Close to 100 British ships are reported to have docked at the port city every year during the Qajar era.

2013 жылы Бушерде болған жер сілкінісі

2013 жылдың 9 сәуірінде Бушер провинциясының Дашти ауданындағы Шонбех қаласы мен Шонбех және Тасуж аудандарының ауылдарында Рихтер шкаласы бойынша 6,1 балға жететін күшті жер сілкінісі болды, салдарынан кем дегенде 37 адам қаза тапты.

Харг аралы (Харк аралы)

Иран-Ирак соғысы барысында Хузестан провинциясындағы Иранның маңызды мұнай экспорттайтын порттары соншалықты қиратылды ki, Иранның мұнай экспортының басты жүгін жүктеу үшін Харг аралындағы екінші порт таңдалды. Алайда, Харг та ирактық әуе шабуылдарынан аман қалған жоқ.

Бушер ядролық реакторы

Бушердегі жеңіл сулық PWR ядролық реакторы, Siemens AG компаниясымен жобаланған, ресейліктер құрылысын салған Иранның алғашқы ядролық электр станциясының реакторы болып табылады.

Ассалуйедегі өнеркәсіптік дәліз

Қазіргі уақытта осы өнеркәсіптік аймақта провинциялық орталықтан оңтүстікке қарай 270 шақырым жерде 70 мың шетелдік инженер мен техник жұмыс істейді. Осы аймақта жақын орналасқан, әйгілі Оңтүстік Парс газ кен орны бар, онда Иран инфрақұрылымға жүздеген миллион доллар инвестиция салған. Оңтүстік Парс газ кен орны – әлемдегі ең ірі табиғи газ кен орны. Ассалуйе өнеркәсіптік аймағының тиімділігі соншалық, тіпті American Allied International Corp және Halliburton сияқты американдық компаниялар американдық санкцияларды бұзып, түрлі жолдармен осы аймаққа қатысуда. American Allied International Corporation Ассалуйе.

Спорт

Футбол Бушеһрдегі ең танымал спорт түрі. Бушеһр – Шахин-э-Бушеһр және Парс-Жонуби атты екі белгілі футбол командасының туған жері. Шахин 1942 жылы құрылған Ирандағы ең көне футбол командаларының бірі. Шахин қазіргі иран футбол лигасының Тәбризден келген «Трактор Сази» сияқты ең танымал командаларының бірі. Саджад Ғариби (19 желтоқсан 1991 жылы туған) – ирандық бодибилдер. Ол Хозестан, Ахвазда дүниеге келген және Бушеһрде тұрған. Ол өзінің ерекше дене бітімімен әлемге әйгілі болды. Оның бұлшық еттерінің көлемі 186 см (6'2" бойы) және 180 кг (390 фунт) салмағы үшін ерекше. Ол мөлшерінің арқасында «Үмітсіз Халк» кейіпкеріне ұқсайды, сондықтан ирандық жанкүйерлері оны «Ирандық Халк» деп атайды.