Вивекананда: Үнді философы және рухани көшбасшысы

Свами Вивекананда (1863-1902) – үнді философ, Веданта мен Йоганы Батысқа таныстырған, қазіргі үнді ұлтшылдығының негізін қалаушы. Діни сананы арттырды.

26 мин оқу

100%

Дереккөз: Swami Vivekananda — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Үндістандық индуист монахы және философы (1863–1902)

Свами Вивекананда (IAST: Svāmī Vivekānanda; 12 қаңтар 1863 – 4 шілде 1902), туған Нарендранатх Датта, – үндістандық индуист монахы, философы, жазушы, діни ұстазы және үнді мистигі Рамакришнаның басты шәкірті. Ол Веданта мен Йоганы Батыс әлеміне таныстырудағы маңызды тұлға, сонымен қатар қазіргі үнді ұлтшылдығының әкесі саналады, дінаралық сананы арттыруға және индуизмді әлемдік дін деңгейіне көтеруге үлкен үлес қосты. Калькуттадағы ақсүйек бенгал қайаста отбасында дүниеге келген Вивекананда жас кезінен дін мен руханилыққа бейім болды. Кейін ол ұстазы Рамакришнаны тауып, монахқа айналды. Рамакришнаның қайтысынан кейін Вивекананда Үндістанды кеңінен аралап, сол кездегі Британдық Үндістандағы үнді халқының тұрмыс жағдайымен жеке танысты. Олардың ауыр жағдайына қатты тиген ол отандастарына көмектесуге бел буды және Америка Құрама Штаттарына сапар шегудің жолын тапты. 1893 жылы Чикагода өткен Діндер Парламентінде сөйлеген сөзімен танымал болды, онда ол «Американың қарындастары мен бауырлары!» деген сөздермен индуизмді американдықтарға таныстырды. Ол Парламентте соншалықты әсерлі болды, бір американдық газет оны «құдайдан берілген шешен және Парламенттегі сөзсіз ең ұлы тұлға» деп сипаттады. Парламенттегі үлкен жетістіктен кейін, Вивекананда келесі жылдары АҚШ, Англия және Еуропа бойынша жүздеген лекциялар оқыды, индуист философиясының негізгі принциптерін таратып, Нью-Йорк Веданта қоғамын және Сан-Франциско Веданта қоғамын (қазір Солтүстік Калифорния Веданта қоғамы) құрды, олар Батыстағы Веданта қоғамдарының негізі болды. Үндістанда Вивекананда монахтар мен үй иелеріне рухани білім беретін Рамакришна Матхасын және қайырымдылық, әлеуметтік жұмыс және білім берумен айналысатын Рамакришна Миссиясын құрды. Вивекананда – замандас Үндістандағы ең ықпалды философтар мен әлеуметтік реформаторлардың бірі, сондай-ақ Ведантаны Батыс әлеміне жеткізудегі ең табысты миссионерлердің бірі. Ол қазіргі индуист реформа қозғалыстарының маңызды күші болды және отарлық Үндістанда ұлтшылдық идеясының қалыптасуына үлес қосты. Қазір ол қазіргі Үндістанның ең ықпалды тұлғаларының бірі және патриоттық қасиетті тұлға ретінде құрметтеледі. Оның туған күні Үндістанда Ұлттық жастар күні ретінде тойланады.

Swami Vivekananda ('/s//w//ɑː//m//i// /,/v//ɪ//v//eɪ/'/k//ɑː//n//ə//n//d//ə/; ; IAST: Svāmī Vivekānanda ; 12 January 1863 – 4 July 1902), born Narendranath Datta , was an Indian Hindu monk, philosopher, author, religious teacher, and the chief disciple of the Indian mystic Ramakrishna. He was a key figure in the introduction of Vedanta and Yoga to the Western world, and the father of modern Indian nationalism who is credited with raising interfaith awareness and bringing Hinduism to the status of a major world religion. Born into an aristocratic Bengali Kayastha family in Calcutta, Vivekananda was inclined from a young age towards religion and spirituality. He later found his guru Ramakrishna and became a monk. After the death of Ramakrishna, Vivekananda extensively toured the Indian subcontinent acquiring first hand knowledge of the living conditions of Indian people in then British India. Moved by their plight, he resolved to help his countrymen and found a way to travel to the United States, where he became a popular figure after the 1893 Parliament of Religions in Chicago at which he delivered his famous speech beginning with the words: "Sisters and brothers of America " while introducing Hinduism to Americans. He was so impactful at the Parliament that an American newspaper described him as "an orator by divine right and undoubtedly the greatest figure at the Parliament". After great success at the Parliament, in the subsequent years, Vivekananda delivered hundreds of lectures across the United States, England and Europe, disseminating the core tenets of Hindu philosophy, and founded the Vedanta Society of New York and the Vedanta Society of San Francisco (now Vedanta Society of Northern California), both of which became the foundations for Vedanta Societies in the West. In India, Vivekananda founded the Ramakrishna Math, which provides spiritual training for monastics and householder devotees, and the Ramakrishna Mission, which provides charity, social work and education. Vivekananda was one of the most influential philosophers and social reformers in his contemporary India, and the most successful missionaries of Vedanta to the Western world. He was also a major force in contemporary Hindu reform movements and contributed to the concept of nationalism in colonial India. He is now widely regarded as one of the most influential people of modern India and a patriotic saint. His birthday in India is celebrated as National Youth Day.

Туу және балалық шақ

Вивекананда 1863 жылдың 12 қаңтарында Макар Санкранти мерекесі күні Британдық Үндістанның астанасы Калькуттадағы Гурмохан Мукерджи көшесіндегі 3-үйde бенгалдық каястха отбасында Нарендранатх Датта (кейін Нарендра немесе Нарен деп қысқартылған) болып дүниеге келді. Ол дәстүрлі отбасының тоғыз баласының бірі еді. Оның әкесі Вишванат Датта Калькутта жоғары сотындағы адвокат болған. Нарендраның әкесі Дургачаран Датта санскрит және парсы тілдерін жетік білген ғалым болды, ол отбасын тастап, жиырма бес жасында монахқа айналды. Оның анасы Бхубанешвари Деви дінге берілген үй шаруасымен айналысқан әйел еді. Нарендраның әкесінің прогрессивті, рационалды көзқарасы және анасының діни сезімталдығы оның ойлау қабілеті мен мінезін қалыптастыруға көмектесті. Нарендранатх кішкентай кезінен-ақ рухани мәселелерге қызығушылық танытып, Шива, Рама, Сита және Махавир Хануман сияқты қасиетті тұлғалардың суреттері алдында медитация жасаған. Ол саяхаттап жүретін аскеттер мен монахтарға қызығушылық танытқан. Нарендра бала кезінде тәуекелге бейім, тынышсыз болған, сондықтан оны бақылау ата-анасына қиындық тудырған. Оның анасы: "Мен Шивадан ұл сұрадым, ол маған өз шайтандарының біреуін жіберді", - деген екен.

Білім

1871 жылы, сегіз жасында Нарендранат Ишвар Чандра Видьясагардың Метрополитен институтына оқуға түсті. 1877 жылы отбасысы Райпур қаласына көшкенге дейін сол жерде білім алды. 1879 жылы, отбасысы Калькуттаға қайтқаннан кейін, Президент колледжіне емтихан тапсырғанда бірінші сыныптан шыққан жалғыз студент болды. Ол философия, дін, тарих, әлеуметтік ғылымдар, өнер және әдебиет сияқты кең ауқымды пәндерді жақсы оқыды. Сонымен қатар, Веда, Упанишадтар, Бхагавад-гита, Рамаяна, Махабхарата және Пураналар сияқты индуистік кітаптарға қызығушылық танытты. Нарендра үнді классикалық музыкасын үйренді, сондай-ақ дене шынықтырумен, спортпен және ұйымдастырылған шараларға тұрақты қатысты. Бас Ассамблея институтында (қазіргі Шотланд шіркеу колледжі) Батыс логикасын, Батыс философиясын және Еуропа тарихын оқыды. 1881 жылы сурет өнерінен емтихан тапсырып, 1884 жылы бакалавр дәрежесін алды. Нарендра Дэвид Юм, Иммануил Кант, Иоганн Готлиб Фихте, Барух Спиноза, Георг В. Ф. Гегель, Артур Шопенгауэр, Огюст Конт, Джон Стюарт Милл және Чарльз Дарвиннің еңбектерін зерттеді. Герберт Спенсердің эволюционизміне қызығып, оған хат жазысып, Герберт Спенсердің «Білім» (1861) кітабын бенгал тіліне аударды. Батыс философтарын оқыған кезінде санскрит кітаптары мен бенгал әдебиетін де үйренді. Уильям Хасти (Калкуттадағы Христиан колледжінің директоры; Нарендра осы колледжді бітірген) былай деп жазды: «Нарендра шынымен де дарынды. Мен көп саяхаттадым, бірақ оның таланты мен мүмкіндіктері бар жігітті тіпті неміс университеттерінде, философия студенттері арасында да кездестірген емеспін. Ол өмірінде сөзсіз табысқа жетеді». Нарендра керемет жадысымен және жылдам оқу қабілетімен танымал болды. Көптеген оқиғалар оның қабілетін көрсетеді. Бірде ол «Пиквик папирустарынан» екі-үш бетті сөздерін ауыстырмай айтқан. Тағы бір оқиғада ол швед азаматымен пікір таласып, швед бастапқыда келіспеген, бірақ кейін мойындаған швед тарихына қатысты мәліметтер келтірді. Германиядағы Киль қаласында доктор Пол Деуссенмен болған кезде Вивекананда поэзиялық шығарманы оқып отырды және профессор сөйлегенде жауап бермеді. Кейін доктор Деуссеннен кешірім сұрап, оқумен тым айналысқанын, сондықтан естімегенін түсіндірді. Профессор бұл түсіндірмеге қанағаттанбады, бірақ Вивекананда мәтіннен тармақтар келтіріп, түсіндірді, бұл профессорды оның жадысына таң қалдырды. Бірде ол кітапханадан сэр Джон Лаббоктың бірнеше кітабын сұрап алып, келесі күні қайтарып берді де, оларды оқып шыққанын айтты. Кітапханашы оған сенбеді, бірақ кітаптың мазмұны туралы тексеру оны Вивекананданың шындықты айтқанына көндірді. Кейбір деректерде Нарендра шрутидхара (керемет жадысы бар адам) деп аталған.

