Дэниел Ратерфорд: Шотландиялық дәрігер, химик және ботаник ғалымы
Daniel Rutherford
Дэниел Ратерфорд (1749-1819): Шотланд дәрігері, химигі, ботанигі. 1772 ж. азотты бөліп шығарғанмен танымал. Эдинбург университетінің профессоры, Harveian Society мүшесі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шотланд дәрігері, химигі және ботанигі, шотланд математигі
Scottish physician, chemist and botanist
the Scottish mathematician
Дэниел Резерфорд (3 қараша 1749 – 15 қараша 1819) – 1772 жылы азотты бөліп шығарғанымен танымал шотланд дәрігері, химигі және ботанигі.
Daniel Rutherford (3 November 1749 – 15 November 1819) was a Scottish physician, chemist and botanist who is known for the isolation of nitrogen in 1772.
Өмір
Рутерфорд 1749 жылғы 3 қарашада Энн Маккей мен профессор Джон Рутерфордтың (1695–1779) ұлы ретінде дүниеге келді. Ол 16 жасында отбасының үйіне жақын орналасқан Батыс Боудағы Мунделл мектебінде білім алуын бастады, содан кейін Уильям Каллен мен Джозеф Блэкпен Эдинбург университетінде медицинаны оқыды және 1772 жылы докторлық диссертациясын қорғады (MD). 1775 жылдан 1786 жылға дейін Эдинбургте дәрігерлік тәжірибемен айналысты. 1782 жылғы 12 сәуірде Рутерфорд Эдинбургтің Харвейн қоғамының негіздеуші мүшелерінің бірі болды және 1787 жылы президенттік лауазымды атқарды. 1783 жылы ол Эдинбург Корольдік қоғамын құруға бірлесіп қатысты. 1784 жылы Асклепий клубының мүшесі болып сайланды. Ол сол кезде Корольдік мильдегі Хайндфорд Клоузде тұрды, бұл үйді ол (немесе оның әкесі) Селкирктің 4-ші графы Дунбар Дугластан сатып алған еді. Ол 1786 жылдан 1819 жылға дейін Эдинбург университетінде ботаника профессоры және Эдинбург Корольдік ботаникалық бағының 5-ші Региус сақтаушысы болды. 1796 жылдан 1798 жылға дейін Эдинбург Корольдік дәрігерлер колледжінің президенті болды. Оның шәкірттерінің ішінде Ланфин мен Уотерхаустан Томас Браун болды. Шамамен 1805 жылы ол Хайндфорд Клоузден Лейт жолының басындағы 20 Пикарди Плейс мекенжайындағы жаңадан салынған қалалық үйге көшіп, өмірінің соңына дейін сол жерде тұрды. 1819 жылғы 15 қарашада Эдинбургте күрт қайтыс болды. Оның әпкесі екі күннен кейін, ал екінші әпкесі (Скотттың анасы) соңғысынан жеті күннен кейін дүние салды.
Rutherford was born on 3 November 1749, the son of Anne Mackay and Professor John Rutherford (1695–1779). He began college at the age of 16 at Mundell's School on the West Bow close to his family home, and then studied medicine under William Cullen and Joseph Black at the University of Edinburgh, graduating with a doctorate (MD) in 1772. From 1775 to 1786 he practiced as a physician in Edinburgh. On 12 April 1782 Rutherford was one of the founding members of the Harveian Society of Edinburgh and served as President in 1787. In 1783 he was a joint founder of the Royal Society of Edinburgh. In 1784 he was elected a member of the Aesculapian Club. At this time he lived at Hyndford Close on the Royal Mile a house he (or his father) had purchased from Dunbar Douglas, 4th Earl of Selkirk
He was a professor of botany at the University of Edinburgh and the 5th Regius Keeper of the Royal Botanic Garden Edinburgh from 1786 to 1819. He was president of the Royal College of Physicians of Edinburgh from 1796 to 1798. His pupils included Thomas Brown of Lanfine and Waterhaughs. Around 1805 he moved from Hyndfords Close to a newly built townhouse at 20 Picardy Place at the top of Leith Walk, where he lived for the rest of his life. He died suddenly in Edinburgh on 15 November 1819. His sister died two days later and the second sister (Scott's mother) only seven days after the latter.
Отбасы
Ол романшы сэр Уолтер Скотттың інісі болған. 1786 жылы ол Миддлтондық Харриет Митчелсонға үйленді.
He was the uncle of novelist Sir Walter Scott. In 1786 he married Harriet Mitchelson of Middleton.
Азотты оқшаулау
Рутерфорд 1772 жылы оны бөліп алу арқылы азотты ашты. Жозеф Блэк көмірқышқыл газының қасиеттерін зерттегенде, оның ішінде шамның жанбайтынын байқады. Блэк бұл мәселені сол кездегі студенті Рутерфордқа жүктеді. Рутерфорд тышқанды шектеулі ауа бар кеңістікте өлгенше сақтап тұрды. Содан кейін ол қалған ауада шамды жағып, оны өшірді. Одан кейін, от тоқтағанша, фосфорды жақты. Сосын ауа көмірқышқыл газын сіңіретін ерітіндіден өтті. Ауаның қалған бөлігі жану процесін қолдамады және тышқан онда тірі қала алмады. Рутерфорд бұл газды (қазір біз азоттан тұратынын білеміз) "денге зиянды ауа" немесе "флогистонды ауа" деп атады. Рутерфорд бұл тәжірибе туралы 1772 жылы баяндады. Ол және Блэк флогистон теориясының дұрыстығына сенді, сондықтан олар өз нәтижелерін осы теорияға сәйкес түсіндірді.
Rutherford discovered nitrogen by the isolation of the particle in 1772. When Joseph Black was studying the properties of carbon dioxide, he found that a candle would not burn in it. Black turned this problem over to his student at the time, Rutherford. Rutherford kept a mouse in a space with a confined quantity of air until it died. Then, he burned a candle in the remaining air until it went out. Afterwards, he burned phosphorus in that, until it would not burn. Then the air was passed through a carbon dioxide absorbing solution. The remaining component of the air did not support combustion, and a mouse could not live in it. Rutherford called the gas (which we now know would have consisted primarily of nitrogen) "noxious air" or "phlogisticated air". Rutherford reported the experiment in 1772. He and Black were convinced of the validity of the phlogiston theory, so they explained their results in terms of it.