Кіріспе

Аляскадағы жергілікті халық – Эяк этносы (Eyak: ʔi·ya·dəlahəyu·, сөзбе-сөз "Eyak Village at Mile 6 тұрғындары") – тарихи тұрғыдан Мыс өзенінің дельтасында және Алясканың Кордова қаласының жанында қоныстанған Американың түпкі халықтары. Бүгінде Эяк халқы Кордовада, Якутатта, Алясканың әртүрлі аймақтарында және АҚШ-та тұрады. Эяктардың көптеген ұрпақтары 1971 жылы Алясканың түпкі халықтарының талаптарын реттеу заңы арқылы құрылған, федералды деңгейде мойындалған Эяк тайпасының жергілікті ауылының мүшесі болуға құқығы жоқ. Бұл, негізінен, Кордова қаласында жылдың көп бөлігін тұратындарға ғана тайпа азаматтығын беретін тіркеу шарттарымен байланысты.

Тарих

Бастапқыда еяктар ішкі аймақтан Мыс өзені арқылы жағалауға көшіп келді. Олар онда мол шабақты балықты аулап алды. Орыстар келген кезде еяктарды ерекше мәдениет деп танып, карталарында олардың жерін белгіледі. Сонымен қатар, олар еяктармен сауда жасап, миссионерлер жіберді. Халық азаматтығының аздығынан олар жиі шабуылға ұшырады және Чугач тайпасы батыстан олардың жер шекарасына қысым көрсетті. Шығыс жағындағы Тлингиттер еяктармен жақсы қарым-қатынаста болғандықтан, аралас некелерге және еяктардың көпшілігінің сіңірілуіне әкелді. Еяктардың жер шекарасы тарылып, олардың санының азаюына себеп болды. Американдықтар келген кезде консерві зауыттарын ашып, шабақты балық үшін еяктармен бәсекелесті. Жаңа қоныс аударушылардың интеграциясы мен әкелген аурулары еяктардың одан әрі азаюына соқтырды. Халық саны кеміген соң, қалған еяктар Орка ауылының жанына жинала бастады. 1880 жылы Алағаник ауылының халқы 117 адамды құрады, ал 1890 жылы 48 адамға дейін азайды. 1900 жылы жалпы саны 60 адам деп есептелді. Көбірек қоныс аударушылар келген сайын соңғы ауыл Кордова қаласына айналды. 1996 жылы қалада 120 жартылай еяк ұрпағы болды.

Тіл

Эяктар атабаска тілдерімен тығыз байланысты, ерекше тілде сөйлеген. Қоршаған этностардың қысымы мен ағылшын тілінің таралуы эяк тілінің төмендеуіне себеп болды. Мари Смит Джонс (1918–2008) – ана тілінде сөйлейтін соңғы адам болды. Майкл Краусс ең алдымен эяк тілінің маманы ретінде белгілі болды.