In 1871, at the age of eight, Narendranath enrolled at Ishwar Chandra Vidyasagar's Metropolitan Institution, where he went to school until his family moved to Raipur in 1877. In 1879, after his family's return to Calcutta, he was the only student to receive first division marks in the Presidency College entrance examination. He was an avid reader in a wide range of subjects, including philosophy, religion, history, social science, art and literature. He was also interested in Hindu scriptures, including the Vedas, the Upanishads, the Bhagavad Gita, the Ramayana, the Mahabharata and the Puranas. Narendra was trained in Indian classical music, and regularly participated in physical exercise, sports and organised activities. Narendra studied Western logic, Western philosophy and European history at the General Assembly's Institution (now known as the Scottish Church College). In 1881, he passed the Fine Arts examination, and completed a Bachelor of Arts degree in 1884. Narendra studied the works of David Hume, Immanuel Kant, Johann Gottlieb Fichte, Baruch Spinoza, Georg W. F. Hegel, Arthur Schopenhauer, Auguste Comte, John Stuart Mill and Charles Darwin. He became fascinated with the evolutionism of Herbert Spencer and corresponded with him, translating Herbert Spencer's book Education (1861) into Bengali. While studying Western philosophers, he also learned Sanskrit scriptures and Bengali literature. William Hastie (principal of Christian College, Calcutta; from where Narendra graduated) wrote, "Narendra is really a genius. I have travelled far and wide but I have never come across a lad of his talents and possibilities, even in German universities, among philosophical students. He is bound to make his mark in life". Narendra was known for his prodigious memory and the ability at speed reading. Several incidents have been given as examples. In a talk, he once quoted verbatim, two or three pages from Pickwick Papers. Another incident that is given is his argument with a Swedish national where he gave reference to some details on Swedish history that the Swede originally disagreed with but later conceded. In another incident with Dr. Paul Deussen's at Kiel in Germany, Vivekananda was going over some poetical work and did not reply when the professor spoke to him. Later, he apologised to Dr. Deussen explaining that he was too absorbed in reading and hence did not hear him. The professor was not satisfied with this explanation, but Vivekananda quoted and interpreted verses from the text, leaving the professor dumbfounded about his feat of memory. Once, he requested some books written by Sir John Lubbock from a library and returned them the very next day, claiming that he had read them. The librarian refused to believe him, until cross examination about the contents convinced him that Vivekananda was indeed being truthful. Some accounts have called Narendra a shrutidhara (a person with a prodigious memory).

Бастапқы рухани экспедициялар

1880 жылы Нарендра Кешаб Чандра Сеннің Нава Видхан ұйымына қосылды, ол Сен Рамакришнамен кездесіп, христиан дінінен индуизмге қайта оралғаннан кейін құрылған еді. Нарендра 1884 жылға дейін масондық ложаның мүшесі болды және жиырма жасында Кешаб Чандра Сен мен Дебендранат Тагор басқарған Брамо Самадждың бөлігі – Садхаран Брамо Самаджға мүше болды. 1881 жылдан 1884 жылға дейін ол Сеннің «Үміт тобы» ұйымында да белсенді болды, ол жастарды темекі шегуден және ішімдік ішуден аулақ ұстауға тырысты. Осы діни ортада Нарендра батыс эзотерикасымен танысты. Оның алғашқы сенімдері көпқұдайлықты және касталық шектеулерді айыптаған, сондай-ақ «Упанишадтар мен Ведантаға таңдаулы және модернистік көзқараспен күшті түрде әсер еткен, рационалдандырылған, монотеистік теологиямен» қалыптасты. Брахмо Самадждың негізін қалаушы Раммохан Рой, унитаризмнің күшті ықпалында болған, индуизмнің жалпылама түсіндіруіне ұмтылды. Оның идеяларын Дебендранат Тагор «қолданысқа енгізіп, өзгертті», ол осы жаңа ілімдердің дамуына романтикалық көзқараспен қарады және реинкарнация мен карма сияқты негізгі индуистік нанымдарға күмән келтірді, Ведалардың билігін мойындамады. Тагор бұл «жаңа индуизмді» батыс эзотерикасына жақындатты, бұл дамуды Сен одан әрі дамытты. Сенге трансцендентализм әсер етті, ол американдық философиялық-діни қозғалыс, унитаризммен тығыз байланысты, ол қарапайым ойлау мен теологиядан гөрі жеке діни тәжірибені баса назарлайтын. Сен «рухани практиканың қарапайым жүйелерін» ұсына отырып, «әркімге қолжетімді, бас тартпайтын руханилыққа» ұмтылды, оны кейін Вивекананда батыста танымал болған ілімдеріне әсер ететін фактор деп қарастыруға болады. Философиядағы білімі қанағаттандырмаған Нарендра «Құдайды іздеудегі зиялық ізденісінің бастауы болған сұраққа» келді. Ол Калькуттаның бірнеше көрнекті тұрғындарынан «Құдаймен бетпе-бет кездесті ме» деп сұрады, бірақ олардың ешқайсысы да оны қанағаттандыра алмады. Осы кезде Нарендра Дебендранат Тагормен (Брахмо Самадждың жетекшісі) кездесіп, Құдайды көрді ме деп сұрады. Тагор оған жауап берудің орнына: «Балам, сенде йогтың көзі бар» деді. Банахаттидің айтуынша, Рамакришна Нарендраның сұрағына «Иә, мен оны сен көргендей көремін, бірақ шексіз күшті дәрежеде» деп жауап берді. Де Микелиспін айтуынша, Вивеканандаға Рамакришнаға қарағанда Брахмо Самадж және оның жаңа идеялары көбірек әсер етті. Свами Медананда Брахмо Самадждың қалыптастырушы ықпалы болды деп келіседі, бірақ «Нарендраның Рамакришнамен болған маңызды кездесуі оны Брахмоизмнен бұрып, өмірін өзгертті». Де Микелиспін айтуынша, Сеннің ықпалы Вивекананданы батыс эзотерикасымен толық байланысқа келтірді, сондай-ақ Сен арқылы ол Рамакришнамен танысты.

In 1880, Narendra joined Keshab Chandra Sen's Nava Vidhan, which was established by Sen after meeting Ramakrishna and reconverting from Christianity to Hinduism. Narendra became a member of a Freemasonry lodge "at some point before 1884" and of the Sadharan Brahmo Samaj in his twenties, a breakaway faction of the Brahmo Samaj led by Keshab Chandra Sen and Debendranath Tagore. From 1881 to 1884, he was also active in Sen's Band of Hope, which tried to discourage youths from smoking and drinking. It was in this cultic milieu that Narendra became acquainted with Western esotericism. His initial beliefs were shaped by Brahmo concepts, which denounced polytheism and caste restrictions, and a "streamlined, rationalized, monotheistic theology strongly coloured by a selective and modernistic reading of the Upanisads and of the Vedanta." Rammohan Roy, the founder of the Brahmo Samaj who was strongly influenced by unitarianism, strove towards a universalistic interpretation of Hinduism. His ideas were "altered [ ] considerably" by Debendranath Tagore, who had a romantic approach to the development of these new doctrines, and questioned central Hindu beliefs like reincarnation and karma, and rejected the authority of the Vedas. Tagore also brought this "neo Hinduism" closer in line with western esotericism, a development which was furthered by Sen. Sen was influenced by transcendentalism, an American philosophical religious movement strongly connected with unitarianism, which emphasised personal religious experience over mere reasoning and theology. Sen strived to "an accessible, non renunciatory, everyman type of spirituality", introducing "lay systems of spiritual practice" which can be regarded as an influence to the teachings Vivekananda later popularised in the west. Not satisfied with his knowledge of philosophy, Narendra came to "the question which marked the real beginning of his intellectual quest for God." He asked several prominent Calcutta residents if they had come "face to face with God", but none of their answers satisfied him. At this time, Narendra met Debendranath Tagore (the leader of Brahmo Samaj) and asked if he had seen God. Instead of answering his question, Tagore said, "My boy, you have the Yogis eyes." According to Banhatti, it was Ramakrishna who really answered Narendra's question, by saying "Yes, I see Him as I see you, only in an infinitely intenser sense." According to De Michelis, Vivekananda was more influenced by the Brahmo Samaj's and its new ideas, than by Ramakrishna. Swami Medhananda agrees that the Brahmo Samaj was a formative influence, but that "it was Narendra's momentous encounter with Ramakrishna that changed the course of his life by turning him away from Brahmoism." According to De Michelis, it was Sen's influence which brought Vivekananda fully into contact with western esotericism, and it was also via Sen that he met Ramakrishna.

