Кіріспе

Иран провинциясы – Иранның оңтүстік-шығысындағы провинция.

Керман провинциясы (استان کرمان, Ostān e Kermān) – Иранның 31 провинциясының ең ірісі. Ол Иранның оңтүстік-шығысында орналасқан, астанасы Керман қаласы. 2014 жылы ол 5-ші аймаққа жатқызылды. Керман провинциясы ежелгі заманда Ахеменидтердің Кармания сатрапиясы ретінде белгілі болған, оның ауданы Иран жерінің шамамен 11% құрайды. 2006 жылғы халық санауы бойынша провинцияда 612 996 үй шаруашылығында 2 584 834 адам тұрды. 2011 жылғы халық санауы 785 747 үй шаруашылығында 2 938 988 адамды (1 482 339 ер адам және 1 456 649 әйел) тіркеді. Қалалық жерлерде 1 684 982 адам, ал ауылдық жерлерде 1 242 344 адам тұрды, 6 082 адам басқа жердегі тұрғындар болып тіркелді. 2016 жылғы халық санауы бойынша халық саны 932 721 үй шаруашылығында 3 164 718 адамға жетті. 537 718 тұрғыны бар Керман қаласы провинцияның 1,85 миллиондық қалалық халқының шамамен 29% құрайды, бұл провинцияның ең дамыған және ең ірі қаласы.

География

Облыстың биіктігі мен таулары Иранның орталық тау тізбектерінің жалғасы болып табылады. Олар Әзірбайжаннан басталатын жанартаулық қатпарлардан басталып, Иранның орталық үстіртінде тармақталып, Белужистанмен аяқталады. Бұл тау тізбектері провинцияда кең жазықтардың пайда болуына себеп болды. Башагард және Кухбонан таулары осы аймақтағы ең биік таулар болып табылады, олардың құрамында Тоғрол, Алжерд, Палвар, Сирах, Абарек және Тахруд сияқты шыңдар бар. Яздтан Керманға және Чаллех-йе Джазморианға дейінгі басқа да тізбектерде теңіз деңгейінен 4501 метр биіктіктегі Хазаран, 4402 метр биіктіктегі Кух-е Шах, Жопар, Бахр Асеман және Хабр ұлттық паркіндегі Хабр тауы сияқты биік шыңдар бар. Облыстың көп бөлігі дала немесе құмды шөл болып табылады, бірақ кейбір оазистерде құрма, апельсин (Ирандағы ең жақсысы деп есептеледі) және фисташка өсіріледі. Көне заманда "Карманиялық" шараптар сапасымен танымал болған [Страбон XV.2.14 (726-тарау)]. Облыс суару үшін қанаттарға (жер асты су арналарына) тәуелді. Орталық бөліктерінде Хезар тауы теңіз деңгейінен 4501 метр биіктіктегі ең биік шың болып табылады. Керман табиғи апаттарға бейім. Мысалы, жақында болған су тасқыны Керман облысының оңтүстігіндегі көне Жирофт қаласын жарыққа шығарды. Ал әлемдегі ең үлкен саз балшықтан салынған Арг-е Бам 2003 жылғы желтоқсан айындағы жер сілкінісі кезінде қирады. 2005 жылғы 22 ақпанда Керманның солтүстігіндегі Заранд қалашығында және жақын маңдағы бірнеше ауылда жүздеген адамды өлтірген күшті жер сілкінісі болды.

Қалалар

2016 жылғы халық санауына сәйкес, 1,858,587 адам (Керман провинциясы халқының 58% астамы) келесі қалаларда тұрады: Аминшаһр 4,413, Анар 15,532, Анбарбад 18,185, Андухжерд 4,041, Арзуие 6,868, Бафт 34,517, Багин 10,407, Бахреман 5,265, Балвард 3,534, Бам 127,396, Барават 22,761, Бардсир 25,152, Безенжан 4,517, Болук 5,304, Чатруд 5,860, Дарб е Бехешт 10,670, Дашткар 3,234, Дехадж 5,045, Дов Сари 4,130, Ехтиарабaд 9,840, Фахрадж 6,876, Фаряб 4,863, Голбаф 9,205, Голзар 5,445, Гонбаки 7,210, Хамашаһр 3,311, Ханза 1,452, Ходжедк 1,007, Джебалбарез 6,750, Жирофт 130,429, Джовзам 3,436, Жупар 3,607, Кахнудж 52,624, Каземaбад 4,060, Керман 537,718, Ханук 2,628, Хатунабад 5,471, Хурсанд 8,252, Хвадже Шahr 2,478, Киан Шahr 4,543, Кошкуие 7,644, Кухбанан 10,761, Лалезар 4,429, Махан 19,423, Манужан 15,634, Мардехек 2,870, Мес е Сарчешме 5,967, Мохаммабад 20,720, Мохиабад 3,930, Наджафабад 20,164, Нармашир 5,222, Негар 7,600, Незамшаһр 2,426, Новдеж 5,562, Кале Гандж 13,169, Париз 8,005, Рабор 13,263, Рафсанджан 161,909, Равар 22,729, Райен 10,286, Рейхан Шahr 4,580, Рудбар 14,747, Сафайе 2,478, Шахдад 5,217, Шаһр е Бабак 51,620, Сиржан 199,704, Яздан Шahr 5,607, Зангиабад 8,568, Заранд 60,370, Зе е Калут 6,835 және Зейдабад 9,112. Парсы тілінің түрлерін бір ғана Кермани акценті деп қарастыруға болады және олар стандартты парсы тіліне жеткілікті жақын, олармен түсініктілік бөліседі. Бүгінде Керман қаласында Иранның автоөнеркәсіпінің үлкен бөлігі орналасқан. Сиржан, ерекше тағайындалған экономикалық аймақ ретінде, оңтүстіктен (Парсы шығанағы арқылы) импортталған коммерциялық тауарларды тасымалдау үшін маңызды транзиттік пункт саналады. Арге Джадид – Иранның Керман провинциясында орналасқан тағы бір ерекше экономикалық аймағы. Сонымен қатар, Керман провинциясы фисташка бақтарының көптігімен танымал, олар қаланың өзінде де, Рафсанджан, Равар және Нуқ сияқты айналасындағы аудандарда да өседі. Гол Гохар кені – Иранның ең ірі темір кен орны, ол Керман провинциясында орналасқан.