Рамакришнамен кездесу

1881 жылы Нарендра алғаш рет Рамакришнамен кездесті, ол 1884 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін оның рухани назарына айналды. Нарендраның Рамакришнамен алғашқы танысуы Бас Ассамблея институтының әдебиет сабағында болды, ол профессор Уильям Хастидің Уильям Вордсворттың «Экскурсия» поэмасы туралы дәріс оқығанын естіді. Өлеңдегі «транс» сөзін түсіндіріп жатып, Хасти өзінің шәкірттеріне транс дегеннің нағыз мағынасын түсіну үшін Дакшинешвардың Рамакришнаға баруды ұсынды. Бұл оның кейбір шәкірттерін (оның ішінде Нарендраны) Рамакришнаға баруға итермеледі. Олар бірінші рет 1881 жылдың қарашасында кездескен болса керек, бірақ Нарендра бұл кездесуді алғашқы кездесу деп санамады, әрі екеуі де кейін бұл кездесу туралы айтқан жоқ. Осы уақытта Нарендра өзінің алдағы Ф.А. емтиханына дайындалып жатқанда, Рам Чандра Датта онымен бірге Сурендра Натх Митраның үйіне барды, онда Рамакришна дәріс беруге шақырылды. Макаранд Паранджапе айтуынша, бұл кездесуде Рамакришна жас Нарендрадан ән айтуды сұрады. Әншіліктің талантына таңғалған ол Нарендраны Дакшинешварға шақырады. 1881 жылдың аяғында немесе 1882 жылдың басында Нарендра екі досымен бірге Даксинешварға барып, Рамакришнамен кездесті. Бұл кездесу оның өмірінде үлкен өзгеріс жасады. Бастапқыда Рамакришнаны ұстазы ретінде қабылдамағанымен, оның идеяларына қарсы шыққанмен, оның тұлғасына қызығып, Дакшинешварда жиі бара бастады. Бастапқыда ол Рамакришнаның экстаздары мен көріністерін «көпшілік қиялдың туындысы» және «аллюцинациялар» деп қарады. Брахмо-самадж мүшесі ретінде ол мүсінге табынуға, көпқұдайлыққа және Рамакришнаның Калиге табынуына қарсы болды. Ол тіпті Адвайта Ведантаның «абсолютпен сәйкестік» идеясын дінсіздік және ақымақтық деп қабылдады және бұл идеяны жиі мазақ етті. Нарендра Рамакришнаның дәлелдерін сабырмен қабылдады: «Ақиқатты барлық жағынан қарауға тырысыңыз», – деп жауап берді. 1884 жылы Нарендраның әкесі кенеттен қайтыс болғаннан кейін отбасы банкрот болды; несие берушілер қарыздарды қайтаруды талап ете бастады, ал туыстары отбасын ата-бабаларының үйінен шығарып тастаумен қорқытты. Бір кезде бай отбасының баласы болған Нарендра колледждегі ең кедей студенттердің біріне айналды. Ол жұмыс іздеуге тырысып, Құдайдың бар екендігіне күмән келтірді, бірақ Рамакришнадан жұбаныш тапты және Дакшинешварға баруы көбейді. Бір күні Нарендра Рамакришнадан Кали құдайына отбасының қаржы жағдайына дұға етуін сұрады. Рамакришна оған ғибадатханаға барып, дұға етуді ұсынды. Рамакришнаның ұсынысы бойынша ол үш рет ғибадатханаға барды, бірақ дүниелік қажеттіліктер үшін дұға етпеді және ақырында құдайдан шынайы білім мен адалдық үшін дұға етті. Нарендра Құдайды тану үшін бар нәрседен бас тартуға дайын болды, Рамакришнаны өзінің Ұстазы ретінде қабылдады. 1885 жылы Рамакришнаның тамағы қатерлі ісікке шалдықты, оны Калькуттаға және (кейін) Коссипурдағы бақша үйіне көшірді. Нарендра мен Рамакришнаның басқа шәкірттері оның соңғы күндері қамқорлық жасады, ал Нарендраның рухани білім алуы жалғасты. Косипурда ол Нирвикалпа самадхиін бастан кешірді. Нарендра және басқа бірнеше шәкірт Рамакришнадан окрай шапан алып, оның алғашқы монахтық ордасын құрды. Ол адамдарға қызмет етудің ең тиімді тәңірге табыну екенін үйренді. Рамакришна одан басқа монах шәкірттеріне қамқорлық жасауды өтінді, ал өз кезегінде оларға Нарендраны өздерінің басшысы ретінде көруді өтінді. Рамакришна 1886 жылы 16 тамызда таңертең Коссипур қаласында қайтыс болды.

In 1881, Narendra first met Ramakrishna, who became his spiritual focus after his own father had died in 1884. Narendra's first introduction to Ramakrishna occurred in a literature class at General Assembly's Institution when he heard Professor William Hastie lecturing on William Wordsworth's poem, The Excursion. While explaining the word "trance" in the poem, Hastie suggested that his students visit Ramakrishna of Dakshineswar to understand the true meaning of trance. This prompted some of his students (including Narendra) to visit Ramakrishna. They probably first met personally in November 1881, though Narendra did not consider this their first meeting, and neither man mentioned this meeting later. At this time, Narendra was preparing for his upcoming F. A. examination, when Ram Chandra Datta accompanied him to Surendra Nath Mitra's, house where Ramakrishna was invited to deliver a lecture. According to Makarand Paranjape, at this meeting Ramakrishna asked young Narendra to sing. Impressed by his singing talent, he asked Narendra to come to Dakshineshwar. In late 1881 or early 1882, Narendra went to Dakshineswar with two friends and met Ramakrishna. This meeting proved to be a turning point in his life. Although he did not initially accept Ramakrishna as his teacher and rebelled against his ideas, he was attracted by his personality and began to frequently visit him at Dakshineswar. He initially saw Ramakrishna's ecstasies and visions as "mere figments of imagination" and "hallucinations". As a member of Brahmo Samaj, he opposed idol worship, polytheism and Ramakrishna's worship of Kali. He even rejected the Advaita Vedanta of "identity with the absolute" as blasphemy and madness, and often ridiculed the idea. Narendra tested Ramakrishna, who faced his arguments patiently: "Try to see the truth from all angles", he replied. Narendra's father's sudden death in 1884 left the family bankrupt; creditors began demanding the repayment of loans, and relatives threatened to evict the family from their ancestral home. Narendra, once a son of a well to do family, became one of the poorest students in his college. He unsuccessfully tried to find work and questioned God's existence, but found solace in Ramakrishna and his visits to Dakshineswar increased. One day, Narendra requested Ramakrishna to pray to goddess Kali for their family's financial welfare. Ramakrishna instead suggested him to go to the temple himself and pray. Following Ramakrishna's suggestion, he went to the temple thrice, but failed to pray for any kind of worldly necessities and ultimately prayed for true knowledge and devotion from the goddess. Narendra gradually grew ready to renounce everything for the sake of realising God, and accepted Ramakrishna as his Guru. In 1885, Ramakrishna developed throat cancer, and was transferred to Calcutta and (later) to a garden house in Cossipore. Narendra and Ramakrishna's other disciples took care of him during his last days, and Narendra's spiritual education continued. At Cossipore, he experienced Nirvikalpa samadhi. Narendra and several other disciples received ochre robes from Ramakrishna, forming his first monastic order. He was taught that service to men was the most effective worship of God. Ramakrishna asked him to care of the other monastic disciples, and in turn asked them to see Narendra as their leader. Ramakrishna died in the early morning hours of 16 August 1886 in Cossipore.

Рамакришна Махатхтың негізі

Рамакришнаның қайтысынан кейін оның ізбасарлары шәкірттерін қолдауын тоқтатты. Төленбеген жалдама жиналды, соның салдарынан Нарендра мен басқа шәкірттер жаңа тұрақ іздеуге мәжбүр болды. Көптегендер үйлеріне қайтып, Грихастха (отбасылық) өмір салтын қабылдады. Нарендра Баранагардағы бұзылған үйді қалған шәкірттері үшін жаңа матамға (монастырьға) айналдыруға шешім қабылдады. Баранагар матамының жалдау ақысы төмен болды, ол "қасиетті тілеу" (мадхукари) арқылы жиналды. Матам Рамакришна Матамының алғашқы ғимараты болды: Рамакришнаның монахтар орденінің монастыры. Нарендра және басқа шәкірттер күн сайын көп сағаттар бойы медитация мен діни құлшылықтармен айналысты. Кейін Нарендра монастырьдың алғашқы күндерін еске алып былай деді: "Біз Баранагар матамында көптеген діни амалдар жасадық. Біз сағат 3-те тұрып, жапа мен медитацияға берілетінбіз. Сол кездегі біздің рухани күшіміз қандай болды! Әлемнің бар екендігі туралы тіпті ой да келтірмейтінбіз." 1887 жылы Нарендра Вайшнав Чаран Басакпен бірге "Сангит Калпатару" атты бенгал әндерінің антологиясын құрастырды. Нарендра осы жинақтағы көптеген әндерді жинап, ретке келтірді, бірақ қолайсыз жағдайларға байланысты кітапты аяқтау мүмкін болмады.

Монастырлық ант

1886 жылы желтоқсанда Бабурамның анасы Нарендраны және оның басқа монах бауырларын Антпур ауылына шақырды. Нарендра және басқа да болашақ монахтар шақыруды қабыл алып, бірнеше күнге Антпурға сапар шекті. Антпурда, 1886 жылғы Рождество алдында 23 жастағы Нарендра және тағы сегіз шәкірті Рада Гобинда Джиу храмында ресми түрде монахтық серт берді. Олар өздерінің ұстаздары сияқты өмір сүруге бекінді. Нарендранат "Свами Вивекананда" деген атты қабылдады.

Үндістанға саяхат (18881893)

1888 жылы Нарендра монастырды Паривряджака ретінде тастап кетті – индуизмдік діни өмір салты бойынша, "белгілі бір мекені жоқ, байланыстары жоқ, қайда барса да тәуелсіз және бейтаныс" саяхалы монах. Оның жалғыз мүліктері – камандалу (су құмырасы), таяқ және екі сүйікті кітабы: «Бхагавад Гита» және «Христиандық үлгі». Нарендра бес жыл бойы Үндістанды кеңінен аралап, білім орталықтарына сапар шекті және түрлі діни дәстүрлермен, әлеуметтік жағдайлармен танысты. Ол халықтың қайғы-қасіреті мен кедейлігіне бейтарап болмай, елді көтеруді көздеді. Көбінесе бхикша (садақа) арқылы күнкөріс қамдаған Нарендра жаяу және теміржолмен (жанкүйерлері сатып алған билеттермен) саяхаттады. Саяхаты барысында ол түрлі діндер мен әлеуметтік топтардан шыққан үндістермен кездесіп, бірге тұрды: ғалымдар, девандар, раджалар, индуистер, мұсылмандар, христиандар, параярлар (төменгі каста жұмысшылары) және мемлекеттік қызметкерлер. 1893 жылдың 31 мамырында Нарендра Бомбейден Чикагоға Кхетрилік Ажит Сингх ұсынған «Вивекананда» деген атпен аттанды – бұл санскрит сөздері «вивека» және «ананда» қосылысынан құралған, яғни «ақыл-ойымен білімділікке жеткен бақыт» деген мағынаны білдіреді.

Батысқа алғашқы сапары (18931897)

Вивекананда өзінің батысқа саяхатын 1893 жылғы 31 мамырда бастады және АҚШ-қа жол аясында Жапонияның бірнеше қалаларын (Нагасаки, Кобе, Йокогама, Осака, Киото және Токио қалаларының ішінде), Қытай мен Канаданы аралады, 1893 жылғы 30 шілдеде Чикагоға жетті, онда 1893 жылғы қыркүйекте "Діндер парламенті" өтті. Конгресс – шведенборгшыл және Иллинойс штатының Жоғарғы сотының судьясы Чарльз К. Боннидің әлемнің барлық діндерін жинап, "діни өмірдің игі амалдарында көптеген діндердің маңызды бірлігін" көрсету мақсатымен жасаған бастамасы болды.

Әлем діндерінің парламенті

Дүниежүзілік діндер парламенті 1893 жылдың 11 қыркүйегінде Чикаго өнер институтында, Дүниежүзілік Колумбия көрмесінің бір бөлігі ретінде ашылды. Сол күні Вивекананда Үндістан мен индуизмді ұсынып, қысқаша сөз сөйледі. Бастапқыда шарқыншақтап, Сарасватиге (индуистік білімнің құдайы) иіліп, сөзін "Американың ағайын-әпкелері!" деп бастады. Осы сөздерінен кейін жеті мың адам Вивекананданы екі минут бойы тұрып шапалақтады. Саилендра Натх Дхардың айтуынша, тыныштық орнаған соң ол сөз сөйледі, "әлемдегі ең көне монахтар ордені – Ведалық санньясиндер ордені, әлемге төзімділік пен әмбебап қабылдауды үйреткен дін" атынан ең жас ұлттарға құттықтау айтты. Вивекананда "Шива махимна стотрамнан" екі нақты үзінді келтірді: "Түрлі өзендер әртүрлі жерлерде бастау алып, суларын теңізге құяды, осылайша, құдайым, адамдардың бағыттары, түрлі бейімділіктері арқылы, көріне берсе де әртүрлі, қисық немесе түзу, барлығы Сізге жетеледі!" және "Кім болса да қандай нысанмен болса да Маған келсе, Мен де оған солай жетемін; барлық адамдар соңында Маған апаратын жолдармен күреседі". Саилендра Натх Дхардың сөзінше, "бұл қысқа ғана сөз болды, бірақ ол парламенттің рухын білдірді". Парламент президенті Джон Генри Барроуз: "Діндердің анасы – Үндістан Свами Вивекананда арқылы ұсынылды, ол тыңдаушыларына ең керемет әсер еткен сары монах болды", – деді. Вивекананда баспасөз назарында болды, оны "Үндістаннан келген дауылды монах" деп атады. "Нью-Йорк критик" газеті: "Ол – құдайға берілген шешен, ал оның сары және қызғылт сары түстердегі көркем бейнеленген, күшті, зиялы беті, оның шын сөздерінен де, бай, ырғақты айтылуынан да әлдеқайда қызықты болды", – деп жазды. "Нью-Йорк геральд" газеті: "Вивекананда – діндер парламентінің сөзсіз ең ұлы тұлғасы. Оны тыңдағаннан кейін осы білімді елге миссионерлер жіберудің қаншалықты ақымақтық екенін түсінесің", – деп мәлімдеді. Америка газеттері Вивекананданы "діндер парламентінің ең үлкен тұлғасы" және "парламенттегі ең танымал және ықпалды адам" деп сипаттады. "Бостон кешкі транскрипті" Вивекананданың "парламенттегі үлкен сүйікті екенін, ол платформадан өтіп кетсе де, оны қол шапалақтауды тоқтатпайтынын" хабарлады. Ол 1893 жылдың 27 қыркүйегінде парламент аяқталғанға дейін "қабылдауларда, ғылыми бөлімде және жеке үйлерде" индуизм, буддизм және діндер арасындағы үйлесімге қатысты тақырыптарда бірнеше рет сөз сөйледі. Вивекананданың парламенттегі сөздерінің ортақ тақырыбы – әмбебаптық, діни төзімділікке ерекше назар аудару болды. Көп ұзамай ол "әдемі шығыс адамы" ретінде танылып, шешен ретінде үлкен әсер қалдырды.

The Parliament of the World's Religions opened on 11 September 1893 at the Art Institute of Chicago, as part of the World's Columbian Exposition. On this day, Vivekananda gave a brief speech representing India and Hinduism. He was initially nervous, bowed to Saraswati (the Hindu goddess of learning) and began his speech with "Sisters and brothers of America!". At these words, Vivekananda received a two minute standing ovation from the crowd of seven thousand. According to Sailendra Nath Dhar, when silence was restored he began his address, greeting the youngest of the nations on behalf of "the most ancient order of monks in the world, the Vedic order of sannyasins, a religion which has taught the world both tolerance and universal acceptance". Vivekananda quoted two illustrative passages from the "Shiva mahimna stotram": "As the different streams having their sources in different places all mingle their water in the sea, so, O Lord, the different paths which men take, through different tendencies, various though they appear, crooked or straight, all lead to Thee!" and "Whosoever comes to Me, through whatsoever form, I reach him; all men are struggling through paths that in the end lead to Me." According to Sailendra Nath Dhar, "it was only a short
speech, but it voiced the spirit of the Parliament." Parliament President John Henry Barrows said, "India, the Mother of religions was represented by Swami Vivekananda, the Orange monk who exercised the most wonderful influence over his auditors". Vivekananda attracted widespread attention in the press, which called him the "cyclonic monk from India". The New York Critique wrote, "He is an orator by divine right, and his strong, intelligent face in its picturesque setting of yellow and orange was hardly less interesting than those earnest words, and the rich, rhythmical utterance he gave them". The New York Herald noted, "Vivekananda is undoubtedly the greatest figure in the Parliament of Religions. After hearing him we feel how foolish it is to send missionaries to this learned nation". American newspapers reported Vivekananda as "the greatest figure in the parliament of religions" and "the most popular and influential man in the parliament". The Boston Evening Transcript reported that Vivekananda was "a great favourite at the parliament if he merely crosses the platform, he is applauded". He spoke several more times "at receptions, the scientific section, and private homes" on topics related to Hinduism, Buddhism and harmony among religions until the parliament ended on 27 September 1893. Vivekananda's speeches at the Parliament had the common theme of universality, emphasising religious tolerance. He soon became known as a "handsome oriental" and made a huge impression as an orator.

Ұлыбритания мен АҚШ-тағы лекцияларды өткізу

Діндер парламентінен кейін ол АҚШ-тың көптеген аймақтарына қонақ ретінде саяхат жасады. Оның танымалдылығы мыңдаған адамның өмірі мен дінін кеңейтуге жаңа мүмкіндіктер ашты. Бруклин этикалық қоғамындағы сұрақ-жауап сессиясында ол: «Будда Шығысқа хабарлама бергендей, менің де Батысқа хабарлама бергім келеді» деді. Вивекананда шамамен екі жыл бойы АҚШ-тың шығысы мен орталығында, негізінен Чикаго, Детройт, Бостон және Нью-Йорк қалаларында дәріс берді. 1894 жылы Нью-Йоркте Веданта қоғамын құрды. 1895 жылдың көктеміне қарай оның қарбалас және шаршатар еңбегі денсаулығына әсер етті. Ол дәрістерін тоқтатып, Веданта мен йога бойынша тегін жеке сабақтар беруге кірісті. 1895 жылдың маусымынан бастап Вивекананда Нью-Йорктегі Мың Арал паркінде онға жуық шәкірттеріне екі ай бойы жеке дәріс берді. Батысқа жасаған алғашқы сапарында ол 1895 және 1896 жылдары екі рет Ұлыбританияға барып, онда сәтті дәріс берді. 1895 жылдың қараша айында ол Маргарет Элизабет Ноблмен танысты, ол кейіннен Систер Ниведита атанды. 1896 жылдың мамырында Ұлыбританияға жасаған екінші сапарында Вивекананда Оксфорд университетінің белгілі индуист зерттеушісі Макс Мюллермен кездесті, ол Батыста Рамакришнаның алғашқы өмірбаянын жазды. Ұлыбританиядан Вивекананда Еуропаның басқа да елдеріне сапар шекті. Германияда ол тағы бір индуист зерттеушісі Пол Деуссенмен кездесті. Вивеканандаға екі американдық университетінен академиялық қызмет ұсынылды (бірі Гарвард университетіндегі Шығыс философиясы кафедрасы, екіншісі Колумбия университетіндегі ұқсас лауазым); ол екеуінен де бас тартты, себебі оның міндеттері монах ретіндегі міндеттемелерімен келіспейтін еді. Вивекананданың жетістігі Батыста Веданта орталықтарын құруға бағытталған миссияның өзгеруіне әкелді. Вивекананда дәстүрлі индуист идеялары мен дінділікті батыстық аудиторияның қажеттіліктері мен түсініктеріне бейімдеді, олар әсіресе батыстық эзотерикалық дәстүрлерге және Трансцендентализм мен Жаңа Ой сияқты қозғалыстарға қызығушылық танытты. Оның индуизмді бейімдеуіндегі маңызды элемент – оның «төрт йога» моделін енгізуі, оған Раджа йога, Патанджалидің Йога Сутраларын оның түсіндіруі кірді, ол қазіргі заманғы батыс эзотерикасының орталық бөлігін құрайтын құдайлық күшті түсінудің практикалық жолын ұсынды. 1896 жылы оның «Раджа Йога» кітабы жарық көрді және бірден үлкен жетістікке ие болды; Элизабет де Михелис пікірінше, ол батыстық йоганы түсінуде маңызды рөл атқарды және қазіргі заманғы йоганың басталуын білдірді. Вивекананда АҚШ және Еуропада ізбасарлар мен жақтастар тартты, олардың ішінде Жозефина МакЛеод, Бетти Леггет, Леди Сэндвич, Уильям Джеймс, Джосия Ройс, Роберт Г. Ингерсолл, Лорд Кельвин, Харриет Монро, Элла Уилер Уилкокс, Сара Бернхардт, Никола Тесла, Эмма Кальве және Герман Людвиг Фердинанд фон Гельмгольц болды. Ол бірнеше ізбасарларын баулуға кірісті: Мари Луиза (француз әйелі) Свами Абхаянандаға, ал Леон Ландсберг Свами Крипанандаға айналды, осылайша олар Веданта қоғамының миссиясын жалғастыра алды. Бұл қоғам әлі де шетелдік азаматтармен толы және Лос-Анджелесте орналасқан. Америкада болған кезінде Вивеканандаға Калифорния штатының Сан-Хосе қаласының оңтүстік-шығысындағы тауларда Веданта студенттері үшін баспана құруға жер берілді. Ол оны «Бейбітшілік орталығы» деп атады, немесе Шанти Ашрама. Ең ірі американдық орталық – Голливудтағы Оңтүстік Калифорния Веданта қоғамы, он екі негізгі орталықтың бірі. Голливудта Веданта туралы кітаптарды және индуист жазбаларының ағылшын тіліндегі аудармаларын шығаратын Веданта баспасы да бар. Детройттегі Кристина Гринстидль де Вивеканандадан мантра алып, Систер Кристин атанды, олар әке-қыз сияқты жақын қарым-қатынас орнатты. Батыстан Вивекананда Үндістандағы жұмысын жаңартып, жандандырды. Ол өзінің ізбасарларымен және монах бауырларымен үнемі хат алысып, кеңес беріп, қаржылық қолдау көрсетті. Осы кезеңдегі хаттары әлеуметтік қызмет жөніндегі кампаниясын көрсетеді және күшті сөздермен жазылған. Ол Акханданандаға: «Кхетри қаласының кедейлері мен төменгі санаттағыларының үйлеріне барып, оларға дін туралы үйрет. Сондай-ақ, оларға география және басқа да пәндер бойынша ауызша сабақтар бер. Егер кедейлерге жақсылық жасай алмасаң, «Рамакришна, Әй, Раббым!» деп айтудың қажеті жоқ» деп жазды. 1895 жылы Вивекананда Ведантаны үйрету үшін «Брахмавадин» журналын құрды. Кейін Вивекананданың «Имитация Христоса» кітабының алғашқы алты тарауы 1899 жылы «Брахмавадинде» жарияланды. Вивекананда 1896 жылдың 16 желтоқсанында Англиядан Капитан және әйелі Сивер, сондай-ақ Дж. Дж. Гудвинмен бірге Үндістанға аттанды. Жолда олар Франция мен Италияны аралап, 1896 жылдың 30 желтоқсанында Неапольден Үндістанға жол тартты. Кейін Систер Ниведита оны Үндістанға еріп келді, ол өмірінің соңына дейін үнді әйелдерінің біліміне және Үндістанның тәуелсіздігіне арнады.

After the Parliament of Religions, he toured many parts of the US as a guest. His popularity opened up new views for expanding on "life and religion to thousands". During a question answer session at Brooklyn Ethical Society, he remarked, "I have a message to the West as Buddha had a message to the East." Vivekananda spent nearly two years lecturing in the eastern and central United States, primarily in Chicago, Detroit, Boston, and New York. He founded the Vedanta Society of New York in 1894. By spring 1895 his busy, tiring schedule had affected his health. He ended his lecture tours and began giving free, private classes in Vedanta and yoga. Beginning in June 1895, Vivekananda gave private lectures to a dozen of his disciples at Thousand Island Park, New York for two months. During his first visit to the West he travelled to the UK twice, in 1895 and 1896, lecturing successfully there. In November 1895, he met Margaret Elizabeth Noble an Irish woman who would become Sister Nivedita. During his second visit to the UK in May 1896 Vivekananda met Max Müller, a noted Indologist from Oxford University who wrote Ramakrishna's first biography in the West. From the UK, Vivekananda visited other European countries. In Germany, he met Paul Deussen, another Indologist. Vivekananda was offered academic positions in two American universities (one the chair in Eastern Philosophy at Harvard University and a similar position at Columbia University); he declined both, since his duties would conflict with his commitment as a monk. Vivekananda's success led to a change in mission, namely the establishment of Vedanta centres in the West. Vivekananda adapted traditional Hindu ideas and religiosity to suit the needs and understandings of his western audiences, who were especially attracted by and familiar with western esoteric traditions and movements like Transcendentalism and New thought. An important element in his adaptation of Hindu religiosity was the introduction of his "four yogas" model, which includes Raja yoga, his interpretation of Patanjali's Yoga sutras, which offered a practical means to realise the divine force within which is central to modern western esotericism. In 1896, his book Raja Yoga was published, becoming an instant success; it was highly influential in the western understanding of yoga, in Elizabeth de Michelis's view marking the beginning of modern yoga. Vivekananda attracted followers and admirers in the US and Europe, including Josephine MacLeod, Betty Leggett, Lady Sandwich, William James, Josiah Royce, Robert G. Ingersoll, Lord Kelvin, Harriet Monroe, Ella Wheeler Wilcox, Sarah Bernhardt, Nikola Tesla, Emma Calvé and Hermann Ludwig Ferdinand von Helmholtz. He initiated several followers : Marie Louise (a French woman) became Swami Abhayananda, and Leon Landsberg became Swami Kripananda, so that they could continue the work of the mission of the Vedanta Society. This society still is filled with foreign nationals and is also located in Los Angeles. During his stay in America, Vivekananda was given land in the mountains to the southeast of San Jose, California to establish a retreat for Vedanta students. He called it "Peace retreat", or, Shanti Asrama. The largest American centre is the Vedanta Society of Southern California in Hollywood, one of the twelve main centres. There is also a Vedanta Press in Hollywood which publishes books about Vedanta and English translations of Hindu scriptures and texts. Christina Greenstidel of Detroit was also initiated by Vivekananda with a mantra and she became Sister Christine, and they established a close father–daughter relationship. From the West, Vivekananda revived his work in India. He regularly corresponded with his followers and brother monks, offering advice and financial support. His letters from this period reflect his campaign of social service, and were strongly worded. He wrote to Akhandananda, "Go from door to door amongst the poor and lower classes of the town of Khetri and teach them religion. Also, let them have oral lessons on geography and such other subjects. No good will come of sitting idle and having princely dishes, and saying "Ramakrishna, O Lord! "—unless you can do some good to the poor". In 1895, Vivekananda founded the periodical Brahmavadin to teach the Vedanta. Later, Vivekananda's translation of the first six chapters of The Imitation of Christ was published in Brahmavadin in 1899. Vivekananda left for India on 16 December 1896 from England with his disciples Captain and Mrs. Sevier and J. J. Goodwin. On the way, they visited France and Italy, and set sail for India from Naples on 30 December 1896. He was later followed to India by Sister Nivedita, who devoted the rest of her life to the education of Indian women and India's independence.

Үндістанға оралу (18971899)

Еуропадан келген кеме 1897 жылдың 15 қаңтарында Британдық Цейлонға (қазіргі Шри-Ланка) жетті, және Вивекананда жылы қарсы алынды. Коломбода ол Шығыста алғашқы қоғамдық сөйлеуін жасады. Одан кейін Калькуттаға сапары жемісті болды. Вивекананда Коломбодан Памбанға, Рамешварамға, Рамнадқа, Мадурайға, Кумбаконамға және Мадрасқа (қазіргі Ченнаи) барып, дәрістер оқыды. Қарапайым халық және раджалар оны ынтамен қарсы алды. Пойызбен саяхат еткенде, адамдар көлікті тоқтату үшін рельстерге отырып, оның сөздерін тыңдауға тырысты. Мадрастан (қазіргі Ченнаи) ол Калькутта мен Альмораға жолын жалғастырды. Батыста Вивекананда Үндістанның ұлы рухани мұрасы туралы айтса, Үндістанда әлеуметтік мәселелерді жиі көтерді: халықтың әл-ауқатын жақсарту, касталық жүйені жою, ғылым мен индустрияландыруды дамыту, жалпы кедейлікті жеңу және отаршылдыққа қарсы күресу. Оның бұл дәрістері "Коломбодан Альмораға дейінгі дәрістер" деген атпен жарияланды. 1897 жылдың 1 мамырында Калькуттада Вивекананда әлеуметтік қызмет көрсету үшін Рамакришна миссиясын құрды. Оның негізгі идеялары Карма-йогаға негізделген, ал басқарушы органы Рамакришна Матхының (діни жұмыстарды жүзеге асыратын) қорғандарынан тұрады. Рамакришна Матхы мен Рамакришна Миссиясының бас кеңсесі Белур Матхта орналасқан. Вивекананда тағы екі монастырь құрды: бірі Альмораның жанындағы Гималайдағы Маяватиде, ол Адвайта Ашрама, екіншісі Мадраста (қазіргі Ченнаи). Екі журнал жарық көрді: ағылшын тіліндегі "Прабуддха Бхарата" және бенгал тіліндегі "Удбодхан". Сол жылы Ахандананда Свами Муршидабад ауданында ашаршылықпен күресу жұмысын бастады. Вивекананда 1893 жылы батысқа алғашқы сапарында Йокогамадан Чикагоға бірге саяхаттағанда Жамсетжи Татаны ғылыми-зерттеу және білім беру институтын құруға шабыттандырған болатын. Енді Тата одан өзінің Ғылыми-зерттеу институтын басқаруды сұрады, бірақ Вивекананда өзінің "рухани мүдделерімен" қақтығыс туатынын айтып, ұсыныстан бас тартты. Ол Пәнджабқа сапар шегіп, Ария Самадж (индуизмді реформалау қозғалысы) мен санатан (дәстүрлі индуизм) арасындағы идеологиялық шиеленісті таратуға тырысты. Лахор, Дели және Кхетриге жасаған қысқа сапарлардан кейін Вивекананда 1898 жылдың қаңтарында Калькуттаға оралды. Ол Матхтың жұмысын консолидациялады және бірнеше ай бойы шәкірттерін тәрбиеледі. Вивекананда 1898 жылы Рамакришнаға арналған "Кхандана Бхава-Бандана" атты құрметтік әнін жазды.

The ship from Europe arrived in Colombo, British Ceylon (now Sri Lanka) on 15 January 1897, and Vivekananda received a warm welcome. In Colombo, he gave his first public speech in the East. From there on, his journey to Calcutta was triumphant. Vivekananda travelled from Colombo to Pamban, Rameswaram, Ramnad, Madurai, Kumbakonam and Madras, delivering lectures. Common people and rajas gave him an enthusiastic reception. During his train travels, people often sat on the rails to force the train to stop, so they could hear him. From Madras (now Chennai), he continued his journey to Calcutta and Almora. While in the West, Vivekananda spoke about India's great spiritual heritage; in India, he repeatedly addressed social issues: uplifting the people, eliminating the caste system, promoting science and industrialisation, addressing widespread poverty and ending colonial rule. These lectures, published as Lectures from Colombo to Almora, demonstrate his nationalistic fervour and spiritual ideology. On 1 May 1897 in Calcutta, Vivekananda founded the Ramakrishna Mission for social service. Its ideals are based on Karma Yoga, and its governing body consists of the trustees of the Ramakrishna Math (which conducts religious work). Both Ramakrishna Math and Ramakrishna Mission have their headquarters at Belur Math. Vivekananda founded two other monasteries: one in Mayavati in the Himalayas (near Almora), the Advaita Ashrama and another in Madras (now Chennai). Two journals were founded: Prabuddha Bharata in English and Udbhodan in Bengali. That year, famine relief work was begun by Swami Akhandananda in the Murshidabad district. Vivekananda earlier inspired Jamsetji Tata to set up a research and educational institution when they travelled together from Yokohama to Chicago on Vivekananda's first visit to the West in 1893. Tata now asked him to head his Research Institute of Science; Vivekananda declined the offer, citing a conflict with his "spiritual interests". He visited Punjab, attempting to mediate an ideological conflict between Arya Samaj (a reformist Hindu movement) and sanatan (orthodox Hindus). After brief visits to Lahore, Delhi and Khetri, Vivekananda returned to Calcutta in January 1898. He consolidated the work of the math and trained disciples for several months. Vivekananda composed "Khandana Bhava–Bandhana", a prayer song dedicated to Ramakrishna, in 1898.

Батысқа екінші сапары және соңғы жылдары (1899-1902)

Денсаулығының нашарлауына қарамастан, Вивекананда 1899 жылғы маусым айында екінші рет батысқа, қасында Систер Ниведита мен Свами Туриянандамен бірге жолға шықты. Англияда қысқа тоқтағаннан кейін, ол АҚШ-қа барды. Осы сапарында Вивекананда Сан-Франциско мен Нью-Йоркте Веданта қоғамдарын құрды және Калифорнияда шанти ашрама (бейбітшілік орталығы) құрды. Содан кейін 1900 жылы ол Парижге Діндер конгресіне қатысты. Париждегі лекциялары лингаға табыну және «Бхагавад-гитаның» нақтылығы туралы болды. Вивекананда содан кейін Бретань, Вена, Стамбул, Афина және Египетке сапарлады. Бұл кезеңнің көп бөлігінде француз философы Жюль Бой оның мейманы болды, 1900 жылдың 9 желтоқсанында Калькуттаға оралғанға дейін. Майаватидегі Адвайта ашрамасына қысқа сапардан кейін Вивекананда Белур Матхқа қоныстанды, онда ол Рамакришна миссиясының, математикалық мектебінің және Англия мен АҚШ-тағы жұмыстарды үйлестіруді жалғастырды. Оған көптеген қонақтар келді, соның ішінде патшалар мен саясаткерлер де бар. 1901 жылы денсаулығының нашарлауына байланысты Вивекананда Жапониядағы Діндер конгресіне қатыса алмады, бірақ Бодхгая мен Варанасиге қажылық сапар жасады. Денсаулығының нашарлауы (астма, қант диабеті және созылмалы ұйқысыздық) оның мүмкіндіктерін шектеді.

Өлім

1902 жылы 4 шілдеде (өлген күні) Вивекананда ерте тұрып, Белур Маттағы монастырға барып, үш сағат бойы медитация жасады. Ол шәкірттеріне Шұқла Яджур Ведасын, санскрит грамматикасын және йога философиясын үйретті, содан кейін Рамакришна Матта ашуға жоспарланған Веда колледжі туралы әріптестерімен пікір алмасты. Кешкі сағат 7:00-де Вивекананда өз бөлмесіне қайтып, көшкірмеуін өтінді; ол сағат 21:20-да медитация жасап тұрғанда қайтыс болды. Шәкірттерінің айтуынша, Вивекананда махасамадхиге қол жеткізді; өлімнің мүмкін себебі ретінде миындағы қан тамырының жарылуы болды деп хабарланды. Шәкірттері оның махасамадхиға қол жеткізген кезде басының жоғары жағындағы брахмарандрасы (саңылау) ашылғандықтан жарылғанын сенді. Вивекананда өзінің қырық жасқа дейін өмір сүрмейтіні туралы болжамын орындады. Ол Белур қаласындағы Ганг өзенінің жағасында, 16 жыл бұрын Рамакришнаның кремацияланған жеріне қарап тұрған сандал ағашынан жасалған отқа жанып, мәйіті кремацияланды.

Ғылым мен философия

Индуистік ойдың әртүрлі бағыттарын, әсіресе классикалық йога мен (Адвайта) Ведантаны синтездеу және танымал ету кезінде Вивекананда Брахмо Самаджбен ынтымақтастық жасаған унитариандық миссионерлер арқылы Универсализм сияқты батыс идеяларының ықпалына түсті. Оның алғашқы сенімдері Брахмолық ұғымдармен қалыптасты, оның ішінде формасыз Құдайға сену және бейнелі табынуды жоққа шығару, сондай-ақ «Упанишадтар мен Ведантаны таңдаулы және модернистік тұрғыдан қарастыру арқылы рационалдандырылған, монотеистік теология» болды. Ол «әлеуметтік статусына қарамастан, барлық адамдардың ішінде құдайлық, абсолюттік бар» деген ойды таратып, «басқалардағы құдайлықты көру махаббат пен әлеуметтік келісімді нығайтады» деді. Кешуб Чандра Сеннің Нава Видхан, масондық ложасы, Садхаран Брахмо Самадж және Сеннің «Үміт тобы» бірлестіктері арқылы Вивекананда батыс эзотерикасымен танысты. Оған Рамакришна да ықпал етті, ол Нарендраны «Шиваджняне живер севаның» онтологиялық негізін беретін Ведантаға негізделген дүниетанымына біртіндеп бағыттап, бұл Құдайдың нақты көрінісі ретінде адамдарға қызмет етудің рухани тәжірибесі болып табылады. Вивекананда индуизмнің мәні Ади Шанкараның Адвайта Веданта философиясында ең жақсы көрініс тапқанын жариялады. Дегенмен, Рамакришнаны іздестіріп, Адвайта Ведантадан өзгеше, Вивекананда Абсолюттің имманентті де, трансцендентті де екеніне сенді. Анил Суклалдың айтуынша, Вивекананданың нео-Ведантасы «Двайта немесе дуализмді және Адвайта немесе монодуализмді татуластырады», Брахманды «екіншісі жоқ» деп қарастырады, бірақ «білікті, сагуна және сапасыз, ниргуна» екенін де мойындайды. Вивекананда Ведантаны былай деп түйіндеді, оған заманауи және универсалистік түсіндірме берді, классикалық йоганың ықпалын көрсетті:
Әрбір жанның құдайлық болуы мүмкін. Мақсаты – табиғатты, сыртқы және ішкі, бақылау арқылы осы құдайлықты ішкі дүниеде таныту. Мұны жұмыс, құлшылық, ақыл-ой тәртібі немесе философия арқылы – біреуімен немесе бірнешесімен, немесе олардың барлығымен істеп, босануға қол жеткізуге болады. Міне, діннің мәні. Доктриналар, догмалар, рәсімдер, кітаптар, храмдар немесе формалар – бұл тек екінші дәрежелі егжей-тегжейлер. Вивекананданың нирвикалпа самадхиге баса назар аударғаны Адвайта Ведантаға ортағасырлық йогалық ықпалдан кейін болды. Адвайта Ведантаның Дриг Дришя Вивека (14 ғасыр) және Ведантасара (Садананда) (15 ғасыр) сияқты мәтіндеріне сәйкес, Вивекананда самадхиді азаттыққа жету құралы ретінде қарастырды. Вивекананда инволюция ұғымын танымал етті, бұл терминді Вивекананда, мүмкін, батыс теософистерінен, әсіресе Хелена Блаватскаядан, Дарвиннің эволюция ұғымына қосымша, және Самкхья термині саткарияға сілтеме жасап алған. Инволюция туралы теософиялық идеялар «гностицизмдегі, каббаладағы және басқа да эзотерикалық мектептердегі Құдайдың түсуі туралы теориялармен» «көп ұқсастығын» көрсетеді. Мира Нанданың айтуынша, «Вивекананда инволюция сөзін Теософиядағыдай қолданады: материяға құдайлық сананың түсуі немесе қатысуы». Вивекананда рухты прана немесе пуруша деп атайды, ол Самкхьядан және классикалық йогадан алынған («кейбір түпнұсқалық өзгерістермен»), оны Патанджали Йога сутраларында ұсынған. Вивекананда моральды ақыл-ойды бақылаумен байланыстырды, ақиқатты, тазалықты және өзімшілдікті оны нығайтатын қасиеттер ретінде қарастырды. Ол өзінің ізбасарларына қасиетті болуға, өзімшілдіктен қалыс болуға және шраддхаға (сенімге) ие болуға кеңес берді. Вивекананда брахмачарьяны қолдады, оны өзінің физикалық және психикалық күш-қуатының және сөз өнерінің көзі деп санай отырып. Вивекананданың батыс эзотерикасымен танысуы оны батыс эзотерикалық орталарында, 1893 жылы Діндер парламентінде сөйлеген сөзінен бастап өте табысты етті. Вивекананда дәстүрлі индуистік идеялар мен дінділікті батыс аудиториясының қажеттіліктері мен түсініктеріне бейімдеді, олар батыс эзотерикалық дәстүрлерімен және трансцендентализм мен жаңа ой сияқты қозғалыстармен ерекше қызығушылық танытты. Оның индуизм дінін бейімделуіндегі маңызды элемент – оның төрт йога моделін енгізуі, оған Раджа йога, оның Патанджалидің Йога сутраларын түсіндіруі кіреді, ол қазіргі заманғы батыс эзотерикасының басты бөлігі болып табылатын құдайлық күшті түсінудің практикалық құралын ұсынады. 1896 жылы оның «Раджа йога» атты кітабы жарық көрді, ол бірден танымал болды және батыстың йоганы түсінуіне үлкен ықпал етті. Ұлтшылдық Вивекананданың ойындағы маңызды тақырып болды. Ол елдің болашағы халыққа байланысты екеніне сенді, ал оның оқулары адамның дамуына бағытталған. Ол «ең кедей және қарапайым адамдардың есігіне ең абзал идеяларды жеткізетін механизмді іске қосуды» қалады.

While synthesising and popularising various strands of Hindu thought, most notably classical yoga and (Advaita) Vedanta, Vivekananda was influenced by western ideas such as Universalism, via Unitarian missionaries who collaborated with the Brahmo Samaj. His initial beliefs were shaped by Brahmo concepts, which included belief in a formless God and the deprecation of idolatry, and a "streamlined, rationalized, monotheistic theology strongly coloured by a selective and modernistic reading of the Upanisads and of the Vedanta". He propagated the idea that "the divine, the absolute, exists within all human beings regardless of social status", and that "seeing the divine as the essence of others will promote love and social harmony". Via his affiliations with Keshub Chandra Sen's Nava Vidhan, the Freemasonry lodge, the Sadharan Brahmo Samaj, and Sen's Band of Hope, Vivekananda became acquainted with Western esotericism. He was also influenced by Ramakrishna, who gradually brought Narendra to a Vedanta based worldview that "provides the ontological basis for 'śivajñāne jīver sevā', the spiritual practice of serving human beings as actual manifestations of God." Vivekananda propagated that the essence of Hinduism was best expressed in Adi Shankara's Advaita Vedanta philosophy. Nevertheless, following Ramakrishna, and in contrast to Advaita Vedanta, Vivekananda believed that the Absolute is both immanent and transcendent. According to Anil Sooklal, Vivekananda's neo Vedanta "reconciles Dvaita or dualism and Advaita or non dualism," viewing Brahman as "one without a second," yet "both qualified, saguna, and qualityless, nirguna." Vivekananda summarised the Vedanta as follows, giving it a modern and Universalistic interpretation, showing the influence of classical yoga:
Each soul is potentially divine. The goal is to manifest this Divinity within by controlling nature, external and internal. Do this either by work, or worship, or mental discipline, or philosophy—by one, or more, or all of these—and be free. This is the whole of religion. Doctrines, or dogmas, or rituals, or books, or temples, or forms, are but secondary details. Vivekananda's emphasis on nirvikalpa samadhi was preceded by medieval yogic influences on Advaita Vedanta. In line with Advaita Vedanta texts like Dŗg Dŗśya Viveka (14th century) and Vedantasara (of Sadananda) (15th century), Vivekananda saw samadhi as a means to attain liberation. Vivekananda popularised the notion of involution, a term which Vivekananda probably took from western Theosophists, notably Helena Blavatsky, in addition to Darwin's notion of evolution, and possibly referring to the Samkhya term sātkarya. Theosophic ideas on involution has "much in common" with "theories of the descent of God in Gnosticism, Kabbalah, and other esoteric schools." According to Meera Nanda, "Vivekananda uses the word involution exactly how it appears in Theosophy: the descent, or the involvement, of divine cosnciousness into matter." With spirit, Vivekananda refers to prana or purusha, derived ("with some original twists") from Samkhya and classical yoga as presented by Patanjali in the Yoga sutras. Vivekananda linked morality with control of the mind, seeing truth, purity and unselfishness as traits which strengthened it. He advised his followers to be holy, unselfish and to have shraddhā (faith). Vivekananda supported brahmacharya, believing it the source of his physical and mental stamina and eloquence. Vivekananda's acquaintance with Western esotericism made him very successful in Western esoteric circles, beginning with his speech in 1893 at the Parliament of Religions. Vivekananda adapted traditional Hindu ideas and religiosity to suit the needs and understandings of his Western audiences, who were especially attracted by and familiar with Western esoteric traditions and movements like Transcendentalism and New thought. An important element in his adaptation of Hindu religiosity was the introduction of his four yoga's model, which includes Raja yoga, his interpretation of Patanjali's Yoga sutras, which offered a practical means to realise the divine force within which is central to modern Western esotericism. In 1896, his book Raja Yoga was published, which became an instant success and was highly influential in the Western understanding of yoga. Nationalism was a prominent theme in Vivekananda's thought. He believed that a country's future depends on its people, and his teachings focused on human development. He wanted "to set in motion a machinery which will bring noblest ideas to the doorstep of even the poorest and the meanest".

Табысы мен мұрасы

Вивекананда – замандас Үндістанының ең ықпалды философтары мен әлеуметтік реформаторларының бірі және Веданта ілімін Батыс әлеміне жеткізген ең табысты және ықпалды миссионерлердің бірі. Қазіргі кезде ол заманауи Үндістан мен индуизмнің ең ықпалды тұлғаларының бірі саналады. Махатма Ганди Вивекананданың еңбектерін оқығаннан кейін, өз еліне деген махаббаты мың есе артып, күшейгенін айтқан. Рабиндранат Тагор Үндістанды тану үшін Вивекананданың шығармаларын оқуды ұсынған. Үндістан тәуелсіздігі үшін күрескен Субхас Чандра Бос Вивекананданы өзінің рухани ұстазы деп есептеген.

Нео-Веданта

Вивекананда – индуизмнің таңдалған аспектілерін батыс эзотерикалық дәстүрлерімен, әсіресе трансцендентализм, жаңа ой және теософиямен үйлестіретін, қазіргі заманғы түсіндірмесі – неоведантаның негізгі өкілдерінің бірі. Оның қайта қарастыруы өте табысты болды, бұл Үндістан ішінде де, сыртында да индуизмді жаңаша түсінуге және бағалауға мүмкіндік берді, сондай-ақ Батыста йога, трансценденталды медитация және үнділік рухани өзін-өзі жетілдірудің басқа да түрлерін ынтамен қабылдаудың басты себебі болды. Агехананда Бхарати: «Қазіргі индуистер индуизм туралы білімдерін Вивеканандадан тікелей немесе жанама түрде алады» деп түсіндірді. Вивекананда индуизмдегі барлық ағымдардың (және барлық діндердің) бірдей мақсатқа жетудің әртүрлі жолдары деген пікірді қолдады. Дегенмен, бұл көзқарас индуизмді артық қарапайымдау деп сынға ұшырады.

Үндістанның ұлтшылдығы

Британдық үстемдіктегі Үндістанда жаңадан пайда болған ұлтшылдық ағымында Вивекананда ұлтшылдық идеалды қалыптастырды. Әлеуметтік реформатор Чарльз Фриер Эндрюстің айтуынша: "Свамидің қайратты патриотизмі бүкіл Үндістан бойынша ұлттық қозғалысқа жаңа серпіліс берді. Осы дәуірде Вивекананда Үндістанның жаңа оянуына ең көп үлес қосты". Вивекананда елдегі кедейліктің кең ауқымын көрсетіп, осы кедейлікті шешу ұлттық оянудың қажетті шарты екенін жеткізді. Оның ұлтшылдық ойлары көптеген үнді ойшылдары мен көшбасшыларына ықпал етті. Шри Ауробиндо Вивекананданы Үндістанды рухани жағынан оятқан тұлға деп есептейді. Махатма Ганди оны "дәстүрдің ескірген бөліктерін қиып тастау арқылы индуизм дінін мәртебелі күйде сақтап қалған" санаулы индуист реформаторларының бірі деп атады.

Атау беру

2010 жылдың қыркүйегінде, кейін 2012 жылдан 2017 жылға дейін Үндістан Президенті болған сол кездегі Одақтың қаржы министрі Пранаб Мукерджи Свами Вивекананданың рухани-адамгершілік білім беру жобасын принцип бойынша мақұлдады, жобаның мақсаттары: жастарды жарыстарға, эсселерге, талқылауларға және оқу үйірмелеріне тарту, сондай-ақ Вивекананданың еңбектерін бірнеше тілде жариялау. 2011 жылы Батыс Бенгалия полиция оқу орталығы Батыс Бенгалияның Свами Вивекананда атындағы мемлекеттік полиция академиясы болып қайта аталды. Чхаттисгарх штатының техникалық университеті Чхаттисгарх Свами Вивекананда атындағы техникалық университеті деп аталды. 2012 жылы Райпур әуежайы Свами Вивекананда әуежайы болып қайта аталды.

Мерекелік шаралар

Үндістанда Ұлттық жастар күні оның туған күні, 12 қаңтарда тойланады, ал ол 1893 жылдың 11 қыркүйегінде Діндер парламентінде жасаған шеберлік сөйлеген күні – "Әлемдік бауырластық күні" деп белгіленген. Свами Вивекананданың 150 жылдық туған күні Үндістанда және шетелде аталып өтті. Үндістанның Жастар істері және спорт министрлігі 2013 жылды осы мерекеге арнап ресми түрде жариялады.

Фильмдер

Үнді кинорежиссері Утпал Синха Свами Вивекананданың 150 жылдығына арналған "Нұр: Свами Вивекананда" фильмін түсірді. Оның өмірінен алынған тағы бірнеше үнді фильмдері: Амар Мулликтің "Свамиджи" (1949), Амар Мулликтің "Свами Вивекананда" (1955), Моду Боздың "Бириесвар Вивекананда" (1964), Бимал Ройдың "Свами Вивекананданың өмірі мен тұжырымы" (1964) деректі фильмі, Г. В. Айердің "Свами Вивекананда" (1998), Маник Соркардың "Свамиджи" (2012) лазерлік фильм. Суканкан Рой режиссерлік еткен үнді 3D анимациялық қысқа фильм "Қуаныш дыбысы" Вивекананданың рухани жолымен жүреді. Бұл фильм 2014 жылы "Үздік анимациялық фильм емес" номинациясы бойынша Ұлттық кино жүлдесін жеңіп алды.

Лекциялар

Вивекананда ағылшын және бенгал тілдерінде шебер сөйлеуші және жазушы болғанмен, ол терең білімді ғалым болған жоқ, ал оның жарияланған көптеген еңбектері әлемді шарлаған лекцияларынан құрастырылған, олар "көбінесе дайындықсыз және ойдағыдай жетілмеген" күйінде айтылған. Оның негізгі еңбегі – "Раджа йога" – Нью-Йоркте оқыған дәрістерінен тұрады.

Әдеби шығармалары

Бартаман Бхарат, яғни "Қазіргі Үндістан" деген мағынаны білдіретін бұл очерк, оның бенгал тілінде жазған еңбектерінің бірі. Алғаш рет 1899 жылғы наурыз айында Рамакришна Матхи мен Рамакришна Миссиясының жалғыз бенгал тіліндегі журналы – "Удбодан" басылымында жарияланды. Бұл эссе 1905 жылы кітап ретінде қайта басылып, кейін Свами Вивекананданың толық шығармаларының төртінші томына енгізілді. Очеркте ол оқырмандарына, олардың кедей немесе төменгі кастадан шыққандығына қарамастан, әрбір үндіні бауыр ретінде құрметтеуге және оларға лайықты қарауға шақырды.